eventually
+------------------+---------------------------------------------+----------------------------------------------------------+
| **eventually** | **Αγγλικό παράδειγμα** | **Μετάφραση στα ελληνικά του αγγλικού παραδείγματος** |
+==================+=============================================+==========================================================+
| Στο τέλος | "Eventually, the rain stopped." | "Στο τέλος, η βροχή σταμάτησε." |
+------------------+---------------------------------------------+----------------------------------------------------------+
| Με τον καιρό | "Eventually, she learned to trust him." | "Με τον καιρό, έμαθε να τον εμπιστεύεται." |
+------------------+---------------------------------------------+----------------------------------------------------------+
| Αργά ή γρήγορα | "Eventually, everyone will know the truth." | "Αργά ή γρήγορα, όλοι θα μάθουν την αλήθεια." |
+------------------+---------------------------------------------+----------------------------------------------------------+
| Σε κάποιο σημείο | "Eventually, we had to address the issue." | "Σε κάποιο σημείο, έπρεπε να αντιμετωπίσουμε το ζήτημα." |
+------------------+---------------------------------------------+----------------------------------------------------------+
Πέμπτη 14 Μαΐου 2026
eventually (μετάφραση)
εφήμερη φθορά / παροδικότητα (evanescence)
εφήμερη φθορά / παροδικότητα (evanescence)
«Λες ότι μερικοί Έλληνες φιλόσοφοι μπορούσαν να θαμπώνουν το ακροατήριό τους με τα αινίγματά τους; Αυτό δεν με ενδιαφέρει καθόλου. Φέρε καλύτερα κι άλλο κρασί και παίξε τη λύρα σου· οι μεταβολές των τόνων σου μου θυμίζουν τον άνεμο που ορμά και χάνεται, όπως ακριβώς κι εμείς.»
― Ομάρ Καγιάμ, *Τα Ρουμπαγιάτ του Ομάρ Καγιάμ*
«Α, ας εκμεταλλευτούμε όσο μπορούμε ακόμη να ξοδεύουμε,
πριν κι εμείς κατεβούμε στη Σκόνη·
σκόνη μέσα στη Σκόνη, και κάτω από τη Σκόνη να κειτόμαστε,
χωρίς Κρασί, χωρίς Τραγούδι, χωρίς Τραγουδιστή — και χωρίς Τέλος!»
― Έντουαρντ Φιτζέραλντ, *Ρουμπαγιάτ του Ομάρ Καγιάμ*
“You say some Greek philosophers could dazzle their audiences
with their riddles? That does not interest me at all. Bring
more wine instead and play your lute; your changes in tones
remind me of the wind that rushes past and disappears,
just like us.”
― Omar Khayyám, The Rubaiyat of Omar Khayyam
“Ah, make the most of what we yet may spend,
Before we too into Dust descend;
Dust into Dust, and under Dust to lie,
Sans Wine, sans Song, sans Singer, and - sans End!”
― Edward FitzGerald, Rubaiyat of Omar Khayyam
Τρίτη 12 Μαΐου 2026
επαγωγή (induction)
Σε αντίθεση με την προσέγγιση από πάνω προς τα κάτω (top-down approach), μια προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω ή επαγωγική (bottom-up / inductive approach) υποστηρίχθηκε από Άγγλους φιλοσόφους. Η προσέγγιση αυτή αποτελείται από τρία στάδια:
1. Παρατήρηση ενός αριθμού περιπτώσεων.
2. Ανακάλυψη ενός κοινού μοτίβου ανάμεσα στις περιπτώσεις.
3. Επαγωγική συναγωγή του συμπεράσματος ότι το μοτίβο αυτό ισχύει για όλα τα πράγματα του σχετικού τύπου.
[1994 Lecture Notes: Empiricism](https://web.archive.org/web/20100613030259/http://hume.ucdavis.edu/mattey/phi001/emplec.htm)
Δευτέρα 11 Μαΐου 2026
Όποιος θέλει ο γιος του να τρέφει σεβασμό γι’ αυτόν και για τις εντολές του, πρέπει και ο ίδιος να τρέφει μεγάλο σεβασμό για τον γιο του.
«Όποιος θέλει ο γιος του να τρέφει σεβασμό γι’ αυτόν και για τις εντολές του, πρέπει και ο ίδιος να τρέφει μεγάλο σεβασμό για τον γιο του.»
"He that will have his son have a respect for him and his orders, must himself have a great reverence for his son."
— John Locke, Some Thoughts on Education
δυϊσμός (dualism)
«Δυϊσμός: (λατ. duo, δύο)
(a) Στη μεταφυσική: Θεωρία που αποδέχεται, σε οποιοδήποτε δεδομένο πεδίο, δύο ανεξάρτητες και αμοιβαία μη αναγώγιμες υποστάσεις/ουσίες, π.χ. τον πλατωνικό δυϊσμό του αισθητού και του νοητού κόσμου, τον καρτεσιανό δυϊσμό της σκεπτόμενης και της εκτατής ουσίας, τον λειμπνιτσιανό δυϊσμό του πραγματικού και του δυνατού κόσμου, τον καντιανό δυϊσμό του νοουμένου και του φαινομένου. Ο όρος “δυϊσμός” εμφανίζεται για πρώτη φορά στον Thomas Hyde, Historia religionis veterum Persarum (1700), κεφ. IX, σ. 164, όπου εφαρμόζεται στον θρησκευτικό δυϊσμό του καλού και του κακού, και χρησιμοποιείται ομοίως από τον Bayle στο λήμμα «Zoroaster» του Λεξικού του, καθώς και από τον Leibniz στην Theodicee. Ο C. Wolff ευθύνεται για τη χρήση του με ψυχο-φυσική έννοια (βλ. A. Lalande, Vocabulaire de la Philosophie, τόμ. I, σ. 180, σημείωση του R. Eucken).
(b) Στην επιστημολογία: Ο επιστημολογικός δυϊσμός είναι η θεωρία ότι στην αντίληψη, στη μνήμη και σε άλλους τύπους μη συναγωγικής γνώσης υπάρχει αριθμητική δυαδικότητα ανάμεσα στο περιεχόμενο ή το άμεσα παρόν δεδομένο στο γνωστικό νου (αισθητηριακό δεδομένο, εικόνα μνήμης κ.λπ.) και στο πραγματικό αντικείμενο της γνώσης (το πράγμα που γίνεται αντιληπτό ή ανακαλείται) (βλ. A. O. Lovejoy, The Revolt Against Dualism, σσ. 15–16). Ο επιστημολογικός μονισμός, αντιθέτως, ταυτίζει το άμεσο δεδομένο και το γνωστικό αντικείμενο, είτε αφομοιώνοντας το περιεχόμενο προς το αντικείμενο (επιστημολογικός ρεαλισμός) είτε το αντικείμενο προς το περιεχόμενο (επιστημολογικός ιδεαλισμός). — L.W.»
[Dualism: (Lat. duo, two)
(a) In metaphysics: Theory which admits in any given domain, two independent and mutually irreducible substances e.g. the Platonic dualism of the sensible and intelligible worlds, the Cartesian dualism of thinking and extended substances, the Leibnizian dualism of the actual and possible worlds, the Kantian dualism of the noumenal and the phenomenal. The term dualism first appeared in Thomas Hyde, Historia religionis veterum Persarum (1700) ch. IX, p. 164, where it applied to religious dualism of good and evil and is similarly employed by Bayle in his Dictionary article "Zoroaster" and by Leibniz in Theodicee. C. Wolff is responsible for its use in the psycho-physical sense, (cf. A. Lalande, Vocabulaire de la Philosophie. Vol. I, p. 180, note by R. Eucken.)
(b) In epistemology: Epistemological dualism is the theory that in perception, memory and other types of non-inferential cognition, there is a numerical duality of the content or datum immediately present to the knowing mind and (sense datum, memory image, etc.) and the real object known (the thing perceived or remembered) (cf. A. O. Lovejoy, The Revolt Against Dualism, pp. 15-6). Epistemological monism, on the contrary identifies the immediate datum and the cognitive object either by assimilating the content to the object (epistemological realism) or the object to the content (epistemological idealism). -- L.W. ](http://www.ditext.com/runes/d.html)
Ο Φαίδων έχει καταστεί μια σπερματική διατύπωση, από την οποία
«μια ολόκληρη σειρά δυϊσμών, οι οποίοι έχουν ριζωθεί βαθιά στη δυτική φιλοσοφία, τη θεολογία και την ψυχολογία επί δύο χιλιετίες, έλαβαν την κλασική τους διατύπωση: ψυχή και σώμα, νους και ύλη, νόηση και αίσθηση, λόγος και συναίσθημα, πραγματικότητα και φαινόμενο, ενότητα και πολλαπλότητα, τελειότητα και ατέλεια, αθάνατο και θνητό, μονιμότητα και μεταβολή, αιώνιο και χρονικό, θείο και ανθρώπινο, ουρανός και γη.»^[24] <#cite_note-FOOTNOTEGallop1996ix-24>
The /Phaedo/ has come to be considered a seminal formulation, from which
"a whole range of dualities, which have become deeply ingrained in
Western philosophy, theology, and psychology over two millennia,
received their classic formulation: soul and body, mind and matter,
intellect and sense, reason and emotion, reality and appearance, unity
and plurality, perfection and imperfection, immortal and mortal,
permanence and change, eternal and temporal, divine and human, heaven
and earth."^[24] <#cite_note-FOOTNOTEGallop1996ix-24>
[https://quizlet.com/68152113/philosophy-works-flash-cards/]
Κάποτε ονειρεύτηκα πως ήμουν μια πεταλούδα...
Zhuangzi Dreaming of a Butterfly, by 18th-century Japanese painter Ike no Taiga (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zhuangzi-Butterfly-Dream.jpg)
«Κάποτε ονειρεύτηκα πως ήμουν μια πεταλούδα, που πετούσε εδώ κι εκεί, μια πεταλούδα από κάθε άποψη. Είχα συνείδηση μόνο της ευτυχίας μου ως πεταλούδας, δίχως να γνωρίζω ότι ήμουν ο εαυτός μου. Σύντομα ξύπνησα, και να που ήμουν πάλι, αληθινά ο εαυτός μου. Τώρα όμως δε γνωρίζω αν τότε ήμουν άνθρωπος που ονειρευόταν πως ήταν πεταλούδα, ή αν τώρα είμαι πεταλούδα που ονειρεύεται πως είναι άνθρωπος.» — Zhuangzi
“Once upon a time, I dreamt I was a butterfly, fluttering hither and thither, to all intents and purposes a butterfly. I was conscious only of my happiness as a butterfly, unaware that I was myself. Soon I awaked, and there I was, veritably myself again. Now I do not know whether I was then a man dreaming I was a butterfly, or whether I am now a butterfly, dreaming I am a man.” —Zhuangzi
αμφιβολία (doubt)
Η *αμφιβολία* που μόλις αναφέρθηκε δεν είναι, ομοίως, καμία συναισθηματική πράξη. Δεν είναι πράγματι μια πράξη διακριτή από ένα θεωρητικό ερώτημα ούτε περιστασιακά υφασμένη μέσα σε αυτό, αλλά είναι απλώς η ειδική περίπτωση ενός διαζευκτικού ερωτήματος, με τη δική μας παρούσα θεωρητική έννοια.
The *doubt* just mentioned is, likewise, no emotional act. It is not in fact an act distinct from a theoretical question nor on occasion woven into it, but is simply the special case of a disjunctive question, in our present theoretical sense. [Edmund Husserl, Logical Investigations 2, p. 143]
απόδειξη (demonstration)
[Demonstration establishes that we not only know a certain fact but can show why it must necessarily be so and why it could not be otherwise.
Η απόδειξη θεμελιώνει ότι όχι μόνο γνωρίζουμε ένα ορισμένο γεγονός, αλλά μπορούμε και να δείξουμε γιατί πρέπει κατ’ ανάγκην να είναι έτσι και γιατί δε θα μπορούσε να είναι διαφορετικά.]
Κυριακή 10 Μαΐου 2026
Ο δικός μας θάνατος είναι πράγματι εντελώς αδιανόητος...
«Ο δικός μας θάνατος είναι πράγματι εντελώς αδιανόητος, και κάθε φορά που επιχειρούμε να τον φανταστούμε, … στην πραγματικότητα εξακολουθούμε να επιζούμε ως θεατές… . Κατά βάθος κανείς δεν πιστεύει στον δικό του θάνατο· ή, για να πούμε το ίδιο με διαφορετικό τρόπο, στο ασυνείδητο ο καθένας από εμάς είναι πεπεισμένος για τη δική του αθανασία.»
"Our own death is indeed quite unimaginable, and whenever we make the attempt to imagine it we … really survive as spectators… . At bottom nobody believes in his own death, or to put the same thing in a different way, in the unconscious every one of us is convinced of his own immortality."
— Freud, Sigmund. “Thoughts for the Times on War and Death.” The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Vol. 4. London: Hogarth Press, 1953, pp. 304–305
Σάββατο 9 Μαΐου 2026
Είναι σχεδόν αναπόφευκτο ότι θα υπάρξουν προβλήματα, αν οι άνθρωποι νομίζουν πως μιλούν για το ίδιο πράγμα μόνο και μόνο επειδή χρησιμοποιούν την ίδια λέξη για να το δηλώσουν.
Είναι σχεδόν αναπόφευκτο ότι θα υπάρξουν προβλήματα, αν οι άνθρωποι νομίζουν πως μιλούν για το ίδιο πράγμα μόνο και μόνο επειδή χρησιμοποιούν την ίδια λέξη για να το δηλώσουν.
[Contextuality](https://turing.iimas.unam.mx/~cgg/cogs/doc/PhilCogSci2-Contextuality.htm)
Πέμπτη 7 Μαΐου 2026
Δεν είμαι παρά μια ακόμη σταγόνα στη μεγάλη θάλασσα της ύλης, καθορισμένη, με την ικανότητα να συνειδητοποιώ την ύπαρξή μου
«Δεν είμαι παρά μια ακόμη σταγόνα στη μεγάλη θάλασσα της ύλης, καθορισμένη, με την ικανότητα να συνειδητοποιώ την ύπαρξή μου». —Σίλβια Πλαθ
“I am but one more drop in the great sea of matter, defined, with the ability to realize my existence.” —Sylvia Plath
Η συνείδηση είναι μια εσωτερική φωνή που μας προειδοποιεί ότι κάποιος κοιτάζει
«Η συνείδηση είναι μια εσωτερική φωνή που μας προειδοποιεί ότι κάποιος κοιτάζει.»
"Conscience is an inner voice that warns us somebody is looking."
- H. L. Mencken
Η διανοητική ζωή του ανθρώπου συνίσταται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην υποκατάσταση της αντιληπτικής τάξης, μέσα στην οποία αρχικά δίδεται η εμπειρία του, από μια εννοιολογική τάξη.
«Η διανοητική ζωή του ανθρώπου συνίσταται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην υποκατάσταση της αντιληπτικής τάξης, μέσα στην οποία αρχικά δίδεται η εμπειρία του, από μια εννοιολογική τάξη.»
"The intellectual life of man consists almost wholly in his substitution of a conceptual order for the perceptual order in which his experience originally comes."
— William James
Το καθήκον μας πρέπει να είναι να απελευθερωθούμε από αυτή τη φυλακή διευρύνοντας τον κύκλο της συμπόνιας μας για να αγκαλιάσουμε όλα τα ζωντανά πλάσματα και ολόκληρη τη φύση στην ομορφιά της
“A human being is a part of the whole called by us universe, a part limited in time and space. He experiences himself, his thoughts and feeling as something separated from the rest, a kind of optical delusion of his consciousness. This delusion is a kind of prison for us, restricting us to our personal desires and to affection for a few persons nearest to us. Our task must be to free ourselves from this prison by widening our circle of compassion to embrace all living creatures and the whole of nature in its beauty.” —Albert Einstein
«Ένας άνθρωπος είναι ένα μέρος του συνόλου που ονομάζεται σύμπαν από εμάς, ένα μέρος περιορισμένο σε χρόνο και χώρο. Βιώνει τον εαυτό του, τις σκέψεις και τα συναισθήματά του ως κάτι διαχωρισμένο από τα υπόλοιπα, ένα είδος οπτικής αυταπάτης της συνείδησής του. Αυτή η αυταπάτη είναι ένα είδος φυλακής για εμάς, που μας περιορίζει στις προσωπικές μας επιθυμίες και στη στοργή για μερικά άτομα που βρίσκονται πιο κοντά μας. Το καθήκον μας πρέπει να είναι να απελευθερωθούμε από αυτή τη φυλακή διευρύνοντας τον κύκλο της συμπόνιας μας για να αγκαλιάσουμε όλα τα ζωντανά πλάσματα και ολόκληρη τη φύση στην ομορφιά της». —Albert Einstein
Ως εκ τούτου, η συντροφιά είναι εκ φύσεως τόσο ευχάριστη...
Ως εκ τούτου, η συντροφιά είναι εκ φύσεως τόσο ευχάριστη, επειδή παρουσιάζει το ζωηρότερο από όλα τα αντικείμενα, δηλαδή ένα λογικό και σκεπτόμενο Ον όμοιο με εμάς, το οποίο μας μεταδίδει όλες τις ενέργειες του νου του· μας καθιστά συμμέτοχους στα ενδόμυχα αισθήματα και πάθη του· και μας επιτρέπει να βλέπουμε, την ίδια ακριβώς στιγμή της γένεσής τους, όλα τα συναισθήματα που προκαλούνται από οποιοδήποτε αντικείμενο.
Hence company is naturally so rejoicing, as presenting the
liveliest of all objects, /viz./ a rational and thinking Being like
ourselves, who communicates to us all the actions of his mind; makes us
privy to his inmost sentiments and affections; and lets us see, in the
very instant of their production, all the emotions, which are caus’d by
any object.
— David Hume, A Treatise of Human Nature, p. 353
Τετάρτη 6 Μαΐου 2026
“Κάνε τον πολίτη ενός κράτους με καλούς νόμους”
«Όταν ένας πατέρας ρώτησε ποια είναι η καλύτερη μέθοδος για να εκπαιδεύσει τον γιο του στην ηθική συμπεριφορά, ένας Πυθαγόρειος απάντησε: “Κάνε τον πολίτη ενός κράτους με καλούς νόμους.”»
“When a father inquired about the best method of educating his son in ethical conduct, a Pythagorean replied: "Make him a citizen of a state with good laws”
«Ο νόμος αφορά την ελευθερία, το πιο άξιο και ιερό στοιχείο στον άνθρωπο — εκείνο το οποίο ο άνθρωπος πρέπει να γνωρίζει, αν πρόκειται να έχει δεσμευτική ισχύ γι’ αυτόν.»
[PR, § 215, Προσθήκη]
“Law is concerned with freedom, the worthiest and holiest thing
in man, the thing man must know if it is to have obligatory force for him.”
[PR, § 215, Addition]
— Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Τελειότατη κοινωνία ονομάζω αυτήν, όπου έχει καταργηθεί η ιδιοκτησία, έχουν εκλείψει οι προσωπικές διαφορές και έχουν εξαφανιστεί οι έριδες και οι φιλονικίες (Άγιος Βασίλειος ο Μέγας)
"Τελειότατη κοινωνία ονομάζω αυτήν, όπου έχει καταργηθεί η ιδιοκτησία, έχουν εκλείψει οι προσωπικές διαφορές και έχουν εξαφανιστεί οι έριδες και οι φιλονικίες. Είναι η κοινωνία, όπου όλα είναι κοινά, οι ψυχές, οι γνώμες, τα σώματα και όλα εκείνα με τα οποία τρέφονται τα σώματα. Όπου οι πολλοί είναι ένας και αυτός ο ένας δεν υπάρχει μόνος του, αλλά ζει μέσα στους πολλούς".
-- Άγιος Βασίλειος ο Μέγας
χιλιόγωνο / στικτή κότα
### Χιλιόγωνο
URL: https://en.wikipedia.org/wiki/Chiliagon
Ο René Descartes χρησιμοποιεί το χιλιόγωνο ως παράδειγμα στον Έκτο Στοχασμό του, για να καταδείξει τη διαφορά μεταξύ καθαρής νόησης (intellection) και φαντασίας (imagination). Υποστηρίζει ότι, όταν σκεφτόμαστε ένα χιλιόγωνο, «δεν φανταζόμαστε τις χίλιες πλευρές ούτε τις βλέπουμε σαν να ήταν παρούσες» μπροστά μας — όπως συμβαίνει όταν φανταζόμαστε, για παράδειγμα, ένα τρίγωνο. Η φαντασία κατασκευάζει μια «συγχυσμένη παράσταση», η οποία δεν διαφέρει από εκείνη που κατασκευάζει για ένα μυριάγωνο (πολύγωνο με δέκα χιλιάδες πλευρές). Ωστόσο, κατανοούμε σαφώς τι είναι ένα χιλιόγωνο, όπως κατανοούμε τι είναι ένα τρίγωνο, και είμαστε σε θέση να το διακρίνουμε από ένα μυριάγωνο. Επομένως, ο νους (intellect) δεν εξαρτάται από τη φαντασία, ισχυρίζεται ο Descartes, αφού μπορεί να συλλαμβάνει σαφείς και διακριτές ιδέες ακόμη και όταν η φαντασία αδυνατεί.
Ο φιλόσοφος Pierre Gassendi, σύγχρονος του Descartes, άσκησε κριτική σε αυτή την ερμηνεία, θεωρώντας ότι, ενώ ο Descartes μπορούσε να φανταστεί ένα χιλιόγωνο, δεν μπορούσε να το κατανοήσει: μπορεί κανείς «να αντιληφθεί ότι η λέξη “χιλιόγωνο” σημαίνει ένα σχήμα με χίλιες γωνίες· αλλά αυτό είναι απλώς το νόημα του όρου, και δεν συνεπάγεται ότι κατανοείς τις χίλιες γωνίες του σχήματος καλύτερα απ’ όσο τις φαντάζεσαι».
Το παράδειγμα του χιλιογώνου αναφέρεται επίσης από άλλους φιλοσόφους, όπως ο Immanuel Kant. Ο David Hume επισημαίνει ότι είναι «αδύνατον για το μάτι να καθορίσει ότι οι γωνίες ενός χιλιογώνου ισούνται με 1996 ορθές γωνίες, ή να διατυπώσει οποιαδήποτε εικασία που να προσεγγίζει αυτή την αναλογία». Ο Gottfried Wilhelm Leibniz σχολιάζει μια χρήση του χιλιογώνου από τον John Locke, επισημαίνοντας ότι μπορεί κανείς να έχει μια ιδέα του πολυγώνου χωρίς να διαθέτει εικόνα του, διακρίνοντας έτσι τις ιδέες από τις εικόνες.
Ο Henri Poincaré χρησιμοποιεί το χιλιόγωνο ως ένδειξη ότι «η εποπτεία δε θεμελιώνεται κατ’ ανάγκην στην αισθητηριακή μαρτυρία», διότι «δεν μπορούμε να αναπαραστήσουμε στον εαυτό μας ένα χιλιόγωνο, και όμως συλλογιζόμαστε εποπτικά για τα πολύγωνα εν γένει (we reason by intuition on polygons in general), τα οποία περιλαμβάνουν το χιλιόγωνο ως ειδική περίπτωση».
Εμπνευσμένοι από το παράδειγμα του χιλιογώνου του Descartes, ο Roderick Chisholm και άλλοι φιλόσοφοι του 20ού αιώνα χρησιμοποίησαν παρόμοια παραδείγματα για να υποστηρίξουν ανάλογες θέσεις. Η «στικτή κότα» (speckled hen) του Chisholm, η οποία δεν χρειάζεται να έχει καθορισμένο αριθμό στιγμάτων για να φανταστεί επιτυχώς, είναι ίσως το πιο γνωστό από αυτά τα παραδείγματα.
*****
### Το πρόβλημα της στικτής κότας
[Problem of the speckled hen - Wikipedia (20260506)](https://en.wikipedia.org/wiki/Problem_of_the_speckled_hen)
Στη θεωρία της εμπειρικής γνώσης, το πρόβλημα της «στικτής κότας» (speckled hen) είναι αν μια μοναδική άμεση παρατήρηση μιας στικτής κότας παρέχει βέβαιη γνώση για τον αριθμό των στιγμάτων που παρατηρούνται. Προφανώς, δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο παράδειγμα και, επομένως, έχει θεμελιώδη σημασία. Φιλοσοφικά, το πρόβλημα αυτό διερευνά τα όρια της γνώσης μέσω εξοικείωσης (knowledge by acquaintance): κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα την ύπαρξη καθορισμένων (προσδιορισμένων) πραγμάτων στην εμπειρία του απλώς δυνάμει της ίδιας της εμπειρίας.
Ο Roderick Chisholm αποδίδει το παράδειγμα στον Gilbert Ryle, ο οποίος το πρότεινε στον A. J. Ayer. Το πρόβλημα θεωρείται κριτική προς την άποψη που διατυπώνει ο C. I. Lewis ότι δεν μπορεί ποτέ να υπάρξει «θετική αμηχανία ενώπιον του άμεσου (positive bafflement in the presence of the immediate), διότι εδώ δεν υπάρχει κανένα ερώτημα που να μην βρίσκει απάντηση».
Ο Joseph Heath παρατηρεί ότι το πρόβλημα αυτό αποτελεί έναν από τους «απογόνους» του επιχειρήματος του χιλιογώνου του René Descartes στον Έκτο Στοχασμό του.
Ο A. J. Ayer υποστήριξε ότι, εφόσον δεν είμαστε σε θέση να απαριθμήσουμε τα στίγματα με ακρίβεια, είναι εσφαλμένο να ισχυριζόμαστε ότι τα «αισθητηριακά δεδομένα» (sense-data) παρέχουν έναν ορισμένο αριθμό στιγμάτων, παρά το γεγονός ότι η κότα έχει πράγματι έναν καθορισμένο αριθμό από αυτά, σαφώς διατεταγμένο. Με τα λόγια του Ayer, τα στίγματα είναι απαριθμήσιμα μόνο εφόσον έχουν πράγματι απαριθμηθεί.
Ένας αριθμός φιλοσόφων ανέλυσε τα πλεονεκτήματα αυτής της θέσης. Ο Chisholm καταλήγει ότι το πρόβλημα της στικτής κότας υπογραμμίζει το γεγονός ότι υπάρχουν βασικές προτάσεις (συνθετικές προτάσεις που δεν παραπέμπουν πέρα από το περιεχόμενο της άμεσης εμπειρίας) οι οποίες είναι κατ’ ανάγκην ασαφείς.
**Βιβλιογραφικές αναφορές**
* Roderick Chisholm, «The Problem of the Speckled Hen», *Mind* 51 (1942): σσ. 368–373.
* «Certainty», *Stanford Encyclopedia of Philosophy*.
* C. I. Lewis, *Mind and the World-Order*, σ. 128 (όπως παρατίθεται στον Chisholm, 1942).
* Joseph Heath, *Following the Rules: Practical Reasoning and Deontic Constraint*, Οξφόρδη: OUP, 2008, σ. 305, σημ. 15.
Δευτέρα 4 Μαΐου 2026
The Bible Is Pro-Child Killing (Daniel Florien 20090829)
The Bible Is Pro-Child Killing
[The Bible Is Pro-Child Killing | Daniel Florien](https://www.patheos.com/blogs/unreasonablefaith/2009/08/the-bible-is-pro-child-killing/)
August 29, 2009 by Daniel Florien
(https://www.patheos.com/blogs/unreasonablefaith/author/danielflorien/)
I’ve pointed
(http://unreasonablefaith.com/2009/08/14/should-jesus-have-been-aborted/) out
(http://unreasonablefaith.com/2009/07/30/your-god-isnt-pro-life/) before
(http://unreasonablefaith.com/2009/04/10/the-bible-encourages-abortion/)
that
(http://unreasonablefaith.com/2009/03/17/its-okay-to-kill-babies-%E2%80%94-if-youre-god/)
the Bible nor the God it portrays is “pro-life,” but the BEattitude has
compiled
(http://thebeattitude.com/2009/08/29/the-god-of-the-bible-is-pro-abortion/)
some more verses about the Bible’s stance on killing babies in the womb:
*God will punish women by aborting their fetus through a miscarriage.*
“Give them, O LORD–what will You give? *Give them a miscarrying
womb* and dry breasts.” (Hosea 9:14
(http://www.biblegateway.com/passage/?search=Hosea%209:14&version=NIV))
*God teaches the use of a bizarre ritual using cursed “bitter
water” to abort a fetus who was conceived through
infidelity.***(Numbers 5:11-21
(http://www.biblegateway.com/passage/?search=Numbers%205:11-21&version=NIV))
*God orders Moses to kill every Midianite woman who was no longer a
virgin.* /(many of these women would obviously have been pregnant)/
(Numbers 31:15-18
(http://www.biblegateway.com/passage/?search=Numbers%2031:15-18&version=NIV))
[Numbers 31:15-18
New International Version
15 “Have you allowed all the women to live?” he asked them. 16 “They were the ones who followed Balaam’s advice and enticed the Israelites to be unfaithful to the Lord in the Peor incident, so that a plague struck the Lord’s people. 17 Now kill all the boys. And kill every woman who has slept with a man, 18 but save for yourselves every girl who has never slept with a man.](https://www.biblegateway.com/passage/?search=Numbers%2031:15-18&version=NIV)
*God promises to destroy the infants of Samaria and rip open the
stomachs of pregnant women.*
The people of Samaria must bear their guilt, because they have
rebelled against their God. They will fall by the sword; *their
little ones will be dashed to the ground, their pregnant women
ripped open.* (Hosea 13:16
(http://www.biblegateway.com/passage/?search=Hosea%2013:16&version=NIV))
Hosea 13:16 In Hebrew texts this verse (13:16) is numbered 14:1.
*God allows the pregnant women of Tappuah to be ripped open.*
At that time Menahem, starting out from Tirzah, attacked Tiphsah
and everyone in the city and its vicinity, because they refused
to open their gates. *He sacked Tiphsah and ripped open all the
pregnant women.* (2 Kings 15:16
(http://www.biblegateway.com/passage/?search=2%20Kings%2015:16&version=NIV))
*God commands the killing of infants and nursing babies.*
Now go and attack Amalek, and utterly destroy all that they
have, and do not spare them. *But kill both man and woman,
infant and nursing child*, ox and sheep, camel and donkey. (1
Samuel 15:3
(http://www.biblegateway.com/passage/?search=1%20Samuel%2015:3&version=NKJV))
*God repays your enemies by destroying their babies.*
*Happy is he* who repays you for what you have done to us. He
*who seizes your infants and dashes them against the rocks.*
(Psalms 137:8-9
(http://www.biblegateway.com/passage/?search=Psalms%20137:8-9&version=NIV))
The BEattitude makes a good point:
Apparently all life is precious to the god of the Bible, /unless/ it
is a fetus conceived out of wedlock or conception happens within an
“enemy” nation that does not worship him. The Bible teaches that
abortion is acceptable if God performs it or he commands it to be
done through contaminated water or by violent force….
You can be a pro-life supporter, but *leave your Bible at home.* It’s
horrific and violent stories against innocent infants and unborn
children have no place in a discussion on morality and the value of
human life.
Indeed. The “always pro-life” position does not come from the Bible, but
from conscience. If a person /really/ get their morals from the Bible,
be afraid — you never know what God might tell them to do next, because
God commanded just about every evil imaginable in the Bible.
* Tagged with:
* Abortion
(https://www.patheos.com/blogs/unreasonablefaith/category/abortion)
* Bible (https://www.patheos.com/blogs/unreasonablefaith/category/bible)
* Christianity
(https://www.patheos.com/blogs/unreasonablefaith/category/christianity)
* The Problem of Evil
(https://www.patheos.com/blogs/unreasonablefaith/category/the-problem-of-evil)
Ο αυστηρός φαινομεναλισμός του Μπέρκλεϋ (iep)
Ο αυστηρός φαινομεναλισμός του Μπέρκλεϋ, σε αντίθεση με τον Λοκ, έθεσε ερωτήματα σχετικά με τη συναγωγή, από τον χαρακτήρα των αισθήσεών μας, συμπερασμάτων σχετικά με τις πραγματικές ιδιότητες των ανεξάρτητων από το νου αντικειμένων. Δεδομένου ότι ο ανθρώπινος νους περιορίζεται αυστηρά στις αισθήσεις για τις εισροές του, ο Μπέρκλεϋ υποστήριξε, ότι δεν έχει κανένα ανεξάρτητο μέσο με το οποίο να επαληθεύσει την ακρίβεια της αντιστοιχίας μεταξύ των αισθήσεων και των ιδιοτήτων που διαθέτουν τα αντικείμενα καθ΄εαυτά. Στην πραγματικότητα, ο Μπέρκλεϋ απέρριψε την ίδια την ιδέα των ανεξάρτητων από το νου αντικειμένων με το σκεπτικό ότι ένας νους είναι, από τη φύση του, ανίκανος να έχει μια ιδέα για κάτι τέτοιο. Ως εκ τούτου, με τους όρους του Καντ, ο Μπέρκλεϋ ήταν ένας υλικός ιδεαλιστής. Για τον υλικό ιδεαλιστή, η γνώση των υλικών αντικειμένων είναι ιδεατή ή ανέφικτη, όχι πραγματική. Για τον Μπέρκλεϋ, τα ανεξάρτητα από το νου υλικά αντικείμενα είναι αδύνατα και μη γνώσιμα. Στην αισθητηριακή εμπειρία μας, έχουμε πρόσβαση μόνο στις νοητικές μας αναπαραστάσεις, όχι στα ίδια τα αντικείμενα. Ο Μπέρκλεϋ υποστηρίζει ότι οι κρίσεις μας για τα αντικείμενα είναι πραγματικά κρίσεις για αυτές τις νοητικές αναπαραστάσεις μόνο, όχι για την υπόσταση που τις γεννά. Στη διάψευση του υλικού ιδεαλισμού, ο Καντ υποστηρίζει ότι ο υλικός ιδεαλισμός είναι στην πραγματικότητα ασυμβίβαστος με μια θέση που κατείχε ο Μπέρκλεϋ, δηλαδή ότι είμαστε σε θέση να κάνουμε κρίσεις για την εμπειρία μας.
Berkeley’s strict phenomenalism, in contrast to Locke, raised questions about the inference from the character of our sensations to conclusions about the real properties of mind-independent objects. Since the human mind is strictly limited to the senses for its input, Berkeley argued, it has no independent means by which to verify the accuracy of the match between sensations and the properties that objects possess in themselves. In fact, Berkeley rejected the very idea of mind-independent objects on the grounds that a mind is, by its nature, incapable of possessing an idea of such a thing. Hence, in Kant’s terms, Berkeley was a material idealist. To the material idealist, knowledge of material objects is ideal or unachievable, not real. For Berkeley, mind-independent material objects are impossible and unknowable. In our sense experience we only have access to our mental representations, not to objects themselves. Berkeley argues that our judgments about objects are really judgments about these mental representations alone, not the substance that gives rise to them. In the Refutation of Material Idealism, Kant argues that material idealism is actually incompatible with a position that Berkeley held, namely that we are capable of making judgments about our experience. [https://iep.utm.edu/kantmeta/]
Κυριακή 3 Μαΐου 2026
Η δραστηριότητα του εγώ είναι η θέση του είναι (Dorion Cairns)
The activity of the ego is the setting of being. In self-awareness it sets its own being. Such positing is involved in the sense of every act. Phenomenology is the coming to self-awareness of the ego over its own activities. As such, [it is] an infinite task.
«Η δραστηριότητα του εγώ είναι η θέση του είναι. Στην αυτοσυνείδηση θέτει το ίδιο το είναι του. Μια τέτοια θέση εμπλέκεται στο νόημα κάθε ενέργηματος. Η φαινομενολογία είναι η έλευση του εγώ σε αυτοσυνείδηση ως προς τις ίδιες του τις δραστηριότητες. Ως τέτοια, [αποτελεί] ένα άπειρο έργο.»
[Cairns, Conv IX, p. 14]
behaviorism (συμπεριφορισμός)
[behaviorism (συμπεριφορισμός)
Belief that all mental phenomena can be explained by reference to publicly observable behavior or dispositions to behave. Modern psychology, exemplified by Watson and Skinner, is founded on the methodological principle that only overt human conduct (as opposed to introspection) is available for objective study, including scientific prediction and confirmation. In a more radical metaphysical form, behaviorism may deny the reality of mental entities or processes, all of which are held to be reducible to physical things or events. Logical or linguistic behaviorism, like that of Gilbert Ryle, holds that assertions about mental events can always be analyzed in behavioral terms. Contemporary functionalism is often regarded as a modest form of philosophical behaviorism.
«Η πεποίθηση ότι όλα τα νοητικά φαινόμενα μπορούν να εξηγηθούν με αναφορά σε δημόσια παρατηρήσιμη συμπεριφορά ή σε διαθέσεις για συμπεριφορά. Η σύγχρονη ψυχολογία, όπως εκπροσωπείται από τον John B. Watson και τον B. F. Skinner, θεμελιώνεται στη μεθοδολογική αρχή ότι μόνο η έκδηλη ανθρώπινη συμπεριφορά (σε αντίθεση με την ενδοσκόπηση) είναι διαθέσιμη για αντικειμενική μελέτη, συμπεριλαμβανομένης της επιστημονικής πρόβλεψης και επιβεβαίωσης. Σε μια πιο ριζοσπαστική μεταφυσική εκδοχή, ο συμπεριφορισμός μπορεί να αρνείται την πραγματικότητα των νοητικών οντοτήτων ή διεργασιών, οι οποίες θεωρείται ότι αναγώγονται σε φυσικά πράγματα ή συμβάντα. Ο λογικός ή γλωσσικός συμπεριφορισμός, όπως εκείνος του Gilbert Ryle, υποστηρίζει ότι οι προτάσεις σχετικά με νοητικά συμβάντα μπορούν πάντοτε να αναλυθούν σε όρους συμπεριφοράς. Ο σύγχρονος λειτουργισμός συχνά θεωρείται ως μια μετριοπαθής μορφή φιλοσοφικού συμπεριφορισμού.»
Recommended Reading: John B. Watson, Behaviorism (Transaction, 1998); B. F. Skinner, About Behaviorism (Random House, 1976); Gilbert Ryle, The Concept of Mind (Chicago, 2000); and John Staddon, Behaviorism (Focus, 1993).
Also see SEP, IEP, ISM, EB, Wilfrid Sellars, and DPM. ](http://www.philosophypages.com/dy/b2.htm)
Αν πράγματι σφάλλω, τότε υπάρχω. (Augustine of Hippo)
426 CE, Augustine of Hippo, De civitate Dei contra paganos, 11.26:
> Si enim fallor, sum. Nam qui non est, utique nec falli potest; ac per hoc sum, si fallor. Quia ergo sum si fallor, quo modo esse me fallor, quando certum est me esse, si fallor? Quia igitur essem qui fallerer, etiamsi fallerer, procul dubio in eo quod me novi esse, non fallor.
> Well, if I am mistaken, I exist. For a man who does not exist can surely not be mistaken either, and if I am mistaken, therefore I exist. So, since I am if I am mistaken, how can I be mistaken in believing that I am when it is certain that if I am mistaken I am. Therefore, from the fact that, if I were indeed mistaken, I should have to exist to be mistaken, it follows that I am undoubtedly not mistaken in knowing that I am. [tr. David S. Wiesen]
> Αν πράγματι σφάλλω, τότε υπάρχω. Διότι εκείνος που δεν υπάρχει δεν μπορεί βεβαίως ούτε να σφάλλει· και έτσι υπάρχω, εφόσον σφάλλω. Επειδή λοιπόν υπάρχω αν σφάλλω, πώς είναι δυνατόν να σφάλλω ως προς το ότι υπάρχω, όταν είναι βέβαιο ότι υπάρχω, αν σφάλλω; Εφόσον λοιπόν θα ήμουν αυτός που σφάλλει, ακόμη κι αν σφάλλω, αναμφίβολα ως προς το ότι γνωρίζω πως υπάρχω, δεν σφάλλω.
συνειρμός των ιδεών (association of ideas)
Για να γίνει αυτό πρέπει να αναλογιστούμε ορισμένες ιδιότητες της ανθρώπινης φύσης,
που αν και έχουν ισχυρή επιρροή σε κάθε λειτουργία τόσο
της κατανόησης όσο και των παθών, δεν εξετάζονται συνήθως με ιδιαίτερη έμφαση από τους φιλοσόφους. Η *πρώτη* από αυτές είναι ο συνειρμός των ιδεών, που εγώ
έχω τόσο συχνά παρατηρήσει και εξηγήσει. Είναι αδύνατο για το νου
να προσηλωθεί σταθερά σε μια ιδέα για μεγάλο χρονικό διάστημα· ούτε μπορεί
με τις μέγιστες προσπάθειές του να φθάσει ποτέ σε μια τέτοια σταθερότητα. Όμως οσοδήποτε
μεταβλητές μπορεί να είναι οι σκέψεις μας, δεν είναι εντελώς χωρίς κανόνα και
μέθοδο στις αλλαγές τους. Ο κανόνας, με τον οποίο προχωρούν, είναι να περνάνε
από ένα αντικείμενο σε αυτό στο οποίο μοιάζει, γειτνιάζει ή παράγεται από αυτό.
Όταν μια ιδέα είναι παρούσα στη φαντασία, οποιαδήποτε άλλη, ενωμένη με αυτές
τις σχέσεις, την ακολουθεί φυσικά, και εισέρχεται με περισσότερη ευκολία μέσω
αυτής της εισαγωγής.
David Hume, A Treatise of Human Nature, σελ. 283
In order to this we must reflect on certain properties of human nature,
which tho’ they have a mighty influence on every operation both of the
understanding and passions, are not commonly much insisted on by
philosophers. The /first/ of these is the association of ideas, which I
have so often observ’d and explain’d. ’Tis impossible for the mind to
fix itself steadily upon one idea for any considerable time; nor can it
by its utmost efforts ever arrive at such a constancy. But however
changeable our thoughts may be, they are not entirely without rule and
method in their changes. The rule, by which they proceed, is to pass
from one object to what is resembling, contiguous to, or produc’d by it.
When one idea is present to the imagination, any other, united by these
relations, naturally follows it, and enters with more facility by means
of that introduction.
David Hume, A Treatise of Human Nature, p. 283
μεταφυσικός ρεαλισμός ή θεμελιακός φυσικαλισμός (brute facts)
brute facts
* Τα στοιχειώδη σωματίδια υπάρχουν «απλώς».
* Δεν θεμελιώνονται σε τίποτε βαθύτερο.
Η τέχνη, όπως το θέατρο, πρέπει να είναι πάντα ένα μέσο και ποτέ ο αυτοσκοπός.
«Η τέχνη, όπως το θέατρο, πρέπει να είναι πάντα ένα μέσο και ποτέ ο αυτοσκοπός. Ένα εκπληκτικό εφαλτήριο για να φτάσεις σε κάτι άλλο: στην επιστήμη, στη γνώση, στην αλήθεια. Σε όλη μου τη ζωή δεν έγραψα τίποτα με μόνο σκοπό τη διασκέδαση. Πάντα επιδίωκα να συμπεριλάβω στα κείμενά μου τις ρωγμές εκείνες που θα ήταν σε θέση να ταρακουνήσουν τις βεβαιότητες, να αμφισβητήσουν παγιωμένες απόψεις, να προκαλέσουν θυμό, να ανοίξουν λιγάκι το μυαλό του κόσμου. Όλα τα υπόλοιπα, η ομορφιά για την ομορφιά, η τέχνη για την τέχνη, δεν μ’ ενδιαφέρουν»...
– Ντάριο Φο (24 Μαρτίου 1926 — 13 Οκτωβρίου 2016)
Αν ο αριθμός ήταν μια ιδέα, τότε η αριθμητική θα ήταν ψυχολογία. (Gottlob Frege)
«Αν ο αριθμός ήταν μια ιδέα, τότε η αριθμητική θα ήταν ψυχολογία. Όμως η αριθμητική δεν είναι ψυχολογία περισσότερο απ’ όσο, λόγου χάρη, είναι η αστρονομία. Η αστρονομία δεν ασχολείται με τις ιδέες των πλανητών, αλλά με τους ίδιους τους πλανήτες· και, κατά τον ίδιο τρόπο, τα αντικείμενα της αριθμητικής δεν είναι επίσης ιδέες.»
— Gottlob Frege, Die Grundlagen der Arithmetik, 1884
Για να αποδειχθεί η ακυρότητα (invalidity) ενός επιχειρήματος
Για να αποδειχθεί η ακυρότητα (invalidity) ενός επιχειρήματος, πρέπει να διατυπωθεί ένα νέο επιχείρημα με την ίδια μορφή όπως το αρχικό, του οποίου οι προκείμενες είναι πράγματι αληθείς και το συμπέρασμα πράγματι ψευδές. Αυτό το νέο επιχείρημα ονομάζεται αντιπαράδειγμα.
(https://human.libretexts.org/Bookshelves/Philosophy/Fundamental_Methods_of_Logic_(Knachel)/1%3A_The_Basics_of_Logical_Analysis/1.4%3A_Deductive_and_Inductive_Arguments)
Σάββατο 2 Μαΐου 2026
Το ζήτημα εδώ είναι αν η ύλη είναι απείρως διαιρετή
Το ζήτημα εδώ είναι αν η ύλη είναι απείρως διαιρετή. Το «απλό» θα ήταν ένα άτομο, το οποίο δεν μπορεί να διαιρεθεί περαιτέρω. Τα σύγχρονα άτομα, βεβαίως, μπορούν να διαιρεθούν, αλλά τότε αποτελούνται από υποατομικά σωματίδια, τα οποία πράγματι φαίνεται να είναι «απλά». Εάν το επιχείρημα του Immanuel Kant κατά των απλών μερών βασίζεται στη διαιρετότητα του χώρου, αποτυγχάνει για τα σύγχρονα στοιχειώδη υποατομικά σωματίδια (κουάρκ και λεπτόνια), τα οποία, ως σημειακά σωματίδια κατά Paul Dirac, δεν έχουν καμία χωρική έκταση και επομένως δεν είναι χωρικώς διαιρετά. Από την άλλη πλευρά, τα υποατομικά σωματίδια έχουν άλλα είδη «μερών»—φορτίο, μάζα, λεπτονικό αριθμό, βαρυονικό αριθμό, παραδοξότητα κ.λπ.—και η αλληλεπίδραση αυτών σημαίνει ότι τα σωματίδια μπορούν να μετασχηματίζονται σε άλλα είδη σωματιδίων. Το «απλό» πάντοτε συνεπαγόταν το άφθαρτο στην αρχαία και μεσαιωνική μεταφυσική. Μόνον η μάζα-ενέργεια (E=mc²), σε οποιαδήποτε μορφή, μπορεί πλέον να θεωρηθεί ως άφθαρτη.
The issue here is whether matter is infinitely divisible. The "simple"
would be an /atom/, which cannot be divided further. Modern atoms, of
course, can be divided, but then they consist of sub-atomic particles,
which do appear to be "simple." /If/ Kant's argument against simple
parts is based on the divisibility of space, it fails for modern
elementary sub-atomic particles (quarks and leptons), which, as Dirac
Point Particles, do not have any spatial extension and so are not
spatially divisible. On the other hand, sub-atomic particles have other
kinds of "parts"--charge, mass, lepton number, baryon number,
strangeness, etc.--and the interaction of these means that particles can
change into other kinds of particles. "Simple" had always implied
*indestructible* in ancient and mediaeval metaphysics. Only mass-energy
(E=mc^2 ), in whatever form, may now be regarded as indestructible.
[https://friesian.com/antinom.htm]
Παρασκευή 1 Μαΐου 2026
Επίπεδα οργάνωσης της ύλης
Επίπεδα οργάνωσης της ύλης
* Eschatology as a manifestation of human uniqueness: Human vision, biblical revelation and divine agency — https://scielo.org.za/scielo.php?pid=S0259-94222017000300101&script=sci_arttext
* https://mblexguide.com/ldtopic/anatomy-physiology-general-ap-concepts/
* Draw the levels of organization and integration in living organisms. — https://allen.in/dn/qna/427252384
* The Architecture of Complexity:. Why Biological Systems Embrace… | by Major Jackson | Medium — https://medium.com/%40shaheim/the-architecture-of-complexity-e77ec7817000
αίτιο (radicalacademy)
Αιτιώδης ορισμός. Η εξήγηση ενός πράγματος μέσω των ποιητικών (αποτελεσματικών) ή τελικών αιτίων του.
Αιτιώδης πρόταση. Πρόταση που συνδυάζει δύο δηλώσεις κατά τέτοιον τρόπο ώστε η μία να δίδεται ως λόγος ή αιτία της άλλης.
Αιτιότητα, αρχή της. Η αρχή σύμφωνα με την οποία καθετί που μεταβαίνει από κατάσταση ανυπαρξίας σε κατάσταση ύπαρξης πρέπει να έχει ένα ποιητικό αίτιο για την ύπαρξή του.
Αίτιο. Εκείνο που, με οποιονδήποτε τρόπο, ασκεί θετική επίδραση στην παραγωγή ενός πράγματος.
Αίτιο, ποιητικό. Εκείνο μέσω του οποίου παράγεται κάτι.
Αίτιο, αμφίσημο (ή ετερογενές). Αίτιο που παράγει αποτέλεσμα ανόμοιο προς το ίδιο ως προς τη φύση.
Αίτιο, τελικό. Εκείνο χάριν του οποίου ενεργεί ένα ποιητικό αίτιο.
Αίτιο, πρώτο. Αίτιο του οποίου η αιτιότητα είναι απολύτως ανεξάρτητη από κάθε άλλο αίτιο ή ον και από το οποίο εξαρτάται κάθε άλλη αιτιότητα.
Αίτιο, μορφικό. Εκείνο μέσω του οποίου ένα πράγμα καθίσταται αυτό που είναι· η μορφή.
Αίτιο, ελεύθερο. Αίτιο που δεν εξαναγκάζεται να ενεργήσει, ακόμη και όταν όλες οι αναγκαίες συνθήκες για δράση είναι παρούσες.
Αίτιο, οργανικό (ή εργαλειακό). Ποιητικό αίτιο που παράγει ένα αποτέλεσμα δυνάμει της ισχύος άλλου αιτίου.
Αίτιο, υλικό. Εκείνο από το οποίο κάτι γίνεται ή κατασκευάζεται· η ύλη.
Αίτιο, ηθικό. Αίτιο που ρέπει έναν ελεύθερο δρώντα προς δράση.
Αίτιο, αναγκαίο. Αίτιο που καθορίζεται από τη φύση του να παράγει ένα ορισμένο αποτέλεσμα, εφόσον συντρέχουν οι απαιτούμενες συνθήκες.
Αίτιο, μερικό. Αίτιο του οποίου η δράση παράγει μόνο ένα μέρος του συνολικού αποτελέσματος.
Αίτιο κατά συμβεβηκός (per accidens). Αίτιο που παράγει ένα αποτέλεσμα προς το οποίο δεν έχει φυσική τάση ή το οποίο η ελεύθερη βούληση (εάν πρόκειται για τέτοιο αίτιο) δεν προτίθεται.
Αίτιο καθ’ αὑτό (per se). Αίτιο που έχει φυσική τάση να παράγει ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα ή, εάν είναι ελεύθερος δρών, το επιδιώκει εκουσίως.
Αίτιο, φυσικό. Αίτιο που παράγει αποτέλεσμα μέσω της άμεσης ίδιας του ενέργειας.
Αίτιο, κύριο. Ποιητικό αίτιο που παράγει ένα αποτέλεσμα δυνάμει της δικής του ισχύος.
Αίτιο, εγγύς. Αίτιο που παράγει το αποτέλεσμά του άμεσα, δυνάμει της δικής του ενέργειας, χωρίς τη μεσολάβηση άλλου αιτίου.
Αίτιο, απομακρυσμένο. Αίτιο που παράγει ένα αποτέλεσμα μέσω της άμεσης ενέργειας ενός ή περισσότερων ενδιάμεσων αιτίων.
Αίτιο, δεύτερο. Αίτιο του οποίου η αιτιότητα εξαρτάται από κάποιο άλλο αίτιο ή ον.
Αίτιο, ολικό. Αίτιο του οποίου η δράση παράγει ολόκληρο το αποτέλεσμα.
Αίτιο, μονόσημο. Αίτιο που παράγει αποτέλεσμα όμοιο προς το ίδιο ως προς τη φύση.
[The Radical Academy Glossary of Philosophical Terms](https://web.archive.org/web/20101126221224/http://radicalacademy.com/aipphilglossary1a.htm)
Ειδοποιός διαφορά (Differentia)
Ειδοποιός διαφορά (Differentia). Καθολική ιδέα ή κατηγόρημα που εκφράζει ένα μέρος της ουσίας του υποκειμένου του, εκείνο το μέρος που διακρίνει ένα είδος από ένα άλλο υπό το ίδιο γένος.
[The Radical Academy Glossary of Philosophical Terms](https://web.archive.org/web/20101126201134/http://radicalacademy.com/aipphilglossary1.htm)
Αιτιοκρατία/Ντετερμινισμός
Αιτιοκρατία/Ντετερμινισμός. Στο πρόβλημα της ελεύθερης βούλησης, η διδασκαλία σύμφωνα με την οποία η βούληση καθορίζεται από τις προγενέστερες ψυχικές και φυσικές συνθήκες και αιτίες, ώστε να ενεργεί όπως ενεργεί.
[The Radical Academy Glossary of Philosophical Terms](https://web.archive.org/web/20101126201134/http://radicalacademy.com/aipphilglossary1.htm)
αναλογία
Αναλογία. Η συλλογιστική διαδικασία κατά την οποία ο νους συνάγει, από τα γνωστά χαρακτηριστικά ενός πράγματος ή μιας ομάδας πραγμάτων, τα άγνωστα χαρακτηριστικά ενός άλλου πράγματος ή μιας άλλης ομάδας πραγμάτων, λόγω μιας αναγνωρισμένης ομοιότητας που υπάρχει μεταξύ τους.
[The Radical Academy Glossary of Philosophical Terms](https://web.archive.org/web/20101126201134/http://radicalacademy.com/aipphilglossary1.htm)
Πέμπτη 30 Απριλίου 2026
Θυμικό (Affect)
===== Θυμικό (Affect) =====
[Affect (psychology) - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Affect_(psychology)) [20260310]
**Θυμικό (Affect)**, στην ψυχολογία, είναι η υποκείμενη εμπειρία του [αισθήματος](https://en.wikipedia.org/wiki/Feeling), του [συναισθήματος](https://en.wikipedia.org/wiki/Emotion), της [αφοσίωσης/δεσμού](https://en.wikipedia.org/wiki/Attachment_theory) ή της [διάθεσης](https://en.wikipedia.org/wiki/Mood_%28psychology%29).[^1] Περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα συναισθηματικών καταστάσεων και μπορεί να είναι θετικό (π.χ., ευτυχία, χαρά, ενθουσιασμός) ή αρνητικό (π.χ., λύπη, οργή, φόβος, απέχθεια). Το θυμικό αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της ανθρώπινης εμπειρίας και παίζει κεντρικό ρόλο σε πολλές ψυχολογικές θεωρίες και μελέτες. Μπορεί να κατανοηθεί ως συνδυασμός τριών συστατικών: συναισθήματος, διάθεσης (παρατεταμένες, λιγότερο έντονες συναισθηματικές καταστάσεις που δεν συνδέονται απαραίτητα με ένα συγκεκριμένο γεγονός) και θυμικότητας (την συνολική διάθεση ή τον [χαρακτήρα](https://en.wikipedia.org/wiki/Temperament) ενός ατόμου, η οποία μπορεί να χαρακτηριστεί ως γενικά θετική ή αρνητική). Στην ψυχολογία, ο όρος *affect* χρησιμοποιείται συχνά εναλλακτικά με αρκετούς σχετικούς όρους και έννοιες, αν και κάθε όρος μπορεί να έχει ελαφρώς διαφορετικές αποχρώσεις. Αυτοί οι όροι περιλαμβάνουν: συναίσθημα (emotion), αίσθημα (feeling), διάθεση (mood), συναισθηματική κατάσταση (emotional state), συναίσθημα (sentiment), θυμική κατάσταση (affective state), συναισθηματική αντίδραση (emotional response), θυμική αντιδραστικότητα (affective reactivity) και διάθεση ([disposition](https://en.wikipedia.org/wiki/Disposition)). Οι ερευνητές και οι ψυχολόγοι μπορεί να χρησιμοποιούν συγκεκριμένους όρους ανάλογα με το αντικείμενο της μελέτης και το πλαίσιο της εργασίας τους.[^2]
==== Ιστορία ====
Η σύγχρονη σύλληψη του θυμικού αναπτύχθηκε τον 19ο αιώνα με τον Wilhelm Wundt.[^3] Η λέξη προέρχεται από τη γερμανική *Gefühl*, που σημαίνει «αίσθημα».[^4]
Πλήθος πειραμάτων έχει διεξαχθεί στη μελέτη των κοινωνικών και ψυχολογικών θυμικών προτιμήσεων (δηλαδή, τι αρέσει ή δεν αρέσει στους ανθρώπους). Συγκεκριμένη έρευνα έχει γίνει για τις [προτιμήσεις](https://en.wikipedia.org/wiki/Preferences), τις [στάσεις](https://en.wikipedia.org/wiki/Attitude_%28psychology%29), τη [διαμόρφωση εντυπώσεων](https://en.wikipedia.org/wiki/Impression_formation) και τη [λήψη αποφάσεων](https://en.wikipedia.org/wiki/Decision-making). Αυτή η έρευνα συγκρίνει τα ευρήματα με τη [μνήμη αναγνώρισης](https://en.wikipedia.org/wiki/Recognition_memory) (παλαιές/νέες κρίσεις), επιτρέποντας στους ερευνητές να δείξουν αξιόπιστες διακρίσεις μεταξύ των δύο. Οι κρίσεις βασισμένες στο θυμικό και οι [γνωστικές διαδικασίες](https://en.wikipedia.org/wiki/Cognitive) έχουν εξεταστεί με διακριτές διαφορές να επισημαίνονται, και κάποιοι υποστηρίζουν ότι το θυμικό και η γνώση ελέγχονται από ξεχωριστά και εν μέρει ανεξάρτητα συστήματα που μπορούν να επηρεάζουν το ένα το άλλο με διάφορους τρόπους ([Zajonc](https://en.wikipedia.org/wiki/Zajonc), 1980). Τόσο το θυμικό όσο και η γνώση μπορεί να αποτελούν ανεξάρτητες πηγές επιδράσεων μέσα σε συστήματα επεξεργασίας πληροφοριών. Άλλοι προτείνουν ότι το συναίσθημα είναι αποτέλεσμα ενός αναμενόμενου, βιωμένου ή φανταστικού αποτελέσματος μιας προσαρμοστικής αλληλεπίδρασης μεταξύ οργανισμού και περιβάλλοντος, και ως εκ τούτου οι γνωστικές διαδικασίες αξιολόγησης είναι το κλειδί για την ανάπτυξη και έκφραση ενός συναισθήματος (Lazarus, 1982).
==== Διαστάσεις ====
Οι θυμικές καταστάσεις ποικίλλουν κατά μήκος τριών βασικών διαστάσεων: **αξία (valence)** (https://en.wikipedia.org/wiki/Valence_%28psychology%29), **διέγερση (arousal)** και **εντατικότητα κινήτρου (motivational intensity)** (https://en.wikipedia.org/wiki/Motivational_salience).[^5]
* **Αξία (valence)** είναι το υποκειμενικό φάσμα της θετικής προς αρνητική αξιολόγησης μιας εμπειρίας που μπορεί να έχει βιώσει ένα άτομο. Η συναισθηματική αξία αναφέρεται στις συνέπειες του συναισθήματος, στις περιστάσεις που το προκαλούν ή στα υποκειμενικά αισθήματα ή στάσεις.[^6]
* **Διέγερση (arousal)** μετριέται αντικειμενικά ως ενεργοποίηση του [συμπαθητικού νευρικού συστήματος](https://en.wikipedia.org/wiki/Sympathetic_nervous_system), αλλά μπορεί επίσης να αξιολογηθεί υποκειμενικά μέσω [αυτοαναφοράς](https://en.wikipedia.org/wiki/Self-report_inventory).
* **Εντατικότητα κινήτρου (motivational intensity)** αναφέρεται στην [ώθηση](https://en.wikipedia.org/wiki/Impulse_%28psychology%29) για δράση;[^7] στη δύναμη μιας επιθυμίας να κινηθεί κανείς προς ή μακριά από ένα ερέθισμα και στο αν θα αλληλεπιδράσει με αυτό το ερέθισμα. Απλώς η κίνηση δεν θεωρείται κίνητρο προσέγγισης (ή αποφυγής).[^8]
Η διέγερση διαφέρει από την εντατικότητα κινήτρου. Ενώ η διέγερση είναι μια κατασκευή στενά συνδεδεμένη με την εντατικότητα κινήτρου, διαφέρουν στο ότι το κίνητρο υπονοεί απαραίτητα δράση, ενώ η διέγερση όχι.[^9]
==== Εκφράσεις θυμικού ====
Ο όρος θυμικό χρησιμοποιείται μερικές φορές για να σημαίνει εκφράσεις θυμικού ([affect display](https://en.wikipedia.org/wiki/Affect_display)), που ορίζονται ως «μια συμπεριφορά του προσώπου, της φωνής ή της χειρονομίας που χρησιμεύει ως δείκτης του θυμικού» (APA 2006).[^10]
==== Γνωστικό εύρος ====
Στην ψυχολογία, το θυμικό ορίζει την αλληλεπίδραση του οργανισμού με τα [ερεθίσματα](https://en.wikipedia.org/wiki/Stimulus_%28psychology%29). Μπορεί να επηρεάσει το εύρος των γνωστικών διαδικασιών.[^11] Αρχικά, οι ερευνητές πίστευαν ότι τα θετικά θυμικά διεύρυναν το γνωστικό εύρος, ενώ τα αρνητικά το περιόριζαν.[^5] Στη συνέχεια, στοιχεία έδειξαν ότι τα θυμικά με υψηλή εντατικότητα κινήτρου περιορίζουν το γνωστικό εύρος, ενώ τα θυμικά με χαμηλή εντατικότητα κινήτρου το διευρύνουν. Η κατασκευή του γνωστικού εύρους μπορεί να είναι χρήσιμη στην γνωστική ψυχολογία.[^5]
==== Αντοχή στο θυμικό ====
Σύμφωνα με άρθρο έρευνας για την αντοχή στο θυμικό που έγραψε ο ψυχίατρος Jerome Sashin, «η αντοχή στο θυμικό μπορεί να οριστεί ως η ικανότητα να αντιδράσει κανείς σε ένα ερέθισμα που συνήθως αναμένεται να προκαλέσει θυμικά, βιώνοντας υποκειμενικά τα αισθήματα».[^12] Ουσιαστικά αναφέρεται στην ικανότητα ενός ατόμου να αντιδρά σε συναισθήματα και αισθήματα. Ένας άνθρωπος με χαμηλή αντοχή στο θυμικό θα εμφανίζει μικρή έως καθόλου αντίδραση σε οποιοδήποτε συναίσθημα ή αίσθημα. Αυτό σχετίζεται στενά με την αλεξιθυμία ([alexithymia](https://en.wikipedia.org/wiki/Alexithymia)).
«Η αλεξιθυμία είναι ένα υποκλινικό φαινόμενο που περιλαμβάνει έλλειψη συναισθηματικής επίγνωσης ή, πιο συγκεκριμένα, δυσκολία στο να εντοπίσει και να περιγράψει κανείς τα αισθήματα και να διακρίνει τα αισθήματα από τις σωματικές αισθήσεις συναισθηματικής διέγερσης»[^13] Στην ουσία, η αλεξιθυμία είναι η αδυναμία ενός ατόμου να αναγνωρίσει ποια συναισθήματα βιώνει—καθώς και η αδυναμία να τα περιγράψει. Σύμφωνα με την [Dalya Samur](http://www.dalyasamur.com/) < [Archived](https://web.archive.org/web/20220109154219/http://www.dalyasamur.com/) 2022-01-09 at the Wayback Machine,[^14] τα άτομα με αλεξιθυμία έχουν συσχετιστεί με αυξημένα ποσοστά αυτοκτονιών,[^15] ψυχική δυσφορία,[^16] και θανάτους.[^17]
Οι παράγοντες αντοχής στο θυμικό[^18] [^19], όπως η ευαισθησία στο άγχος, η δυσανεξία στην αβεβαιότητα και η [αντοχή σε συναισθηματική δυσφορία](https://en.wikipedia.org/wiki/Distress_tolerance), μπορούν να ενισχυθούν με την πρακτική του ενσυνείδητου νου ([mindfulness](https://en.wikipedia.org/wiki/Mindfulness)).[^20] Η ενσυνειδητότητα είναι μια ψυχική κατάσταση που επιτυγχάνεται εστιάζοντας την προσοχή στο παρόν, ενώ αναγνωρίζουμε ήρεμα και αποδεχόμαστε τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις σωματικές αισθήσεις χωρίς κρίση. Η πρακτική περιλαμβάνει Πρόθεση, Προσοχή και Στάση.
Έχει αποδειχθεί ότι η ενσυνείδητη πρακτική αυξάνει «την υποκειμενική ευημερία, μειώνει τα ψυχολογικά συμπτώματα και τη συναισθηματική αντιδραστικότητα, και βελτιώνει τον συμπεριφορικό έλεγχο».[^21] <#cite_note-21>
==== Σχέση με συμπεριφορά και γνώση ====
Ο θυμικός τομέας αντιπροσωπεύει μία από τις τρεις διαιρέσεις που περιγράφονται στη σύγχρονη ψυχολογία: οι άλλες δύο είναι η συμπεριφορική ([behavioral](https://en.wikipedia.org/wiki/Behavior)) και η γνωστική ([cognitive](https://en.wikipedia.org/wiki/Cognition)). Κλασικά, αυτές οι διαιρέσεις αναφέρονται και ως τα «ABC της ψυχολογίας»,[^22] Ωστόσο, σε ορισμένες απόψεις, ο *γνωστικός* μπορεί να θεωρηθεί μέρος του θυμικού, ή το *θυμικό* ως μέρος του γνωστικού·[^23] είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι «οι γνωστικές και οι θυμικές καταστάσεις … [είναι] απλώς αναλυτικές κατηγορίες».[^24]
==== Ένστικτα και γνωστικοί παράγοντες στην αιτιολογία του θυμικού ====
Ο όρος **θυμικό (affect)** μπορεί να σημαίνει μια ένστικτη αντίδραση σε ένα ερέθισμα που εμφανίζεται πριν από τις τυπικές γνωστικές διαδικασίες που θεωρούνται αναγκαίες για το σχηματισμό ενός πιο σύνθετου συναισθήματος. Ο [Robert B. Zajonc](https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_B._Zajonc) υποστηρίζει ότι αυτή η αντίδραση στα ερεθίσματα είναι πρωταρχική για τον άνθρωπο και ότι αποτελεί την κυρίαρχη αντίδραση για τους μη ανθρώπινους οργανισμούς. Ο Zajonc προτείνει ότι οι θυμικές αντιδράσεις μπορούν να συμβούν χωρίς εκτεταμένη αντιληπτική και γνωστική κωδικοποίηση και να πραγματοποιηθούν νωρίτερα και με μεγαλύτερη βεβαιότητα από τις γνωστικές κρίσεις (Zajonc, 1980).
Πολλοί θεωρητικοί (π.χ. Lazarus, 1982) θεωρούν το θυμικό ως **μεταγνωστικό (post-cognitive)**: προκαλείται μόνο αφού έχει ολοκληρωθεί μια ορισμένη ποσότητα γνωστικής επεξεργασίας της πληροφορίας. Σε αυτή την άποψη, τέτοιες θυμικές αντιδράσεις όπως η συμπάθεια, η αντιπάθεια, η αξιολόγηση ή η εμπειρία [ευχαρίστησης) ή [δυσφορίας](https://en.wikipedia.org/wiki/Suffering) προκύπτουν από διαφορετικές προηγούμενες γνωστικές διαδικασίες που κάνουν ποικίλες διακρίσεις περιεχομένου, εντοπίζουν χαρακτηριστικά, τα εξετάζουν για να βρουν την αξία τους και τα σταθμίζουν ανάλογα με τη συνεισφορά τους (Brewin, 1989). Ορισμένοι μελετητές (π.χ. Lerner και Keltner 2000) υποστηρίζουν ότι το θυμικό μπορεί να είναι και προγνωστικό και μεταγνωστικό: οι αρχικές συναισθηματικές αντιδράσεις παράγουν σκέψεις, οι οποίες με τη σειρά τους παράγουν θυμικό. Σε περαιτέρω εκδοχή, μερικοί μελετητές υποστηρίζουν ότι το θυμικό είναι αναγκαίο για την υποστήριξη πιο ορθολογικών μορφών γνώσης (π.χ. Damasio 1994).
Μια απόκλιση από το στενό μοντέλο ενίσχυσης του συναισθήματος επιτρέπει άλλες προσεγγίσεις σχετικά με το πώς το θυμικό επηρεάζει την ανάπτυξη των συναισθημάτων. Έτσι, ο [χαρακτήρας/ιδιοσυγκρασία](https://en.wikipedia.org/wiki/Temperament), η γνωστική ανάπτυξη, τα πρότυπα [κοινωνικοποίησης](https://en.wikipedia.org/wiki/Socialization) και οι [ιδιορρυθμίες](https://en.wikipedia.org/wiki/Idiosyncrasies) της οικογένειας ή υποκουλτούρας ενός ατόμου μπορεί να αλληλεπιδρούν με μη γραμμικούς τρόπους. Για παράδειγμα, η ιδιοσυγκρασία ενός βρέφους με υψηλή αντιδραστικότητα/χαμηλή αυτοηρεμία μπορεί να «επηρεάσει δυσανάλογα» τη διαδικασία ρύθμισης συναισθημάτων κατά τους πρώτους μήνες ζωής (Griffiths, 1997).
Ορισμένες άλλες κοινωνικές επιστήμες, όπως η γεωγραφία ή η ανθρωπολογία, υιοθέτησαν την έννοια του θυμικού από τα τέλη της δεκαετίας του 2000. Στη γαλλική ψυχανάλυση, σημαντική συνεισφορά στο πεδίο του θυμικού προσφέρει ο André Green.[^25] Η εστίαση στο θυμικό προέρχεται κυρίως από το έργο του Gilles Deleuze και έχει φέρει συναισθηματικές και σωματικές ανησυχίες σε παραδοσιακούς λόγους, όπως η γεωπολιτική, η αστική ζωή και η υλική κουλτούρα. Το θυμικό έχει επίσης προκαλέσει προκλήσεις στις μεθοδολογίες των κοινωνικών επιστημών, τονίζοντας τη σωματική δύναμη έναντι της ιδέας της αποστασιοποιημένης αντικειμενικότητας και έχει ισχυρούς δεσμούς με τη σύγχρονη [μη-αναπαραστασιακή θεωρία](https://en.wikipedia.org/wiki/Non-representational_theory).[^26]
==== Γνωστικές επιδράσεις του θυμικού ====
Υπάρχει ένας ισχυρός ασυνείδητος χάρτης μεταξύ θυμικού και κατακόρυφης θέσης, συσχετίζοντας το πάνω με θετικά συναισθήματα και το κάτω με αρνητικά συναισθήματα. Αυτό αντικατοπτρίζεται σε μεταφορές όπως «sunny side up» και «feeling down», καθώς και στη διάκριση ουρανός – κόλαση. Τα ερεθίσματα που σχετίζονται με συναισθήματα τείνουν να προκαλούν οπτική προσοχή προς τις άνω και κάτω θέσεις.[^27] [^28] Η προέλευση αυτής της προκατάληψης πιθανότατα συνδέεται με την πρώιμη γνωστική ανάπτυξη· για παράδειγμα, ο Tolaas (1991) υποστηρίζει ότι αυτό συμβαίνει επειδή τα βρέφη περνούν το μεγαλύτερο μέρος του ξύπνιου χρόνου τους ανάσκελα υπό την επίβλεψη φροντιστή.[^29]
==== Ψυχομετρική μέτρηση ====
Έχει διαπιστωθεί ότι το θυμικό περιλαμβάνει και θετικές και αρνητικές διαστάσεις σε διάφορους πολιτισμούς. Η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη μέτρηση στην επιστημονική έρευνα είναι το **Positive and Negative Affect Schedule (PANAS)**.[^30] Το PANAS είναι μια λεξιλογική μέτρηση που αναπτύχθηκε στη Βόρεια Αμερική και περιλαμβάνει 20 μονολεκτικά στοιχεία, π.χ. *excited*, *alert*, *determined* για το θετικό θυμικό και *upset*, *guilty*, *jittery* για το αρνητικό θυμικό. Ωστόσο, μερικά στοιχεία του PANAS έχουν βρεθεί είτε να είναι περιττά είτε να έχουν ασαφή νοήματα για ομιλητές αγγλικής γλώσσας εκτός Βόρειας Αμερικής. Ως αποτέλεσμα, έχει αναπτυχθεί και επικυρωθεί μια διεθνώς αξιόπιστη σύντομη μορφή, το **I-PANAS-SF**, που περιλαμβάνει δύο κλίμακες 5 στοιχείων με εσωτερική αξιοπιστία, διασταυρωμένη και διαπολιτισμική παραγοντική αμεροληψία, χρονική σταθερότητα, συγκλίνουσες και κριτηριακά σχετιζόμενες εγκυρότητες.[^31]
Οι Mroczek και Kolarz ανέπτυξαν επίσης ένα άλλο σύνολο κλιμάκων για τη μέτρηση του θετικού και αρνητικού θυμικού.[^32] Κάθε κλίμακα έχει 6 στοιχεία. Οι κλίμακες έχουν δείξει αποδεκτή εγκυρότητα και αξιοπιστία σε διάφορους πολιτισμούς.[^32] [^33] [^34]
==== Μη συνειδητό θυμικό και αντίληψη ====
Κύρια άρθρα: [Unconscious mind](https://en.wikipedia.org/wiki/Unconscious_mind) και [Perception](https://en.wikipedia.org/wiki/Perception)
Σχετικά με την αντίληψη, ένας τύπος μη συνειδητού θυμικού μπορεί να είναι ξεχωριστός από τη γνωστική επεξεργασία περιβαλλοντικών ερεθισμάτων. Μια μονοϊεραρχία αντίληψης, θυμικού και γνώσης λαμβάνει υπόψη τους ρόλους της διέγερσης ([arousal](https://en.wikipedia.org/wiki/Arousal)), των τάσεων προσοχής ([attention](https://en.wikipedia.org/wiki/Attention)), της πρωτοκαθεδρίας του θυμικού (affective primacy, Zajonc, 1980), των εξελικτικών περιορισμών (Shepard, 1984; 1994) και της κρυφής αντίληψης (covert perception) (Weiskrantz, 1997) στην αισθητηριακή διαδικασία και τη διαδικασία επεξεργασίας προτιμήσεων και διακρίσεων. Τα συναισθήματα είναι σύνθετες αλυσίδες συμβάντων που ενεργοποιούνται από ορισμένα ερεθίσματα. Δεν υπάρχει τρόπος να περιγραφεί πλήρως ένα συναίσθημα γνωρίζοντας μόνο κάποια από τα συστατικά του. Οι λεκτικές αναφορές για τα αισθήματα συχνά είναι ανακριβείς, επειδή οι άνθρωποι μπορεί να μην γνωρίζουν ακριβώς τι αισθάνονται ή να αισθάνονται πολλά διαφορετικά συναισθήματα ταυτόχρονα. Υπάρχουν επίσης καταστάσεις όπου τα άτομα προσπαθούν να κρύψουν τα αισθήματά τους, και κάποιοι πιστεύουν ότι τα δημόσια και ιδιωτικά συμβάντα σπάνια συμπίπτουν ακριβώς, και ότι οι λέξεις για τα αισθήματα είναι γενικά πιο ασαφείς από τις λέξεις για αντικείμενα ή συμβάντα. Ως εκ τούτου, τα μη συνειδητά συναισθήματα πρέπει να μετρώνται με μεθόδους που παρακάμπτουν την αυτοαναφορά, όπως το Implicit Positive and Negative Affect Test (IPANAT; Quirin, Kazén, & Kuhl, 2009).
Οι θυμικές αντιδράσεις, από την άλλη, είναι πιο βασικές και ενδέχεται να είναι λιγότερο προβληματικές ως προς την αξιολόγηση. Ο Brewin πρότεινε δύο εμπειρικές διαδικασίες που πλαισιώνουν μη γνωστικές σχέσεις μεταξύ διάφορων θυμικών εμπειριών: αυτές που είναι προδιαγραμμένες τάσεις (prewired dispositions, δηλ. μη συνειδητές διαδικασίες), ικανές να «επιλέγουν από το σύνολο των ερεθισμάτων αυτά που είναι αιτιακά σχετικά, χρησιμοποιώντας κριτήρια όπως η αντιληπτική σπουδαιότητα, χωροχρονικά σημάδια και η προβλεπτική αξία σε σχέση με δεδομένα που αποθηκεύονται στη μνήμη» (Brewin, 1989, σ. 381), και αυτές που είναι αυτόματες (automatic, δηλ. υποσυνείδητες διαδικασίες), χαρακτηρισμένες ως «γρήγορες, σχετικά άκαμπτες και δύσκολες στη τροποποίηση… (απαιτούν) ελάχιστη προσοχή για να συμβούν και… (μπορούν να) ενεργοποιηθούν χωρίς πρόθεση ή επίγνωση» (1989, σ. 381). Αξίζει να σημειωθεί η διαφορά μεταξύ θυμικού και συναισθήματος.
==== Διέγερση (Arousal) ====
Κύριο άρθρο: [Arousal](https://en.wikipedia.org/wiki/Arousal)
Η διέγερση (arousal) είναι μια βασική [φυσιολογική](https://en.wikipedia.org/wiki/Physiological) αντίδραση στην παρουσίαση ερεθισμάτων. Όταν εμφανίζεται, μια μη συνειδητή θυμική διαδικασία παίρνει τη μορφή δύο μηχανισμών ελέγχου: ενός που κινητοποιεί και ενός που ακινητοποιεί. Στον ανθρώπινο εγκέφαλο, η αμυγδαλή ([amygdala](https://en.wikipedia.org/wiki/Amygdala)) ρυθμίζει μια ένστικτη αντίδραση που ξεκινά αυτή τη διαδικασία διέγερσης, είτε παγώνοντας το άτομο είτε επιταχύνοντας την κινητοποίηση.
Η αντίδραση διέγερσης απεικονίζεται σε μελέτες που επικεντρώνονται σε συστήματα ανταμοιβής που ελέγχουν τη συμπεριφορά αναζήτησης τροφής (Balleine, 2005). Οι ερευνητές έχουν επικεντρωθεί σε διαδικασίες μάθησης και ρυθμιστικές διαδικασίες που είναι παρούσες κατά την κωδικοποίηση και ανάκληση των αξιών στόχων. Όταν ένας οργανισμός αναζητά τροφή, η προσδοκία ανταμοιβής βάσει περιβαλλοντικών γεγονότων γίνεται μια ξεχωριστή επιρροή στην αναζήτηση τροφής, διαφορετική από την ίδια την ανταμοιβή της τροφής. Επομένως, η απόκτηση της ανταμοιβής και η προσδοκία της ανταμοιβής είναι ξεχωριστές διαδικασίες και και οι δύο δημιουργούν διεγερτική επίδραση από τα ερεθίσματα που σχετίζονται με την ανταμοιβή. Και οι δύο διαδικασίες διαχωρίζονται σε επίπεδο αμυγδαλής και ενσωματώνονται λειτουργικά σε μεγαλύτερα νευρωνικά συστήματα.
==== Ένταση κινήτρου και γνωστική εμβέλεια ====
=== Μέτρηση της γνωστικής εμβέλειας ===
Η **γνωστική εμβέλεια** μπορεί να μετρηθεί με εργασίες που περιλαμβάνουν προσοχή, αντίληψη, κατηγοριοποίηση και μνήμη. Ορισμένες μελέτες χρησιμοποιούν **εργασία προσοχής τύπου flanker** για να διαπιστώσουν αν η γνωστική εμβέλεια διευρύνεται ή περιορίζεται. Για παράδειγμα, χρησιμοποιώντας τα γράμματα "H" και "N", οι συμμετέχοντες πρέπει να εντοπίσουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα το μεσαίο γράμμα από πέντε όταν όλα τα γράμματα είναι ίδια (π.χ. "HHHHH") και όταν το μεσαίο γράμμα είναι διαφορετικό από τα περιφερειακά γράμματα (π.χ. "HHNHH").[^35]
Η διευρυμένη γνωστική εμβέλεια θα υποδεικνυόταν εάν οι χρόνοι αντίδρασης διέφεραν σημαντικά όταν όλα τα γράμματα ήταν ίδια σε σύγκριση με όταν το μεσαίο γράμμα ήταν διαφορετικό.[^35]
Άλλες μελέτες χρησιμοποιούν **εργασία προσοχής τύπου Navon** για να μετρήσουν τη διαφορά στη γνωστική εμβέλεια. Ένα μεγάλο γράμμα αποτελείται από μικρότερα γράμματα, στις περισσότερες περιπτώσεις μικρά "L" ή "F" που σχηματίζουν ένα "T" ή "H" ή το αντίστροφο.[^36] Η διευρυμένη γνωστική εμβέλεια υποδεικνύεται από ταχύτερη αντίδραση για την ονομασία του μεγαλύτερου γράμματος, ενώ η περιορισμένη γνωστική εμβέλεια υποδεικνύεται από ταχύτερη αντίδραση για την ονομασία των μικρότερων γραμμάτων μέσα στο μεγαλύτερο γράμμα.[^36]
Ένα **παράδειγμα παρακολούθησης πηγής (source-monitoring paradigm)** μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για να μετρηθεί πόση πληροφορία περιβάλλοντος γίνεται αντιληπτή: για παράδειγμα, οι συμμετέχοντες παρακολουθούν μια οθόνη που εμφανίζει διαδοχικά λέξεις για 3 δευτερόλεπτα η κάθε μία και πρέπει επίσης να θυμηθούν αν η λέξη εμφανίστηκε στο αριστερό ή δεξιό μισό της οθόνης.[^37] Οι λέξεις περιβάλλονταν επίσης από χρωματιστό πλαίσιο, αλλά οι συμμετέχοντες δεν ήξεραν ότι θα ερωτηθούν για το χρώμα.[^37]
=== Κύρια ερευνητικά ευρήματα ===
Η **ένταση κινήτρου (motivational intensity)** αναφέρεται στη δύναμη της ώθησης να κινηθεί κανείς προς ή μακριά από ένα συγκεκριμένο ερέθισμα.[^5]
Οι θυμικές καταστάσεις θυμού και φόβου, που προκαλούνται μέσω αποσπασμάτων ταινιών, οδήγησαν σε πιο επιλεκτική προσοχή σε εργασία flanker σε σύγκριση με ομάδες ελέγχου, όπως υποδεικνύεται από τους χρόνους αντίδρασης που δεν διέφεραν σημαντικά, ακόμη και όταν τα περιφερειακά γράμματα ήταν διαφορετικά από το μεσαίο στόχο.[^5] [^35]
Τόσο ο θυμός όσο και ο φόβος έχουν υψηλή ένταση κινήτρου, επειδή η ώθηση για δράση είναι μεγάλη μπροστά σε ένα θυμωμένο ή φοβισμένο ερέθισμα, όπως ένα άτομο που φωνάζει ή ένα τυλιγμένο φίδι. Τα θυμικά που είναι υψηλά σε ένταση κινήτρου, και συνεπώς περιορισμένα σε γνωστική εμβέλεια, επιτρέπουν στους ανθρώπους να επικεντρωθούν περισσότερο στην πληροφορία-στόχο.[^5] [^35]
Μετά την προβολή μιας λυπηρής εικόνας, οι συμμετέχοντες ήταν ταχύτεροι στην αναγνώριση του μεγαλύτερου γράμματος σε εργασία προσοχής [Navon](https://en.wikipedia.org/wiki/Navon_figure), υποδεικνύοντας πιο καθολική ή διευρυμένη γνωστική εμβέλεια.[^5] [^36] Η λύπη θεωρείται ότι μερικές φορές έχει χαμηλή ένταση κινήτρου.
Αλλά, μετά την προβολή μιας αηδιαστικής εικόνας, οι συμμετέχοντες ήταν ταχύτεροι στην αναγνώριση των στοιχείων γραμμάτων, υποδεικνύοντας μια εντοπισμένη και περιορισμένη γνωστική εμβέλεια.[^5] [^36] Η αηδία έχει υψηλή ένταση κινήτρου. Τα θυμικά υψηλής έντασης περιορίζουν τη γνωστική εμβέλεια, επιτρέποντας στους ανθρώπους να επικεντρωθούν περισσότερο στις κεντρικές πληροφορίες,[^5] [^35] [^36] ενώ τα θυμικά χαμηλής έντασης διευρύνουν τη γνωστική εμβέλεια, επιτρέποντας ταχύτερη παγκόσμια ερμηνεία.[^36]
Οι αλλαγές στη γνωστική εμβέλεια που συνδέονται με διαφορετικές θυμικές καταστάσεις είναι εξελικτικά προσαρμοστικές, επειδή τα θυμικά υψηλής έντασης που προκαλούνται από ερεθίσματα που απαιτούν κίνηση και δράση πρέπει να εστιάζονται, σε ένα φαινόμενο γνωστό ως συμπεριφορά με στόχο (goal-directed behavior).[^38] Για παράδειγμα, παλιά, η θέα ενός λιονταριού (φοβικό ερέθισμα) πιθανότατα προκαλούσε μια αρνητική αλλά υψηλής έντασης θυμική κατάσταση (φόβο), στην οποία ο άνθρωπος κινητοποιούνταν να φύγει για να αποφύγει τον θάνατο.
Προχωρώντας πέρα από αρνητικά θυμικά, οι ερευνητές ήθελαν να εξετάσουν αν οι αρνητικές ή θετικές θυμικές καταστάσεις διαφέρουν σε υψηλή και χαμηλή ένταση κινήτρου. Για να αξιολογήσουν αυτή τη θεωρία, οι Harmon-Jones, Gable και Price δημιούργησαν ένα πείραμα χρησιμοποιώντας appetitive picture priming και την εργασία Navon, που επέτρεπε τη μέτρηση της εμβέλειας προσοχής με ανίχνευση των γραμμάτων [Navon](https://en.wikipedia.org/wiki/Navon_figure). Η εργασία Navon περιλάμβανε μια κατάσταση σύγκρισης με ουδέτερο θυμικό. Συνήθως, οι ουδέτερες καταστάσεις προκαλούν διευρυμένη προσοχή με ουδέτερο ερέθισμα.[^39] Προέβλεψαν ότι η ευρεία εμβέλεια προσοχής θα οδηγούσε σε ταχύτερη ανίχνευση των καθολικών (μεγάλων) γραμμάτων, ενώ η περιορισμένη εμβέλεια προσοχής θα οδηγούσε σε ταχύτερη ανίχνευση των τοπικών (μικρών) γραμμάτων. Τα ευρήματα έδειξαν ότι τα διεγερτικά ερεθίσματα προκάλεσαν περιορισμένη εμβέλεια προσοχής. Οι πειραματιστές αύξησαν περαιτέρω την περιορισμένη εμβέλεια προσοχής σε διεγερτικά ερεθίσματα λέγοντας στους συμμετέχοντες ότι θα μπορούσαν να καταναλώσουν τα γλυκά που εμφανίζονταν στις εικόνες. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν την υπόθεσή τους: η ευρεία εμβέλεια προσοχής οδηγούσε σε ταχύτερη ανίχνευση των καθολικών γραμμάτων, ενώ η περιορισμένη εμβέλεια προσοχής οδηγούσε σε ταχύτερη ανίχνευση των τοπικών γραμμάτων.
Οι ερευνητές Bradley, Codispoti, Cuthbert και Lang ήθελαν να εξετάσουν περαιτέρω τις συναισθηματικές αντιδράσεις στην προετοιμασία αντίδρασης με εικόνες (picture priming). Αντί για διεγερτικό ερέθισμα, χρησιμοποίησαν εικόνες από το [International Affective Picture System (IAPS)](https://en.wikipedia.org/wiki/International_Affective_Picture_System). Το σύνολο εικόνων περιλαμβάνει διάφορες δυσάρεστες εικόνες, όπως φίδια, έντομα, σκηνές επίθεσης, ατυχήματα, ασθένειες και απώλειες. Προέβλεψαν ότι μια δυσάρεστη εικόνα θα προκαλούσε αμυντική απόκριση υψηλής έντασης κινήτρου, η οποία θα δημιουργούσε ισχυρή συναισθηματική διέγερση, όπως αντανακλαστικές αποκρίσεις δέρματος και επιβράδυνση καρδιακού ρυθμού.[^40] Οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν τις εικόνες με βάση τη [valence](https://en.wikipedia.org/wiki/Emotional_valence), τη διέγερση και την κυριαρχία στην κλίμακα [Self-Assessment Manikin (SAM)](https://en.wikipedia.org/wiki/Self-Assessment_Manikin). Τα ευρήματα ήταν σύμφωνα με την υπόθεση και απέδειξαν ότι το συναίσθημα οργανώνεται κινητοποιητικά από την ένταση ενεργοποίησης σε διεγερτικά ή αμυντικά συστήματα.[^40]
Πριν από την έρευνα του 2013, οι Harmon-Jones και Gable διεξήγαγαν ένα πείραμα για να εξετάσουν αν η νευρική ενεργοποίηση που σχετίζεται με την ένταση κινήτρου προσέγγισης (αριστερή μετωπιο-κεντρική δραστηριότητα) θα ενεργοποιούσε το αποτέλεσμα των διεγερτικών ερεθισμάτων στην περιορισμένη προσοχή. Δοκίμασαν επίσης αν οι ατομικές διαφορές στην προσέγγιση κινήτρου σχετίζονται με περιορισμό της προσοχής. Για να ελέγξουν την υπόθεση, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν την ίδια εργασία Navon με διεγερτικές και ουδέτερες εικόνες, καθώς και ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να δηλώσουν πόσο καιρό είχε περάσει από το τελευταίο γεύμα τους σε λεπτά. Για να εξετάσουν τη νευρική ενεργοποίηση, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ηλεκτροεγκεφαλογραφία (EEG) και κατέγραψαν τις κινήσεις των ματιών για να ανιχνεύσουν ποιες περιοχές του εγκεφάλου χρησιμοποιούνται κατά την κινητοποίηση προσέγγισης. Τα αποτελέσματα στήριξαν την υπόθεση ότι η αριστερή μετωπιο-κεντρική περιοχή σχετίζεται με τις διαδικασίες κινήτρου προσέγγισης και με περιορισμένη γνωστική εμβέλεια.[^39]
Ορισμένοι ψυχολόγοι ανησυχούσαν ότι τα άτομα που ήταν πεινασμένα είχαν αύξηση δραστηριότητας στην αριστερή μετωπιο-κεντρική περιοχή λόγω απογοήτευσης. Αυτή η δήλωση αποδείχθηκε λανθασμένη, επειδή η έρευνα έδειξε ότι οι εικόνες γλυκών αύξησαν το θετικό θυμικό ακόμη και σε πεινασμένα άτομα.[^39] Τα ευρήματα αποκάλυψαν ότι η περιορισμένη γνωστική εμβέλεια μπορεί να βοηθήσει στην επίτευξη στόχων.
=== Κλινικές εφαρμογές ===
Αργότερα, οι ερευνητές συνέδεσαν την ένταση του κινήτρου (*motivational intensity*) με κλινικές εφαρμογές και διαπίστωσαν ότι εικόνες σχετικές με το αλκοόλ προκαλούσαν στένωση της προσοχής σε άτομα που είχαν ισχυρό κίνητρο να καταναλώσουν αλκοόλ. Οι ερευνητές εξέτασαν τους συμμετέχοντες εκθέτοντάς τους σε εικόνες αλκοόλ και σε ουδέτερες εικόνες. Αφού η εικόνα εμφανιζόταν σε μια οθόνη, οι συμμετέχοντες ολοκλήρωναν ένα τεστ που αξιολογούσε την εστίαση της προσοχής.
Τα ευρήματα απέδειξαν ότι η έκθεση σε εικόνες σχετικές με το αλκοόλ οδήγησε σε στένωση της εστίασης της προσοχής σε άτομα που είχαν κίνητρο να χρησιμοποιήσουν αλκοόλ.[^41] Ωστόσο, η έκθεση σε ουδέτερες εικόνες δεν συσχετιζόταν με το κίνητρο που σχετίζεται με το αλκοόλ ως προς τη χειραγώγηση της εστίασης της προσοχής.
Η θεωρία [Alcohol Myopia](https://en.wikipedia.org/wiki/Alcohol_myopia) (AMT) υποστηρίζει ότι η κατανάλωση αλκοόλ μειώνει την ποσότητα πληροφοριών που είναι διαθέσιμες στη μνήμη, γεγονός που επίσης στενεύει την προσοχή, έτσι ώστε μόνο τα πιο άμεσα στοιχεία ή οι πιο εντυπωσιακές πηγές να περιλαμβάνονται στο εύρος της προσοχής.[^41] Αυτή η στενότερη προσοχή οδηγεί τα άτομα που βρίσκονται υπό μέθη στο να λαμβάνουν πιο ακραίες αποφάσεις από ό,τι θα λάμβαναν όταν είναι νηφάλια.
Οι ερευνητές παρείχαν αποδείξεις ότι ερεθίσματα που σχετίζονται με ουσίες συλλαμβάνουν την προσοχή των ατόμων όταν αυτά έχουν υψηλό και έντονο κίνητρο να καταναλώσουν την ουσία. Η ένταση του κινήτρου και η επαγόμενη από ενδείξεις (*cue-induced*) στένωση της προσοχής έχουν έναν ιδιαίτερο ρόλο στη διαμόρφωση της αρχικής απόφασης των ανθρώπων να καταναλώσουν αλκοόλ.[^41]
Το 2013, ψυχολόγοι από το University of Missouri διερεύνησαν τη σχέση μεταξύ του προσανατολισμού επίτευξης στον αθλητισμό και των αποτελεσμάτων που σχετίζονται με το αλκοόλ. Ζήτησαν από αθλητές πανεπιστημιακών ομάδων να συμπληρώσουν ένα Sport Orientation Questionnaire, το οποίο μετρούσε τον προσανατολισμό επίτευξης στον αθλητισμό σε τρεις κλίμακες — ανταγωνιστικότητα, προσανατολισμός στη νίκη και προσανατολισμός στον στόχο. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν επίσης αξιολογήσεις για τη χρήση αλκοόλ και τα προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο προσανατολισμός στον στόχο των αθλητών συσχετιζόταν σημαντικά με τη χρήση αλκοόλ αλλά όχι με προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ.[^42]
Όσον αφορά τις ψυχοπαθολογικές συνέπειες και εφαρμογές, φοιτητές πανεπιστημίου που εμφάνιζαν καταθλιπτικά συμπτώματα ήταν καλύτεροι στην ανάκτηση φαινομενικά «μη συναφών» συμφραστικών πληροφοριών σε ένα έργο παραδείγματος παρακολούθησης πηγής (*source monitoring paradigm*).[^37] Δηλαδή, οι φοιτητές με καταθλιπτικά συμπτώματα ήταν καλύτεροι στο να αναγνωρίζουν το χρώμα του κουτιού μέσα στο οποίο εμφανιζόταν η λέξη σε σύγκριση με τους μη καταθλιπτικούς φοιτητές.[^37]
Η λύπη (χαμηλή ένταση κινήτρου) συνήθως[^43] συνδέεται με την κατάθλιψη, επομένως η πιο ευρεία εστίαση στις συμφραστικές πληροφορίες των πιο λυπημένων φοιτητών υποστηρίζει την άποψη ότι τα θυμικά πάθη με υψηλή ένταση κινήτρου στενεύουν το γνωστικό εύρος, ενώ τα θυμικά πάθη με χαμηλή ένταση κινήτρου διευρύνουν το γνωστικό εύρος.[^5] [^37]
Η θεωρία της έντασης του κινήτρου (*motivational intensity theory*) υποστηρίζει ότι η δυσκολία ενός έργου σε συνδυασμό με τη σημασία της επιτυχίας καθορίζουν την ενέργεια που επενδύει ένα άτομο.[^44] Η θεωρία έχει τρία κύρια επίπεδα.
Το εσωτερικότερο επίπεδο υποστηρίζει ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά καθοδηγείται από την επιθυμία να διατηρείται όσο το δυνατόν περισσότερη ενέργεια. Τα άτομα επιδιώκουν να αποφεύγουν τη σπατάλη ενέργειας και συνεπώς επενδύουν μόνο την ενέργεια που απαιτείται για να ολοκληρωθεί το έργο.
Το μεσαίο επίπεδο επικεντρώνεται στη δυσκολία των έργων σε συνδυασμό με τη σημασία της επιτυχίας και στο πώς αυτό επηρεάζει τη διατήρηση της ενέργειας. Εστιάζει στην επένδυση ενέργειας σε καταστάσεις σαφούς και ασαφούς δυσκολίας έργου.
Το τελευταίο επίπεδο εξετάζει προβλέψεις σχετικά με την ενέργεια που επενδύεται από ένα άτομο όταν αυτό έχει πολλές πιθανές επιλογές μεταξύ διαφορετικών βαθμών δυσκολίας έργου.[^44] Το άτομο είναι ελεύθερο να επιλέξει μεταξύ πολλών πιθανών επιλογών δυσκολίας έργου.
Η θεωρία της έντασης του κινήτρου προσφέρει ένα λογικό και συνεκτικό πλαίσιο για την έρευνα. Οι ερευνητές μπορούν να προβλέψουν τις πράξεις ενός ατόμου υποθέτοντας ότι η προσπάθεια αναφέρεται στην επένδυση ενέργειας. Η θεωρία της έντασης του κινήτρου χρησιμοποιείται για να δείξει πώς οι μεταβολές στην ελκυστικότητα του στόχου και στην επένδυση ενέργειας συσχετίζονται.
==== Διάθεση ====
[Main article: Mood (psychology)](https://en.wikipedia.org/wiki/Mood_%28psychology%29)
Η διάθεση ([mood](https://en.wikipedia.org/wiki/Mood_%28psychology%29)), όπως και το συναίσθημα (*emotion*), είναι μια θυμική κατάσταση. Ωστόσο, ένα συναίσθημα τείνει να έχει μια σαφή εστίαση (δηλαδή η αιτία του είναι αυταπόδεικτη), ενώ η διάθεση τείνει να είναι περισσότερο απροσδιόριστη και διάχυτη.[^45]
Η διάθεση, σύμφωνα με τους Batson, Shaw και Oleson (1992), περιλαμβάνει τόνο και ένταση καθώς και ένα δομημένο σύνολο πεποιθήσεων σχετικά με γενικές προσδοκίες μιας μελλοντικής εμπειρίας ευχαρίστησης ή πόνου, ή θετικού ή αρνητικού θυμικού πάθους στο μέλλον.
Σε αντίθεση με τις στιγμιαίες αντιδράσεις που παράγουν θυμικό πάθος ή συναίσθημα και που μεταβάλλονται ανάλογα με τις προσδοκίες μελλοντικής ευχαρίστησης ή πόνου, οι διαθέσεις, όντας διάχυτες και απροσδιόριστες και επομένως δυσκολότερες στην αντιμετώπιση, μπορούν να διαρκέσουν ημέρες, εβδομάδες, μήνες ή ακόμη και χρόνια (Schucman, 1975).
Οι διαθέσεις είναι υποθετικές κατασκευές που απεικονίζουν τη συναισθηματική κατάσταση ενός ατόμου. Οι ερευνητές συνήθως συνάγουν την ύπαρξη διαθέσεων από μια ποικιλία συμπεριφορικών ενδείξεων (Blechman, 1990). Η συνήθης αρνητική θυμικότητα (negative affect) και η αρνητική διάθεση αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα του υψηλού νευρωτισμού.[^46]
Το θετικό θυμικό πάθος και το αρνητικό θυμικό πάθος ([PANAS](https://en.wikipedia.org/wiki/Affect_measures)) αντιπροσωπεύουν ανεξάρτητα πεδία συναισθήματος στον γενικό πληθυσμό, και το θετικό θυμικό πάθος συνδέεται ισχυρά με την κοινωνική αλληλεπίδραση. Τα θετικά και αρνητικά καθημερινά γεγονότα παρουσιάζουν ανεξάρτητες σχέσεις με την υποκειμενική ευημερία, και το θετικό θυμικό πάθος συνδέεται έντονα με την κοινωνική δραστηριότητα.
Πρόσφατη έρευνα υποδηλώνει ότι η υψηλή λειτουργική υποστήριξη σχετίζεται με υψηλότερα επίπεδα θετικού θυμικού πάθους. Στο έργο του για τη διέγερση του αρνητικού θυμικού πάθους και τον λευκό θόρυβο, ο Seidner βρήκε υποστήριξη για την ύπαρξη ενός μηχανισμού διέγερσης αρνητικού θυμικού πάθους που αφορά την υποτίμηση ομιλητών από άλλες εθνοτικές προελεύσεις.[^47]
Η ακριβής διαδικασία μέσω της οποίας η κοινωνική υποστήριξη συνδέεται με το θετικό θυμικό πάθος παραμένει ασαφής. Η διαδικασία μπορεί να προκύπτει από προβλέψιμη, κανονικοποιημένη κοινωνική αλληλεπίδραση, από δραστηριότητες αναψυχής όπου η έμφαση δίνεται στη χαλάρωση και στη θετική διάθεση, ή από την απόλαυση κοινών δραστηριοτήτων. Οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται για τη μετατόπιση μιας αρνητικής διάθεσης σε θετική ονομάζονται [mood repair strategies](https://en.wikipedia.org/wiki/Mood_repair_strategies).
==== Κοινωνική αλληλεπίδραση ====
Η εκδήλωση θυμικού πάθους (*affect display*) αποτελεί κρίσιμη όψη της [διαπροσωπικής επικοινωνίας](https://en.wikipedia.org/wiki/Interpersonal_communication). Οι [εξελικτικοί ψυχολόγοι](https://en.wikipedia.org/wiki/Evolutionary_psychologist) έχουν προωθήσει την υπόθεση ότι οι ανθρωπίδες εξελίχθηκαν με μια ιδιαίτερα ανεπτυγμένη ικανότητα ανάγνωσης των εκδηλώσεων θυμικού πάθους.[^48]
Τα συναισθήματα παρουσιάζονται ως δυναμικές διεργασίες που μεσολαβούν στη σχέση του ατόμου με ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο κοινωνικό περιβάλλον.[^49] Με άλλα λόγια, τα συναισθήματα θεωρούνται διεργασίες εγκαθίδρυσης, διατήρησης ή διατάραξης της σχέσης μεταξύ του οργανισμού και του περιβάλλοντος σε ζητήματα που έχουν σημασία για το πρόσωπο.[^50]
Τα περισσότερα κοινωνικά και ψυχολογικά φαινόμενα προκύπτουν ως αποτέλεσμα επαναλαμβανόμενων αλληλεπιδράσεων μεταξύ πολλών ατόμων με την πάροδο του χρόνου. Αυτές οι αλληλεπιδράσεις θα πρέπει να ιδωθούν ως ένα σύστημα πολλαπλών παραγόντων (multi-agent system) — ένα σύστημα που περιέχει πολλούς παράγοντες οι οποίοι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και/ή με τα περιβάλλοντά τους με την πάροδο του χρόνου. Τα αποτελέσματα των συμπεριφορών των επιμέρους παραγόντων είναι αλληλεξαρτώμενα: η ικανότητα κάθε παράγοντα να επιτύχει τους στόχους του εξαρτάται όχι μόνο από το τι κάνει ο ίδιος, αλλά και από το τι κάνουν οι άλλοι παράγοντες.[^51]
Τα συναισθήματα αποτελούν μία από τις κύριες πηγές αυτής της αλληλεπίδρασης. Τα συναισθήματα ενός ατόμου επηρεάζουν τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις συμπεριφορές των άλλων· οι αντιδράσεις των άλλων μπορούν κατόπιν να επηρεάσουν τις μελλοντικές αλληλεπιδράσεις τους με το άτομο που εκφράζει το αρχικό συναίσθημα, καθώς και τα μελλοντικά συναισθήματα και τις συμπεριφορές του ίδιου αυτού ατόμου. Το συναίσθημα λειτουργεί σε κύκλους που μπορούν να εμπλέκουν πολλούς ανθρώπους σε μια διαδικασία αμοιβαίας επιρροής.[^52]
Το θυμικό πάθος, το συναίσθημα ή το αίσθημα εκδηλώνεται προς τους άλλους μέσω [εκφράσεων του προσώπου](https://en.wikipedia.org/wiki/Facial_expression), [χειρονομιών](https://en.wikipedia.org/wiki/Gesture), στάσης του σώματος, [χαρακτηριστικών της φωνής](https://en.wikipedia.org/wiki/Emotional_prosody) και άλλων σωματικών εκδηλώσεων. Αυτές οι εκδηλώσεις θυμικού πάθους ποικίλλουν μεταξύ αλλά και εντός των πολιτισμών και εμφανίζονται σε διάφορες μορφές που εκτείνονται από τις πλέον διακριτικές εκφράσεις του προσώπου έως τις πλέον δραματικές και έντονες χειρονομίες.[^53]
Οι παρατηρητές είναι ευαίσθητοι στα συναισθήματα των δρώντων και είναι ικανοί να αναγνωρίζουν τα μηνύματα που μεταδίδουν αυτά τα συναισθήματα. Αντιδρούν σε αυτά και αντλούν συμπεράσματα από τα συναισθήματα ενός δρώντα. Το συναίσθημα που εκδηλώνει ένας δρων ενδέχεται να μην αποτελεί αυθεντική αντανάκλαση της πραγματικής του κατάστασης (βλ. επίσης [Emotional labor](https://en.wikipedia.org/wiki/Emotional_labor)).
Τα συναισθήματα των δρώντων μπορούν να έχουν επιδράσεις σε τέσσερις ευρείες κατηγορίες παραγόντων:
1. στα συναισθήματα άλλων προσώπων
2. στα συμπεράσματα που συνάγουν άλλα πρόσωπα
3. στις συμπεριφορές άλλων προσώπων
4. στις αλληλεπιδράσεις και στις σχέσεις μεταξύ του δρώντα και άλλων προσώπων
Το συναίσθημα μπορεί να επηρεάζει όχι μόνο το πρόσωπο προς το οποίο κατευθύνεται, αλλά και τρίτους που παρατηρούν το συναίσθημα ενός δρώντα. Επιπλέον, τα συναισθήματα μπορούν να επηρεάσουν μεγαλύτερες κοινωνικές οντότητες όπως μια ομάδα ή μια ομάδα εργασίας. Τα συναισθήματα αποτελούν ένα είδος μηνύματος και επομένως μπορούν να επηρεάζουν τα συναισθήματα, τις αποδόσεις αιτιότητας και τις επακόλουθες συμπεριφορές των άλλων, ενδεχομένως προκαλώντας μια διαδικασία ανατροφοδότησης προς τον αρχικό δρώντα.
Τα αισθήματα των δρώντων προκαλούν αισθήματα στους άλλους μέσω δύο προτεινόμενων διακριτών μηχανισμών:
* Συναισθηματική επιδημικότητα (Emotion contagion) – οι άνθρωποι τείνουν να μιμούνται αυτόματα και ασυνείδητα τις μη λεκτικές εκφράσεις.[^54] Η μίμηση εμφανίζεται επίσης σε αλληλεπιδράσεις που περιλαμβάνουν μόνο ανταλλαγές κειμένου.[^55]
* Ερμηνεία του συναισθήματος (Emotion interpretation) – ένα άτομο μπορεί να αντιλαμβάνεται έναν δρώντα ως βιώνοντα ένα συγκεκριμένο συναίσθημα και να αντιδρά με συμπληρωματικά ή καταστασιακά κατάλληλα δικά του συναισθήματα. Τα αισθήματα των άλλων αποκλίνουν από τα αισθήματα του αρχικού δρώντα και κατά κάποιο τρόπο τα συμπληρώνουν.
Οι άνθρωποι μπορεί όχι μόνο να αντιδρούν συναισθηματικά, αλλά και να συνάγουν συμπεράσματα σχετικά με συναισθηματικούς παράγοντες, όπως για παράδειγμα το κοινωνικό κύρος ή την ισχύ ενός συναισθηματικού δρώντα, την ικανότητά του και την αξιοπιστία του.[^56] Για παράδειγμα, ένας δρώντας που εικάζεται ότι είναι θυμωμένος μπορεί επίσης να θεωρηθεί ότι διαθέτει υψηλή ισχύ.[^57]