Μορφή/Φόντο

Μορφή/Φόντο
-----------

[Figure/Ground](https://web.archive.org/web/20021224212755/http://psylux.psych.tu-dresden.de/i1/kaw/diverses%20Material/www.illusionworks.com/html/figure_ground.html)

Αίθουσα Ψευδαισθήσεων

*****

 

Τι βλέπετε εδώ; Βλέπετε τα προφίλ δύο κεφαλών ή ένα βάζο;

Παρατηρήστε πώς η εικόνα εναλλάσσεται ανάμεσα στις δύο δυνατότητες, παρόλο που η εικόνα στον αμφιβληστροειδή σας παραμένει σταθερή. Είναι δύσκολο να αντιληφθείτε ταυτόχρονα και τις δύο σημαίνουσες εικόνες.

### Τι συμβαίνει λοιπόν;

Η ψευδαίσθηση του βάζου/προφίλ του Rubin είναι μια **αμφίσημη ψευδαίσθηση μορφής/φόντου**. Αυτό συμβαίνει επειδή μπορεί να γίνει αντιληπτή είτε ως δύο μαύρα πρόσωπα που κοιτάζουν το ένα το άλλο, μπροστά σε λευκό φόντο, είτε ως ένα λευκό βάζο πάνω σε μαύρο φόντο.

Στην περίπτωση μιας **αντιστροφής μορφής/φόντου**, μία γραμμή μπορεί να έχει δύο μορφές. Η μορφή του περιγράμματος που σχηματίζεται εξαρτάται από το ποια πλευρά της γραμμής θεωρείται ότι αποτελεί μέρος της μορφής. Αυτό είναι σημαντικό, επειδή το οπτικό σύστημα αναπαριστά ή κωδικοποιεί τα αντικείμενα πρωτίστως με όρους των **περιγραμμάτων** (contours) τους. Επίσης, στοιχεία που βρίσκονται κοντά μεταξύ τους ή είναι όμοια ή ομοιογενή ως προς ορισμένες ιδιότητες τείνουν να ομαδοποιούνται. Αυτό ονομάζεται **ομαδοποίηση**.

Η αιφνίδια αντιστροφή που αντιλαμβάνεστε μπορεί να οφείλεται στη μετατόπιση της προσοχής σας ως προς τη μορφή του περιγράμματος. Το «αντιληπτικό σύνολο» του παρατηρητή και τα ατομικά του ενδιαφέροντα μπορούν επίσης να επηρεάσουν την αντίληψη προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Η ενίσχυση της μιας ή της άλλης μορφής ή του ενός ή του άλλου περιγράμματος μπορεί να κάνει τη μία ερμηνεία ισχυρότερη από την άλλη. Αυτό φαίνεται στο τρισδιάστατο μοντέλο του βάζου, το οποίο ευνοεί την αντίληψη του βάζου.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η συγκεκριμένη ψευδαίσθηση περιλαμβάνει **ανώτερη φλοιώδη επεξεργασία** (higher cortical processing). Αυτό συμβαίνει επειδή έχετε αποθηκευμένες πληροφορίες στον εγκέφαλό σας που περιέχουν γνώσεις σχετικά με τα βάζα και τα προφίλ.

Ο εγκέφαλός σας πρέπει να είναι σε θέση να ερμηνεύει τα μοτίβα που σχηματίζονται στο μάτι σας ως εξωτερικά αντικείμενα. Για να το κάνει αυτό, το οπτικό σας σύστημα πρέπει να είναι σε θέση να διακρίνει τα αντικείμενα (**μορφή**) από το περιβάλλον τους (**φόντο**). Τις περισσότερες φορές αυτό είναι σχετικά εύκολο, αλλά μερικές φορές, όπως στην περίπτωση του καμουφλάζ, μπορεί να γίνει πολύ δυσκολότερο.

Η ψευδαίσθηση του βάζου/προφίλ είναι σημαντική επειδή δείχνει ότι η αντίληψη **δεν καθορίζεται αποκλειστικά από μια εικόνα που σχηματίζεται στον αμφιβληστροειδή**. Η αυθόρμητη αντιστροφή που παρατηρείτε αποτελεί παράδειγμα της δυναμικής φύσης λεπτών αντιληπτικών διεργασιών. Αυτές οι διεργασίες αναδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός σας οργανώνει το οπτικό του περιβάλλον.

### Προέλευση της ψευδαίσθησης προσώπων/βάζου του Rubin

Η ψευδαίσθηση του βάζου/προφίλ έγινε γνωστή χάρη στον Δανό ψυχολόγο Edgar Rubin το 1915. Η ιστορία της, ωστόσο, είναι πολύ παλαιότερη. Παραδείγματα μπορούν να βρεθούν σε γαλλικά χαρακτικά του 18ου αιώνα, στα οποία τα πορτρέτα όχι μόνο ορίζουν ένα αγγείο, συνήθως μέσα σε ένα φυσιοκρατικά αποδοσμένο περιβάλλον, αλλά και τα ίδια τα προφίλ διαφέρουν μεταξύ τους, καθώς το καθένα αναπαριστά ένα συγκεκριμένο πρόσωπο.


Ο ψυχολόγος του Stanford Roger Shepard δημιούργησε το παραπάνω σχέδιο. Στην περίπτωση αυτή, μπορείτε να δείτε τα προφίλ δύο γυναικών ή μπορείτε να δείτε ένα συγκαλυμμένο πρόσωπο πίσω από το κηροπήγιο. Εδώ, η κανονικότητα εξαρτάται από το αν βλέπετε ένα πρόσωπο αντί για δύο.

Η ικανότητα του Ολλανδού γραφίστα M. C. Escher να σχεδιάζει αμφίσημες παραστάσεις μορφής/φόντου τον έκανε διάσημο. Περισσότερα παραδείγματα του έργου του μπορείτε να δείτε στη συλλογή *Illusion Art* που περιλαμβάνεται στο CD.

Ολόκληρος ο ιστότοπος ©1997 IllusionWorks, L.L.C.

Βλ. επίσης [rotenotes: Βάζο του Ρούμπιν](https://rotenotes.blogspot.com/2026/09/blog-post_242.html)

 

Βάζο του Ρούμπιν

 

Υδάτινο γλυπτό που παρουσιάζει το αντίστροφο προφίλ του William Lloyd Garrison, Αμερικανού υποστηρικτή της κατάργησης της δουλείας τον 19ο αιώνα, στη μαύρη γρανιτένια περιοχή. Roxbury, Massachusetts.

Βάζο του Ρούμπιν
----------------

[Rubin vase - Wikipedia (20260124)](https://en.wikipedia.org/wiki/Rubin_vase)

Από τη Wikipedia, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Το βάζο του Ρούμπιν (μερικές φορές γνωστό ως βάζο του Ρούμπιν, πρόσωπο του Ρούμπιν ή βάζο μορφής–φόντου) είναι ένα διάσημο παράδειγμα αμφίσημων ή δισταθών (δηλαδή αντιστρεφόμενων) δισδιάστατων μορφών, το οποίο αναπτύχθηκε γύρω στο 1915 από τον Δανό ψυχολόγο Edgar Rubin.[1]

Η απεικονιζόμενη εκδοχή του βάζου του Ρούμπιν μπορεί να γίνει αντιληπτή είτε ως τα μαύρα προφίλ δύο ανθρώπων που κοιτάζονται μεταξύ τους είτε ως ένα λευκό βάζο, αλλά όχι και ως τα δύο ταυτόχρονα.

Ένα άλλο παράδειγμα δισταθούς μορφής που συμπεριέλαβε ο Ρούμπιν στο δίτομο βιβλίο του στη δανική γλώσσα ήταν ο σταυρός της Μάλτας.

Ο Ρούμπιν παρουσίασε στη διδακτορική του διατριβή (1915) μια λεπτομερή περιγραφή της σχέσης μορφής–φόντου (figure-ground) στην οπτική αντίληψη, η οποία προέκυψε από την εργασία του πάνω στην οπτική αντίληψη και τη μνήμη στο εργαστήριο του μέντορά του, Georg Elias Müller.[2] Ένα στοιχείο της έρευνας του Ρούμπιν μπορεί να συνοψιστεί στη θεμελιώδη αρχή:

> «Όταν δύο πεδία έχουν ένα κοινό όριο και το ένα γίνεται αντιληπτό ως μορφή ενώ το άλλο ως φόντο, η άμεση αντιληπτική εμπειρία χαρακτηρίζεται από ένα διαμορφωτικό αποτέλεσμα, το οποίο αναδύεται από το κοινό όριο των πεδίων και δρα μόνο πάνω στο ένα πεδίο ή δρα ισχυρότερα πάνω στο ένα από ό,τι στο άλλο».

### Το αποτέλεσμα

Το οπτικό αποτέλεσμα παρουσιάζει γενικά στον παρατηρητή δύο ερμηνείες της μορφής, καθεμία από τις οποίες είναι συμβατή με την εικόνα που σχηματίζεται στον αμφιβληστροειδή, αλλά μόνο μία από αυτές μπορεί να διατηρηθεί σε δεδομένη χρονική στιγμή.

Αυτό συμβαίνει επειδή το περίγραμμα που οριοθετεί τις μορφές γίνεται αντιληπτό ως ανήκον στη μορφή, η οποία εμφανίζεται τοποθετημένη μπροστά από ένα άμορφο φόντο. Αν, αντίθετα, η δεύτερη περιοχή ερμηνευθεί ως η μορφή, τότε το ίδιο περίγραμμα θα γίνει αντιληπτό ως ανήκον σε αυτήν.

### Εξήγηση

Αυτού του είδους τα ερεθίσματα είναι ενδιαφέροντα και χρήσιμα, επειδή παρέχουν μια εξαιρετική και διαισθητικά κατανοητή επίδειξη της διάκρισης μορφής–φόντου που κάνει ο εγκέφαλος κατά την οπτική αντίληψη.

Η διάκριση μορφής–φόντου του Ρούμπιν, επειδή περιλάμβανε ανώτερου επιπέδου γνωστική αντιστοίχιση προτύπων, κατά την οποία η συνολική εικόνα καθορίζει τη νοητική ερμηνεία της και όχι το απλό άθροισμα των επιμέρους στοιχείων, επηρέασε τους ψυχολόγους της Gestalt, οι οποίοι ανακάλυψαν οι ίδιοι πολλές παρόμοιες αντιληπτικές μορφές.

Κανονικά, ο εγκέφαλος ταξινομεί τις εικόνες ανάλογα με το ποιο αντικείμενο περιβάλλει ποιο, καθορίζοντας έτσι το βάθος και τις μεταξύ τους σχέσεις. Αν ένα αντικείμενο περιβάλλει ένα άλλο, το περιβαλλόμενο αντικείμενο γίνεται αντιληπτό ως μορφή, ενώ το αντικείμενο που υποτίθεται ότι βρίσκεται πιο μακριά —και επομένως αποτελεί το φόντο— γίνεται αντιληπτό ως φόντο, και αντίστροφα.

Αυτό έχει νόημα, διότι, αν ένα κομμάτι φρούτου βρίσκεται πάνω στο έδαφος, θέλουμε να προσέξουμε τη «μορφή» και όχι το «φόντο».[3]

Όταν όμως τα περιγράμματα δεν διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους, αρχίζει να εισέρχεται αμφισημία στην προηγουμένως απλή αυτή ανισότητα και ο εγκέφαλος πρέπει να αρχίσει να «διαμορφώνει» αυτό που βλέπει. Μπορεί να δειχθεί ότι αυτή η διαμόρφωση υπερκαλύπτει τις διαδικασίες αναγνώρισης χαρακτηριστικών και βρίσκεται σε ανώτερο επίπεδο από αυτές: οι τελευταίες συνδυάζουν τις επιμέρους πληροφορίες ώστε να προκύψουν οι εικόνες του προσώπου και του βάζου.

Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι τα κατώτερα επίπεδα της επεξεργασίας συναρμολογούν διακριτές περιοχές της εικόνας —κάθε μία από τις οποίες έχει νόημα μεμονωμένα—, αλλά όταν ο εγκέφαλος προσπαθεί να την κατανοήσει ως σύνολο, προκύπτουν αντιφάσεις και πρέπει να απορριφθούν ορισμένα πρότυπα.

### Κατασκευή

Η διάκριση αυτή αξιοποιείται με την κατασκευή μιας αμφίσημης εικόνας, της οποίας τα περιγράμματα ταιριάζουν απόλυτα με τα περιγράμματα μιας άλλης εικόνας (μερικές φορές της ίδιας εικόνας· πρακτική που χρησιμοποίησε κατά καιρούς και ο M. C. Escher).

Η εικόνα πρέπει να είναι «επίπεδη» και να έχει ελάχιστη —ή καθόλου— υφή.

Το στερεοτυπικό παράδειγμα έχει ένα βάζο στο κέντρο και ένα πρόσωπο που αντιστοιχεί στο περίγραμμά του. Επειδή η εικόνα είναι συμμετρική, υπάρχει ένα αντίστοιχο πρόσωπο και στην άλλη πλευρά.

### Στη λαϊκή κουλτούρα

* Η ταινία του 2018 *Blindspotting* χρησιμοποιεί το βάζο του Ρούμπιν ως παράδειγμα του φαινομένου που δηλώνει ο τίτλος, δηλαδή της δημιουργίας «τυφλών σημείων».
* Στο τραγούδι «Symmetry» από το άλμπουμ του Ed Sheeran *Play* του 2025, ο Sheeran αναφέρεται στο βάζο του Ρούμπιν με τον στίχο «We're making a painting / A candlestick or two faces».

### Δείτε επίσης

* Παρειδωλία (Pareidolia)

### Παραπομπές

[1] Rubin, E. (1915). *Synsoplevede figurer: Studier i psykologisk analyse* [Αντιληπτές μορφές: Μελέτες ψυχολογικής ανάλυσης]. Gyldendal, Nordisk forlag.

[2] «Looking back: Figure and ground at 100 | The Psychologist». (<https://thepsychologist.bps.org.uk/volume-25/edition-1/looking-back-figure-and-ground-100>)

[3] «Figure/Ground». (<https://web.archive.org/web/20021224212755/http://psylux.psych.tu-dresden.de/i1/kaw/diverses%20Material/www.illusionworks.com/html/figure_ground.html>) Αρχειοθετημένο από το πρωτότυπο στις 24-12-2002.

### Περαιτέρω ανάγνωση

* A Psychology of Picture Perception, John M. Kennedy. 1974, Jossey-Bass Publishers, ISBN 0-87589-204-3
* The art and science of visual illusions, Nicholas Wade. 1982 Routledge & Kegan Paul Ltd. ISBN 0-7100-0868-6
* Visual Space Perception, William H. Ittelson. 1969, Springer Publishing Company, LOCCCN 60-15818
* "Vase or face? A neural correlates of shape-selective grouping processes in the human brain." Uri Hasson, Talma Hendler, Dafna Ben Bashat, Rafael Malach.
* Journal of Cognitive Neuroscience, Vol 13(6), Aug 2001. pp. 744–753. ISSN 0898-929X (Print)

Βλ. επίσης: [rotenotes: Μορφή/Φόντο](https://rotenotes.blogspot.com/2026/09/blog-post_852.html)

δημοκρατική οργάνωση της κοινωνικά αναγκαίας εργασίας από τους ίδιους τους συνεταιρισμένους παραγωγούς

Ο Holloway, ωστόσο, αποδέχεται το επιχείρημα των Negri και Hardt ότι η επανάσταση δεν μπορεί πλέον να νοηθεί με όρους κατάληψης της κρατικής εξουσίας. Η Εξουσία που πρέπει να αναιρεθεί βρίσκεται «στον κατακερματισμό των κοινωνικών σχέσεων» και όχι σε κάποιο «συγκεκριμένο πρόσωπο ή θεσμό». (167–75)

"#Holloway does however, accept #Negri and #Hardt”s argument that #revolution can no longer be conceived of in terms of seizing #state #power. The Power that needs to be negated lies “in the fragmentation of social relations” rather than any “particular person of institution.” (167-75)"

[Fetishism and Its Negations: On John Holloway and Theodor Adorno](https://www.thehobgoblin.co.uk/journal/h4holloway.html)

Η αντίθεση στην παγκοσμιοποίηση πρέπει, επομένως, να σημαίνει πλήρη εκδημοκρατισμό, ώστε όλες οι κοινωνικές δυνάμεις να λογοδοτούν στις ανθρώπινες ανάγκες. Εν ολίγοις, το αίτημα για μια νέα, δημοκρατικά συγκροτημένη ρύθμιση του κεφαλαίου πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Ωστόσο, θα πρέπει να εμβαθυνθεί και όχι να περιοριστεί στο να νομιμοποιεί την κοινωνική μηχανική της πειθαρχίας. Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσα στην παράδοση της σκέψης του Διαφωτισμού: *Αμφέβαλλε για τα πάντα!* Δεύτερον, πρέπει να οδηγηθεί στη λογική του κατάληξη: τη **δημοκρατική οργάνωση της κοινωνικά αναγκαίας εργασίας από τους ίδιους τους συνεταιρισμένους παραγωγούς**, δηλαδή την ουτοπία της κοινωνίας των ελεύθερων και ίσων, την οποία ο Marx συνόψισε με μία λέξη: κομμουνισμός.

Anti-globalisation has, thus, to mean complete #democratisation so as to make all social forces accountable to human #needs. In sum, the demand for a new #democratically constituted #regulation of #capital should be taken seriously. Though, it should be deepened and not restricted to legitimate the social engineering of discipline. It should first of all be taken on in the tradition of Enlightenment thought: Doubt everything! Second, it should be taken to its logical conclusion: the democratic organisation of socially necessary labour by the associated producers themselves, that is, the utopia of the society of the free and equal that #Marx summed up with one word: #communism.
[Werner Bonefeld on Globalisation]

[GLOBALISATION: CRISIS OF REGULATION OR CRISIS OF CAPITAL?](https://www.thehobgoblin.co.uk/journal/h52003_Bonefeld.htm)

M

T

G

Ανίχνευση γλώσσαΑγγλικάΑζερμπαϊτζανικάΑϊμάραΑλβανικάΑμχαρικάΆνω ΣορβικάΑραβικάΑρμενικάΑσαμέζοιΑφρικάανςΒασκικάΒεγγαλικήΒιετναμεζικάΒιρμανικάΒοσνιακάΒουλγαρικάΓαελικά ΣκοτίαςΓαλικιακάΓαλλικάΓαλλικά (Καναδά)ΓερμανικάΓεωργιανάΓιακούτΓίντιςΓιορούμπαΓιουκατέκ ΜάγιαΓκάνταΓκουαρανίΓκουτζαρατικάΓλώσσα emojiΓλώσσα Twi ΔανικάΕβραϊκάΕλληνικάΕλληνικά Ηνωμένο ΒασίλειοΕσθονικάΕσπεράντοΖόσαΖουλούΘιβετιανόςΙαπωνικάΊγκμποΙλοκάνοΙνδονησιακάΙνουιννακτούνΙνουκτιτούτΙνουκτιτούτ (Λατινικά)ΙρλανδικάΙσλανδικάΙσπανικάΙταλικάΚαζακικά (Λατινικά)ΚαζακστανικάΚανάνταΚαντώνα (Παραδοσιακά)ΚαταλανικάΚάτω ΣορβικάΚερτάρο ΟτόμιΚέτσουαΚινέζικα (Λογοτεχνικά)Κινέζικα παραδοσιακήΚινεζική απλοποιημένηΚινιαρουάνταΚιργιζιανάΚλίνγκον (Λατινικά)ΚονκάνιΚορεατικάΚορσικανικάΚουρδικά (Κουρμαντζί)Κουρδικά (Σοράνι)Κρεόλ ΑϊτήςΚροατικάΚρυοΛάοΛατινικάΛετονικάΛευκορωσικάΛιθουανικάΛινγκάλαΛουξεμβουργιανάΛόφος MariΜαϊθίλιΜαλαγάσιΜαλαγιάλαμΜαλέιΜαλτεζικάΜαορίΜαραθικάΜαρίΜείτειλον (Μανιπούρι)ΜίζοΜογγολικάΜογγολικά (Παραδοσιακά)ΜπάμπαραΜπασκίρΜποϊπούριΝεπαλικάΝησιών ΦερόεΝιάντζαΝορβηγικάΝταρίΝτιβέχιΝτόγκριΟλλανδικάΌντια (Ορίγια)ΟρόμοΟυαλικάΟυγγρικάΟυζμπεκικάΟυζμπεκικά (Κυριλλικά)ΟυιγούροιΟυκρανικάΟυντμούρτΟυρντούΠαντζάμπιΠαπιαμέντοΠάστοΠερσικάΠολωνικάΠορτογαλικά (Βραζιλία)Πορτογαλικά (Πορτογαλίας)ΠροβατίναΡουμανικάΡούντιΡωσικάΣαμοανικάΣανσκριτικάΣεμπουάνοΣεπέδιΣερβικάΣερβικά (Κυριλλικά)Σερβικά (Λατινικά)ΣεσότοΣετσουάναΣίντιΣινχάλαΣλαβομακεδονικάΣλοβακικάΣλοβενικάΣομαλικάΣόναΣουαχίλιΣουηδικάΣούνταΤαγκαλόγκΤαζικιστανικάΤαϊλανδεζικάΤαϊτιανήΤαμίλΤατάρΤελούγκουΤζαβανεζικάΤιγκρίνιαΤόγκαΤούρκικαΤουρκμενικάΤσεχικάΤσιτσέουαΤσόνγκαΤσουβάςΦιλιπινεζικάΦινλανδικάΦίτζιΦριζιανάΧαβαϊκάΧάουσαΧίντιΧμερΧμονγκ

ΕλληνικάΟλλανδικάΑγγλικά-------- [ Ολα ] --------ΑγγλικάΑζερμπαϊτζανικάΑϊμάραΑλβανικάΑμχαρικάΆνω ΣορβικάΑραβικάΑρμενικάΑσαμέζοιΑφρικάανςΒασκικάΒεγγαλικήΒιετναμεζικάΒιρμανικάΒοσνιακάΒουλγαρικάΓαελικά ΣκοτίαςΓαλικιακάΓαλλικάΓαλλικά (Καναδά)ΓερμανικάΓεωργιανάΓιακούτΓίντιςΓιορούμπαΓιουκατέκ ΜάγιαΓκάνταΓκουαρανίΓκουτζαρατικάΓλώσσα emojiΓλώσσα Twi ΔανικάΕβραϊκάΕλληνικάΕλληνικά Ηνωμένο ΒασίλειοΕσθονικάΕσπεράντοΖόσαΖουλούΘιβετιανόςΙαπωνικάΊγκμποΙλοκάνοΙνδονησιακάΙνουιννακτούνΙνουκτιτούτΙνουκτιτούτ (Λατινικά)ΙρλανδικάΙσλανδικάΙσπανικάΙταλικάΚαζακικά (Λατινικά)ΚαζακστανικάΚανάνταΚαντώνα (Παραδοσιακά)ΚαταλανικάΚάτω ΣορβικάΚερτάρο ΟτόμιΚέτσουαΚινέζικα (Λογοτεχνικά)Κινέζικα παραδοσιακήΚινεζική απλοποιημένηΚινιαρουάνταΚιργιζιανάΚλίνγκον (Λατινικά)ΚονκάνιΚορεατικάΚορσικανικάΚουρδικά (Κουρμαντζί)Κουρδικά (Σοράνι)Κρεόλ ΑϊτήςΚροατικάΚρυοΛάοΛατινικάΛετονικάΛευκορωσικάΛιθουανικάΛινγκάλαΛουξεμβουργιανάΛόφος MariΜαϊθίλιΜαλαγάσιΜαλαγιάλαμΜαλέιΜαλτεζικάΜαορίΜαραθικάΜαρίΜείτειλον (Μανιπούρι)ΜίζοΜογγολικάΜογγολικά (Παραδοσιακά)ΜπάμπαραΜπασκίρΜποϊπούριΝεπαλικάΝησιών ΦερόεΝιάντζαΝορβηγικάΝταρίΝτιβέχιΝτόγκριΟλλανδικάΌντια (Ορίγια)ΟρόμοΟυαλικάΟυγγρικάΟυζμπεκικάΟυζμπεκικά (Κυριλλικά)ΟυιγούροιΟυκρανικάΟυντμούρτΟυρντούΠαντζάμπιΠαπιαμέντοΠάστοΠερσικάΠολωνικάΠορτογαλικά (Βραζιλία)Πορτογαλικά (Πορτογαλίας)ΠροβατίναΡουμανικάΡούντιΡωσικάΣαμοανικάΣανσκριτικάΣεμπουάνοΣεπέδιΣερβικάΣερβικά (Κυριλλικά)Σερβικά (Λατινικά)ΣεσότοΣετσουάναΣίντιΣινχάλαΣλαβομακεδονικάΣλοβακικάΣλοβενικάΣομαλικάΣόναΣουαχίλιΣουηδικάΣούνταΤαγκαλόγκΤαζικιστανικάΤαϊλανδεζικάΤαϊτιανήΤαμίλΤατάρΤελούγκουΤζαβανεζικάΤιγκρίνιαΤόγκαΤούρκικαΤουρκμενικάΤσεχικάΤσιτσέουαΤσόνγκαΤσουβάςΦιλιπινεζικάΦινλανδικάΦίτζιΦριζιανάΧαβαϊκάΧάουσαΧίντιΧμερΧμονγκ

Η λειτουργία ομιλίας περιορίζεται σε 200 χαρακτήρες

Επιλογές : Ιστορία : DonateΚλείνω

Κάρλο Καφιέρo - Αναρχία και Κομμουνισμός

Στον Πρώτο Τόμο του *Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas* του Robert Graham συμπεριελήφθησαν αποσπάσματα από την ομιλία του Κάρλο Καφιέρo στην Ομοσπονδία Ζυρά (Jura) το 1880, όπου μίλησε για την υπόθεση του αναρχικού κομμουνισμού. Αργότερα επεκτάθηκε στο θέμα σε μια μακρά εργασία του με τον τίτλο “Επανάσταση”, η οποία μεταφράστηκε πρόσφατα στα αγγλικά από τον Nestor McNab και κυκλοφόρησε σε βιβλίο από την Black Cat Press (στη φωτογραφία μας το εξώφυλλο) του Καναδά. Εδώ αναδημοσιεύεται ένα σύντομο απόσπασμα:

Αναρχία - Ένας Κόσμος Χωρίς Σύνορα

Αναρχία και Κομμουνισμός

Το επαναστατικό ιδανικό μας είναι το πανάρχαιο ιδανικό όλων εκείνων που αρνούνται να παραιτηθούν οι ίδιοι για χάρη της καταπίεσης και της εκμετάλλευσης. Για μας, όπως και για τους προκατόχους μας, αυτό συνοψίζεται σε δύο όχι ελάχιστα αρχαίους όρους: Ελευθερία και Ισότητα.

Η ανθρώπινη δουλεία είναι πανάρχαια, δηλαδή ως ανθρωπότητα, το ιδανικό αυτό είχε πάντα μια περιορισμένη, εν μέρει πρακτική εφαρμογή χάρη στις προσπάθειες των κάθε είδους αντιδραστικών, που εμπόδισαν την επανάσταση σε κάθε εποχή. Ωστόσο, παρ’ όλο το παρελθόν και τις αντιδράσεις, αυτό [το ιδανικό] συνέχισε να εξαπλώνεται και είναι έτοιμο για μια πιο πλήρη πραγματοποίησή του διαμέσου της επανάστασής μας.

Έχοντας μάθει από την παρελθούσα ιστορία, η οποία μας δείχνει τις ατέλειωτες απάτες που ασκούνται από τους αντιδραστικούς κάθε είδους και κάθε ηλικίας, προκειμένου να μειώσουν, να διαφθείρουν και να παραποιήσουν την πραγματική αξία της ελευθερίας και της ισότητας, δηλαδή της ίδιας της επανάστασης, έχουμε προειδοποιηθεί και τώρα βγάζουμε στην επιφάνεια παράλληλα με την πραγματική αξία αυτών των δύο νομισμάτων, την ακριβή αξία που πραγματικά έχουν, έτσι ώστε να μπορέσουμε να τις δεχθούμε ως γνήσιες.

Αυτά τα δύο πολύτιμα νομίσματα πρέπει να αποτελέσουν το όχημα για την αιώνια λύτρωση της ανθρωπότητας και η διαδικασία αυτή δεν πρόκειται ποτέ να λάβει χώρα έως ότου και αυτή τη στιγμή η πραγματική τους αξία δεν ταιριάξει ακριβώς με την ονομαστική τους αξία.

Τώρα, εκφράζουμε την πραγματική αξία της ελευθερίας και της ισότητας με τους δύο όρους Αναρχία και Κομμουνισμός.

Κατά συνέπεια, δεν θα δεχθούμε ως αλήθεια κάθε ελευθερία που δεν αντιστοιχεί ακριβώς, που δεν θα είναι απολύτως όμοια και απόλυτα ίση με την Αναρχία - οτιδήποτε άλλο θα είναι ψευδές και αναληθές για μας. Ούτε θα δεχθούμε ως αληθινή ισότητα κάτι που δεν αντιστοιχεί ακριβώς σε κάτι τέτοιο, κάτι που δεν είναι απολύτως όμοιο και απόλυτα ίσο προς τον κομμουνισμό - οποιαδήποτε άλλη υποτιθέμενη ισότητα θα είναι ψευδής και αναληθής για μας.

Έτσι, αν η ελευθερία για μας είναι αναρχία και η ισότητα είναι κομμουνισμός, τότε η επαναστατική φόρμουλά μας θα είναι: (Επανάσταση) = (Ελευθερία και Ισότητα) (Αναρχία και Κομμουνισμός).

Η αναρχία και ο κομμουνισμός, όπως η δύναμη και η ύλη, είναι δύο όροι που θα πρέπει να αποτελέσουν έναν ενιαίο όρο, δεδομένου ότι εκφράζουν από κοινού μια ενιαία αντίληψη.

Η εξάρτηση των προλετάριων, της συντριπτικής πλειοψηφίας της ανθρωπότητας, από αυτούς που συσσωρεύουν ύλη και μέσα εργασίας, μια μικρή μειοψηφία, είναι η πρωταρχική αιτία κάθε καταπίεσης και εκμετάλλευσης, κάθε ανισότητας, δεσποτισμού και ανθρώπινης κτηνωδίας. Η διεκδίκηση από την ανθρώπινη κοινότητα των υλικών και των μέσων εργασίας είναι ένα αίτημα για την ελευθερία και την ισότητα όλων των ανθρώπων. Αλλά στη φύλαξη του θησαυρού που έχει κλαπεί από εμάς βρίσκεται το κράτος με όλες τις θεσμισμένες αρχές του και τις ένοπλες δυνάμεις του, εμπόδια που πρέπει να ανατρέψουμε, αν θέλουμε τα προϊόντα της εργασίας μας να επιστραφούν σε μας. Και ως εκ τούτου, ενώ οι δύο όροι της επανάστασής μας είναι δίδυμοι, η αναρχία προορίζεται να βγει από τη μήτρα πρώτη για να ανοίξει το δρόμο στον κομμουνισμό.

Κάρλο Καφιέρo, 1881

* Ελληνική μετάφραση “Ούτε Θεός-Ούτε Αφέντης”, 21 Γενάρη 2013.

Πηγή: http://www.anarkismo.net/article/24731

ο καθημερινός αγώνας γύρω από την παραγωγή και την ιδιοποίηση της υπεραξίας σε κάθε επιμέρους χώρο εργασίας και σε κάθε τοπική κοινότητα αποτελεί τη βάση της ταξικής πάλης σε παγκόσμια κλίμακα.

[Shift Magazine » Interview issue 5 » Interview with Werner Bonefeld](https://web.archive.org/web/20110814174256/http://shiftmag.co.uk/?p=260)
[Interview with Werner Bonefeld (Shift Magazine) - bygone](https://bygone.tumblr.com/post/798852036/interview-with-werner-bonefeld-shift-magazine)
[Werner Bonefeld on Globalisation](http://www.thehobgoblin.co.uk/journal/h52003_Bonefeld.htm)

«…ο καθημερινός αγώνας γύρω από την παραγωγή και την ιδιοποίηση της υπεραξίας σε κάθε επιμέρους χώρο εργασίας και σε κάθε τοπική κοινότητα αποτελεί τη βάση της ταξικής πάλης σε παγκόσμια κλίμακα.»

"… the everyday struggle over the production and appropriation of surplus value in every individual workplace and every local community is the basis of the class struggle on a global scale."

— Interview with Werner Bonefeld

αλλοτρίωση {γερμ. Entäusserung ή Entfremdung (αποξένωση)}

**[αλλοτρίωση {γερμ. *Entäusserung* ή *Entfremdung* (αποξένωση)}]**

Ακραίος αποχωρισμός από την ίδια τη φύση του ανθρώπου, από τα προϊόντα της εργασίας του ή από την κοινωνική πραγματικότητα, ο οποίος συχνά καταλήγει σε αδιαφορία ή ακόμη και σε ανοιχτή αποστροφή απέναντι σε κάποια όψη της ζωής που, υπό άλλες συνθήκες, θα μπορούσε να είναι ελκυστική και ουσιώδης. Ο Χέγκελ εισήγαγε τον όρο, επισημαίνοντας ότι η ανθρώπινη ζωή, εφόσον δεν συλλαμβάνεται μέσω του Απολύτου, καθίσταται εύκολα αποξενωμένη από τον φυσικό κόσμο. Ο Φόιερμπαχ, από την άλλη, τόνισε τις επικίνδυνες πρακτικές συνέπειες μιας ακραίας απομάκρυνσης από την ίδια τη φύση και τις ίδιες τις δραστηριότητες του ανθρώπου. Ο Μαρξ προχώρησε περαιτέρω αυτή τη γραμμή σκέψης, επισημαίνοντας ότι οι συνθήκες μιας καπιταλιστικής κοινωνίας καθιστούν αδύνατο για τους εργαζόμενους να ζουν με ουσιαστικό τρόπο σε σχέση μεταξύ τους, με τα προϊόντα της εργασίας τους ή ακόμη και με τον ίδιο τους τον εαυτό. Η Σιμόν ντε Μποβουάρ και άλλες φεμινίστριες στοχάστριες υπογραμμίζουν ότι οι γυναίκες σε μια πατριαρχική κουλτούρα υφίστανται πρόσθετες μορφές αλλοτρίωσης, όταν αντιμετωπίζονται συστηματικά ως αντικείμενα της ανδρικής σεξουαλικής επιθυμίας και εξαναγκάζονται, στην πράξη, να υποτάσσονται σε πολιτικούς, κοινωνικούς και διανοητικούς κανόνες με ανδρική μεροληψία.

**Προτεινόμενη βιβλιογραφία:**
István Mészáros, *Marx’s Theory of Alienation* (Merlin, 1986)·
Bertell Ollman, *Alienation: Marx’s Conception of Man in Capitalist Society* (Cambridge, 1977)·
Richard Moran, *Authority and Estrangement* (Princeton, 2001)·
Arthur G. Neal & Sara F. Collas, *Intimacy and Alienation: Forms of Estrangement in Female/Male Relationships* (Garland, 2000).

[alienation {Ger. Entäusserung or Entfremdung}

Extreme separation from one's own nature, from the products of one's labor, or from social reality, which often results in an indifference or outright aversion toward some aspect of life that might otherwise be attractive and significant. Hegel introduced the term, pointing out that human life, unless comprehended through the Absolute, easily becomes estranged from the natural world. Feuerbach, on the other hand, emphasized the dangerous practical consequences of an extreme detachment from one's own nature and activities. Marx carried this line of thought further, by noting that conditions in a capitalist society make it impossible for workers to live meaningfully in relation to each other, to the products of their labor, or even to themselves. Simone de Beauvoir and other feminist thinkers point out that women in a patriarchal culture undergo additional forms of alienation when they are pervasively treated as the objects of male sexual desire and effectively coerced into submitting to male-biased political, social, and intellectual norms.

Recommended Reading: Istvan Meszaros, Marx's Theory of Alienation (Merlin, 1986); Bertell Ollman, Alienation: Marx's Conception of Man in Capitalist Society (Cambridge, 1977); Richard Moran, Authority and Estrangement (Princeton, 2001); and Arthur G. Neal and Sara F. Collas, Intimacy and Alienation: Forms of Estrangement in Female/Male Relationships (Garland, 2000).

Also see EB. ](http://www.philosophypages.com/dy/a2.htm)

Η βάση της αντιθρησκευτικής κριτικής είναι: ο άνθρωπος κάνει τη θρησκεία, όχι η θρησκεία τον άνθρωπο.

Σε ό,τι άφορα τη Γερμανία, η κριτική της θρησκείας έχει κατά το ουσιώδες
της μέρος τερματιστεί και η κριτική της θρησκείας είναι η προϋπόθεση για
κάθε κριτική.

Η εγκόσμια ύπαρξη της πλάνης αμφισβητείται από τη στιγμή που η ουράνιά
της oratorio pro aris et focis*<http://www.marxistbooks.gr/likoudi.htm#a1>*
αναιρείται. O άνθρωπος που δεν θα έχει βρει στη
φαντασμαγορική πραγματικότητα του ουρανού, όπου αναζητούσε έναν
υπεράνθρωπο, παρά την αντανάκλαση του εαυτού του, δεν θα είναι πια
διατεθειμένος να βρίσκει απλώς την ομοίωσή του, τον μη-άνθρωπο, εκεί όπου
αναζητά, και υποχρεωτικά πρέπει να αναζητά, την αυθεντική του
πραγματικότητα.

Η βάση της αντιθρησκευτικής κριτικής είναι: ο άνθρωπος κάνει τη θρησκεία,
όχι η θρησκεία τον άνθρωπο. Βέβαια, η θρησκεία είναι η αυτοσυνείδηση και
η αυτοσυναίσθηση του ανθρώπου, που ακόμη δεν έχει βρει τον εαυτό του, η
που τον έχει ξαναχάσει. Ο άνθρωπος όμως δεν είναι μια αφηρημένη ουσία
κουρνιασμένη κάπου έξω από τον κόσμο. O άνθρωπος είναι ο κόσμος του
ανθρώπου, το Κράτος, η κοινωνία. Το Κράτος αυτό, η κοινωνία αυτή,
παράγουν τη θρησκεία, μια ανεστραμμένη συνείδηση του κόσμου, γιατί αυτά
τα ίδια είναι ένας κόσμος ανεστραμμένος. Η θρησκεία είναι η καθολική
θεωρία του κόσμου τούτου, η εγκυκλοπαιδική του συνόψιση, η εκλαϊκευμένη
λογική του, το σπιριτουαλιστικό του point d’ honneur, ο ενθουσιασμός
του, η ηθική του κύρωση, το μεγαλόπρεπο συμπλήρωμα του, το καθολικό
θεμέλιο της παραμυθίας του και της δικαίωσης του. Είναι η φαντασμαγορική
πραγμάτωση της ανθρώπινης ουσίας, γιατί η ανθρώπινη ουσία δεν έχει
πραγματωθεί αληθινά. Πάλη λοιπόν ενάντια στη θρησκεία σημαίνει πάλη
ενάντια στον κόσμο, που πνευματικό του άρωμα είναι η θρησκεία.

Η θρησκευτική καχεξία είναι, κατά ένα μέρος, η έκφραση της πραγματικής
καχεξίας και, κατά ένα άλλο, η διαμαρτυρία ενάντια στην πραγματική
καχεξία. Η θρησκεία είναι ο στεναγμός του καταπιεζόμενου πλάσματος, η
θαλπωρή ενός άκαρδου κόσμου, είναι το πνεύμα ενός κόσμου απ’ όπου το
πνεύμα έχει λείψει. Η θρησκεία είναι το όπιοτου λάου*<http://
www.marxistbooks.gr/likoudi.htm#1>*.

Ξεπέρασμα της θρησκείας σαν απατηλής ευτυχίας του λαού σημαίνει την
απαίτηση της πραγματικής του ευτυχίας. Η απαίτηση να αρνηθεί τις αυταπάτες
σχετικά με την κατάσταση του σημαίνει απαίτηση να αρνηθεί μια κατάσταση
που έχει ανάγκη από αυταπάτες. Η κριτική της θρησκείας είναι λοιπόν εν
σπέρματι η κριτική της κοιλάδας αυτής των δακρύων, που η θρησκεία
αποτελεί το φωτοστέφανό της.

Η κριτική ξεγύμνωσε τις αλυσίδες από τα φανταστικά λουλούδια που τις
σκέπαζαν, όχι για να κουβαλά ο άνθρωπος τις αλυσίδες χωρίς φαντασία,
απελπισμένα, αλλά για να πετάξει τις αλυσίδες και να περισυλλέξει το
ζωντανό ανθό. Η κριτική της θρησκείας καταστρέφει τις αυταπάτες του
ανθρώπου για να μπορέσει (αυτός) να δράσει, να σκεφτεί, να διαμορφώσει
την πραγματικότητα του σαν άνθρωπος απαλλαγμένος από τις αυταπάτες, που
έχει φτάσει στην ηλικία του λόγου, για να μπορεί να περιστρέφεται γύρω
από τον εαυτό του, δηλαδή γύρω από τον πραγματικό του ήλιο. Η θρησκεία
δεν είναι παρά ο απατηλός ήλιος που περιστρέφεται γύρω από τον άνθρωπο
όσο ο άνθρωπος δεν περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του.

Στόχος της ιστορίας είναι, λοιπόν, μετά την εξαφάνιση του Επέκεινα της
αλήθειας, να καθιερώσει την αλήθεια του Ενθάδε. Κατ’ αρχήν, είναι στόχος
της φιλοσοφίας, που υπηρετεί την ιστορία, αμέσως μόλις ξεμασκαρευτεί
η ιερή μορφή της αυτοαλλοτρίωσης του ανθρώπου, να ξεμασκαρέψει την αυτο-
αλλοτρίωση και στις βέβηλες μορφές της. Η κριτική του ουρανού
μετατρέπεται έτσι σε κριτική της γης, η κριτική της θρησκείας σε κριτική
του δικαίου, η κριτική της θεολογίας σε κριτική της πολιτικής.

Κ. Μαρξ, Κριτική της Εγελιανής Φιλοσοφίας του Κράτους και του Δικαίου

 

Αποσπάσματα από τον Καρλ Μαρξ κ.α. για τον Μαρξ

* Karl Marx – social and political theory — https://volontegenerale.wordpress.com/tag/karl-marx/
* rotenotes: Karl Marx — https://rotenotes.blogspot.com/search/label/Karl%20Marx
* Search results for: Marx - bygone — https://bygone.tumblr.com/search/Marx
* Karl Marx: https://bygone.tumblr.com/tagged/Karl%20Marx
* Friedrich Engels: https://bygone.tumblr.com/tagged/Friedrich%20Engels

προσφορά/ζήτηση και αγοραία αξία

Έτσι, αν η προσφορά και η ζήτηση **ρυθμίζουν** την αγοραία τιμή, ή μάλλον τις **αποκλίσεις** της αγοραίας τιμής από την αγοραία αξία, η *αγοραία αξία* με τη σειρά της **ρυθμίζει** τη σχέση μεταξύ ζήτησης και προσφοράς, και αποτελεί το κέντρο γύρω από το οποίο οι διακυμάνσεις της ζήτησης και της προσφοράς κάνουν την αγοραία τιμή να **ταλαντεύεται**.

(Ας σημειώσουμε εδώ, αλλά απλώς παρεμπιπτόντως, ότι η «*κοινωνική ανάγκη*» που διέπει την αρχή της ζήτησης καθορίζεται από την πλευρά της ουσιαστικά από τη *σχέση μεταξύ των διαφορετικών τάξεων* και τις αντίστοιχες *οικονομικές τους θέσεις*· *πρώτα* απ’ όλα, επομένως, από την αναλογία μεταξύ της συνολικής υπεραξίας και του μισθού και, δεύτερον, από την αναλογία μεταξύ των διαφόρων μερών > ή κατηγοριών < στα οποία διαιρείται η ίδια η υπεραξία. Και εδώ μπορούμε να δούμε πόσο απολύτως *τίποτα* δεν μπορεί να εξηγηθεί από τη σχέση ζήτησης και προσφοράς, προτού αναπτυχθεί η *βάση* πάνω στην οποία αυτή η σχέση τίθεται σε λειτουργία.)

Το να λέμε ότι ένα εμπόρευμα έχει αξία χρήσης σημαίνει ότι ικανοποιεί κάποιο είδος κοινωνικής ανάγκης. Όσο εξετάζαμε μόνο ένα ατομικό εμπόρευμα, μπορούσαμε |185| να υποθέσουμε ότι η ανάγκη για το συγκεκριμένο εμπόρευμα περιλαμβανόταν ήδη στην τιμή, χωρίς να χρειάζεται να εξετάσουμε λεπτομερέστερα την *ποσοτική* έκταση της ανάγκης που έπρεπε να ικανοποιηθεί. Όμως η ποσότητα αποτελεί ζωτικό παράγοντα μόλις έχουμε, από τη μία πλευρά, το προϊόν ενός ολόκληρου κλάδου παραγωγής και, από την άλλη, την κοινωνική ανάγκη. Τώρα καθίσταται ουσιώδες να εξετάσουμε το *μέγεθος*, και συνεπώς την ποσότητα, αυτής της κοινωνικής ανάγκης. [295]

[Marx’s Economic Manuscript of 1864–1865 (Translated by Ben Fowkes, Edited by Fred Moseley), Koninklijke Brill nv, Leiden, The Netherlands, 2016]

[Εξίσωση του Γενικού Ποσοστού Κέρδους μέσω του Ανταγωνισμού. Αγοραίες Τιμές και Αγοραίες Αξίες. Υπερκέρδος | social and political theory](https://volontegenerale.wordpress.com/2026/08/16/%ce%b5%ce%be%ce%af%cf%83%cf%89%cf%83%ce%b7-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b3%ce%b5%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%bf%cf%8d-%cf%80%ce%bf%cf%83%ce%bf%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%8d-%ce%ba%ce%ad%cf%81%ce%b4%ce%bf%cf%85%cf%82/)

Η ιδιοποίηση της εργασίας των άλλων, όλων εκείνων των πραγμάτων τα οποία επιτρέπουν σε έναν άνθρωπο να ζει χωρίς να συνεισφέρει το μερίδιο του στην κοινωνία, αποτελεί, από αναρχική και σοσιαλιστική άποψη, κλοπή.

Μια από τις βασικές αρχές του αναρχισμού είναι η κατάργηση του μονοπωλίου επί της γης, των πρώτων υλών ή των μέσων παραγωγής, και συνεπώς η κατάργηση της εκμετάλλευσης της εργασίας των άλλων από εκείνους που κατέχουν τα μέσα παραγωγής. Η ιδιοποίηση της εργασίας των άλλων, όλων εκείνων των πραγμάτων τα οποία επιτρέπουν σε έναν άνθρωπο να ζει χωρίς να συνεισφέρει το μερίδιο του στην κοινωνία, αποτελεί, από αναρχική και σοσιαλιστική άποψη, κλοπή.
[Ερ. Μαλατέστα, Η ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ]

Η καταστροφή των τίτλων ιδιοκτησίας δεν θα έβλαπτε τον ανεξάρτητο εργάτη, του οποίου ο πραγματικός τίτλος είναι η ικανότητα του και η εργασία την οποία επιτελεί.
[Ερ. Μαλατέστα, Η ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ]

M

T

G

Ανίχνευση γλώσσαΑγγλικάΑζερμπαϊτζανικάΑϊμάραΑλβανικάΑμχαρικάΆνω ΣορβικάΑραβικάΑρμενικάΑσαμέζοιΑφρικάανςΒασκικάΒεγγαλικήΒιετναμεζικάΒιρμανικάΒοσνιακάΒουλγαρικάΓαελικά ΣκοτίαςΓαλικιακάΓαλλικάΓαλλικά (Καναδά)ΓερμανικάΓεωργιανάΓιακούτΓίντιςΓιορούμπαΓιουκατέκ ΜάγιαΓκάνταΓκουαρανίΓκουτζαρατικάΓλώσσα emojiΓλώσσα Twi ΔανικάΕβραϊκάΕλληνικάΕλληνικά Ηνωμένο ΒασίλειοΕσθονικάΕσπεράντοΖόσαΖουλούΘιβετιανόςΙαπωνικάΊγκμποΙλοκάνοΙνδονησιακάΙνουιννακτούνΙνουκτιτούτΙνουκτιτούτ (Λατινικά)ΙρλανδικάΙσλανδικάΙσπανικάΙταλικάΚαζακικά (Λατινικά)ΚαζακστανικάΚανάνταΚαντώνα (Παραδοσιακά)ΚαταλανικάΚάτω ΣορβικάΚερτάρο ΟτόμιΚέτσουαΚινέζικα (Λογοτεχνικά)Κινέζικα παραδοσιακήΚινεζική απλοποιημένηΚινιαρουάνταΚιργιζιανάΚλίνγκον (Λατινικά)ΚονκάνιΚορεατικάΚορσικανικάΚουρδικά (Κουρμαντζί)Κουρδικά (Σοράνι)Κρεόλ ΑϊτήςΚροατικάΚρυοΛάοΛατινικάΛετονικάΛευκορωσικάΛιθουανικάΛινγκάλαΛουξεμβουργιανάΛόφος MariΜαϊθίλιΜαλαγάσιΜαλαγιάλαμΜαλέιΜαλτεζικάΜαορίΜαραθικάΜαρίΜείτειλον (Μανιπούρι)ΜίζοΜογγολικάΜογγολικά (Παραδοσιακά)ΜπάμπαραΜπασκίρΜποϊπούριΝεπαλικάΝησιών ΦερόεΝιάντζαΝορβηγικάΝταρίΝτιβέχιΝτόγκριΟλλανδικάΌντια (Ορίγια)ΟρόμοΟυαλικάΟυγγρικάΟυζμπεκικάΟυζμπεκικά (Κυριλλικά)ΟυιγούροιΟυκρανικάΟυντμούρτΟυρντούΠαντζάμπιΠαπιαμέντοΠάστοΠερσικάΠολωνικάΠορτογαλικά (Βραζιλία)Πορτογαλικά (Πορτογαλίας)ΠροβατίναΡουμανικάΡούντιΡωσικάΣαμοανικάΣανσκριτικάΣεμπουάνοΣεπέδιΣερβικάΣερβικά (Κυριλλικά)Σερβικά (Λατινικά)ΣεσότοΣετσουάναΣίντιΣινχάλαΣλαβομακεδονικάΣλοβακικάΣλοβενικάΣομαλικάΣόναΣουαχίλιΣουηδικάΣούνταΤαγκαλόγκΤαζικιστανικάΤαϊλανδεζικάΤαϊτιανήΤαμίλΤατάρΤελούγκουΤζαβανεζικάΤιγκρίνιαΤόγκαΤούρκικαΤουρκμενικάΤσεχικάΤσιτσέουαΤσόνγκαΤσουβάςΦιλιπινεζικάΦινλανδικάΦίτζιΦριζιανάΧαβαϊκάΧάουσαΧίντιΧμερΧμονγκ

ΕλληνικάΟλλανδικάΑγγλικά-------- [ Ολα ] --------ΑγγλικάΑζερμπαϊτζανικάΑϊμάραΑλβανικάΑμχαρικάΆνω ΣορβικάΑραβικάΑρμενικάΑσαμέζοιΑφρικάανςΒασκικάΒεγγαλικήΒιετναμεζικάΒιρμανικάΒοσνιακάΒουλγαρικάΓαελικά ΣκοτίαςΓαλικιακάΓαλλικάΓαλλικά (Καναδά)ΓερμανικάΓεωργιανάΓιακούτΓίντιςΓιορούμπαΓιουκατέκ ΜάγιαΓκάνταΓκουαρανίΓκουτζαρατικάΓλώσσα emojiΓλώσσα Twi ΔανικάΕβραϊκάΕλληνικάΕλληνικά Ηνωμένο ΒασίλειοΕσθονικάΕσπεράντοΖόσαΖουλούΘιβετιανόςΙαπωνικάΊγκμποΙλοκάνοΙνδονησιακάΙνουιννακτούνΙνουκτιτούτΙνουκτιτούτ (Λατινικά)ΙρλανδικάΙσλανδικάΙσπανικάΙταλικάΚαζακικά (Λατινικά)ΚαζακστανικάΚανάνταΚαντώνα (Παραδοσιακά)ΚαταλανικάΚάτω ΣορβικάΚερτάρο ΟτόμιΚέτσουαΚινέζικα (Λογοτεχνικά)Κινέζικα παραδοσιακήΚινεζική απλοποιημένηΚινιαρουάνταΚιργιζιανάΚλίνγκον (Λατινικά)ΚονκάνιΚορεατικάΚορσικανικάΚουρδικά (Κουρμαντζί)Κουρδικά (Σοράνι)Κρεόλ ΑϊτήςΚροατικάΚρυοΛάοΛατινικάΛετονικάΛευκορωσικάΛιθουανικάΛινγκάλαΛουξεμβουργιανάΛόφος MariΜαϊθίλιΜαλαγάσιΜαλαγιάλαμΜαλέιΜαλτεζικάΜαορίΜαραθικάΜαρίΜείτειλον (Μανιπούρι)ΜίζοΜογγολικάΜογγολικά (Παραδοσιακά)ΜπάμπαραΜπασκίρΜποϊπούριΝεπαλικάΝησιών ΦερόεΝιάντζαΝορβηγικάΝταρίΝτιβέχιΝτόγκριΟλλανδικάΌντια (Ορίγια)ΟρόμοΟυαλικάΟυγγρικάΟυζμπεκικάΟυζμπεκικά (Κυριλλικά)ΟυιγούροιΟυκρανικάΟυντμούρτΟυρντούΠαντζάμπιΠαπιαμέντοΠάστοΠερσικάΠολωνικάΠορτογαλικά (Βραζιλία)Πορτογαλικά (Πορτογαλίας)ΠροβατίναΡουμανικάΡούντιΡωσικάΣαμοανικάΣανσκριτικάΣεμπουάνοΣεπέδιΣερβικάΣερβικά (Κυριλλικά)Σερβικά (Λατινικά)ΣεσότοΣετσουάναΣίντιΣινχάλαΣλαβομακεδονικάΣλοβακικάΣλοβενικάΣομαλικάΣόναΣουαχίλιΣουηδικάΣούνταΤαγκαλόγκΤαζικιστανικάΤαϊλανδεζικάΤαϊτιανήΤαμίλΤατάρΤελούγκουΤζαβανεζικάΤιγκρίνιαΤόγκαΤούρκικαΤουρκμενικάΤσεχικάΤσιτσέουαΤσόνγκαΤσουβάςΦιλιπινεζικάΦινλανδικάΦίτζιΦριζιανάΧαβαϊκάΧάουσαΧίντιΧμερΧμονγκ

Η λειτουργία ομιλίας περιορίζεται σε 200 χαρακτήρες

Επιλογές : Ιστορία : DonateΚλείνω

Οι επαναστάτες της εποχής μας αμφισβητούν τα ίδια τα θεμέλια της Κοινωνίας, τα οποία μέχρι τώρα θεωρούνταν ιερά, και πάνω απ’ όλα μεταξύ αυτών το φετίχ, τον νόμο.

Για να το κατανοήσουμε αυτό, πρέπει με τη φαντασία μας να μεταφερθούμε στον **18ο αιώνα**. Πρέπει να έχουν πονέσει οι καρδιές μας από την αφήγηση των θηριωδιών που διέπρατταν οι παντοδύναμοι ευγενείς εκείνης της εποχής εναντίον των ανδρών και των γυναικών του λαού, προτού μπορέσουμε να κατανοήσουμε ποια μαγική επιρροή πρέπει να ασκούσαν στο μυαλό του χωρικού τα λόγια: **«Ισότητα ενώπιον του νόμου, υπακοή στον νόμο χωρίς διάκριση ως προς την καταγωγή ή την περιουσία».**

Εκείνος, ο οποίος μέχρι τότε είχε αντιμετωπιστεί χειρότερα κι από κτήνος, εκείνος που δεν είχε ποτέ κανένα δικαίωμα, εκείνος που δεν είχε ποτέ μπορέσει να βρει δικαιοσύνη απέναντι στις πιο εξοργιστικές πράξεις ενός ευγενή, παρά μόνο αν, παίρνοντας εκδίκηση, τον σκότωνε και κρεμιόταν γι’ αυτό — έβλεπε τώρα, μέσω αυτού του αξιώματος, τουλάχιστον στη θεωρία, τουλάχιστον ως προς τα προσωπικά του δικαιώματα, να αναγνωρίζεται ως ίσος με τον άρχοντά του.

Όποιος κι αν ήταν αυτός ο νόμος, υποσχόταν ότι θα επηρέαζε εξίσου τον άρχοντα και τον χωρικό· διακήρυσσε την ισότητα πλουσίων και φτωχών ενώπιον του δικαστή. Η υπόσχεση ήταν ένα ψέμα, και σήμερα το γνωρίζουμε· όμως εκείνη την εποχή αποτελούσε μια πρόοδο, έναν φόρο τιμής στη δικαιοσύνη, όπως η υποκρισία αποτελεί έναν φόρο τιμής που αποδίδεται στην αλήθεια.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, όταν οι σωτήρες της απειλούμενης μεσαίας τάξης — οι Ροβεσπιέροι και οι Νταντόν — στηρίχθηκαν στα γραπτά των Ρουσσώ και των Βολταίρων και διακήρυξαν «σεβασμό στον νόμο, τον ίδιο για κάθε άνθρωπο», ο λαός αποδέχθηκε τον συμβιβασμό· διότι η επαναστατική του ορμή είχε ήδη εξαντλήσει τη δύναμή της στη σύγκρουση με έναν εχθρό του οποίου οι τάξεις συσπειρώνονταν μέρα με τη μέρα· και έσκυψε τον αυχένα του κάτω από τον ζυγό του νόμου, για να σωθεί από την αυθαίρετη εξουσία των αρχόντων του.

Η **Μεσαία Τάξη** έκτοτε εξακολούθησε να αξιοποιεί στο έπακρο αυτό το αξίωμα, το οποίο, μαζί με μια άλλη αρχή — εκείνη της **αντιπροσωπευτικής διακυβέρνησης** — συνοψίζει ολόκληρη τη φιλοσοφία της αστικής εποχής, του **19ου αιώνα**.

Κήρυξε αυτό το δόγμα στα σχολεία της, το διέδωσε στα γραπτά της, διαμόρφωσε την τέχνη και την επιστήμη της προς τον ίδιο σκοπό, έσπρωξε τις πεποιθήσεις της σε κάθε τρύπα και γωνιά — σαν μια ευσεβής Αγγλίδα που χώνει φυλλάδια κάτω από την πόρτα — και τα έκανε όλα αυτά με τέτοια επιτυχία, ώστε σήμερα βλέπουμε το αποτέλεσμα στο απεχθές γεγονός ότι, ακριβώς τη στιγμή που το πνεύμα της ταραχώδους κριτικής ξαναζωντανεύει, άνθρωποι που λαχταρούν την ελευθερία αρχίζουν την προσπάθεια να την αποκτήσουν **ικετεύοντας τους κυρίους τους να καταδεχθούν να τους προστατεύσουν τροποποιώντας τους νόμους που οι ίδιοι αυτοί κύριοι έχουν δημιουργήσει!**

Όμως οι καιροί και οι διαθέσεις έχουν αλλάξει από τότε που πέρασαν εκατό χρόνια. Παντού βρίσκονται τώρα **επαναστάτες**, οι οποίοι δεν επιθυμούν πλέον να υπακούν στον νόμο χωρίς να γνωρίζουν από πού προέρχεται, ποια είναι η χρησιμότητά του, από πού προκύπτει η υποχρέωση υποταγής σε αυτόν και ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο περιβάλλεται από τον σεβασμό με τον οποίο περιβάλλεται.

Οι επαναστάτες της εποχής μας αμφισβητούν τα ίδια τα θεμέλια της Κοινωνίας, τα οποία μέχρι τώρα θεωρούνταν ιερά, και πάνω απ’ όλα μεταξύ αυτών το **φετίχ, τον νόμο**.

Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο η ανατροπή που πλησιάζει δεν είναι μια απλή εξέγερση· είναι μια *Επανάσταση*.

To understand this, we must transport ourselves in imagination into the #eighteenth century. Our hearts must have ached at the story of the atrocities committed by the all-powerful nobles of that time upon the men and women of the people, before we can understand what must have been the magic influence upon the peasant’s mind of the words, “#Equality before the #law, obedience to the law without distinction of birth or fortune.” He, who until then, had been treated more cruelly than a beast, he who had never had any rights, he who had never obtained justice against the most revolting actions on the part of a noble, unless in revenge he killed him and was hanged — he saw himself recognized by this maxim, at least in theory, at least with regard to his personal rights, as the equal of his lord. Whatever this law might be, it promised to affect lord and peasant alike; it proclaimed the equality of rich and poor before the judge. The promise was a lie, and to-day we know it; but at that period it was an advance, a homage to justice, as hypocrisy is a homage rendered to truth. This is the reason that when the saviours of the menaced middle class (the Robespierres and the Dantons) took their stand upon the writings of the Rousseaus and the Voltaires, and proclaimed “respect for law, the same for every man,” the people accepted the compromise; for their revolutionary impetus had already spent its force in the contest with a foe whose ranks drew closer day by day, they bowed their neck beneath the yoke of law to save themselves from the arbitrary power of their lords.

The Middle Class has ever since continued to make the most of this maxim, which with another principle, that of representative government, sums up the whole philosophy of the bourgeois age, the XIX century. It has preached this doctrine in its schools, it has propagated it in its writings, it has moulded its art and science to the same purpose, it has thrust its beliefs into every hole and corner — like a pious Englishwoman, who slips tracts under the door — and it has done all this so successfully that to-day we behold the issue in the detestable fact, that, at the very moment when the spirit of turbulent criticism is re-awakening, men who long for freedom begin the attempt to obtain it by entreating (ικετεύω, θερμοπαρακαλώ , εκλιπαρώ, εξορκίζω) their masters to be kind enough to protect them by modifying the laws which these masters themselves have created!

But times and tempers are changed since a hundred years ago. Rebels are everywhere to be found, who no longer wish to obey the law without knowing whence it comes, what are its uses, and whither arises the obligation to submit to it, and the reverence with which it is encompassed. The rebels of our day are criticizing the very foundations of Society, which have hitherto been held sacred, and first and foremost amongst them that fetish, law. Just for this reason the upheaval which is at hand is no mere insurrection, it is a <em>Revolution</em>.

[Law and Authority | The Anarchist Library](https://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-law-and-authority)

Η ανταλλαγή μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας ανήκει στην απλή κυκλοφορία [Ε-Χ-Ε] και δεν πλουτίζει τον εργάτη (9). Ο χωρισμός εργασίας και ιδιοκτησίας, η προϋπόθεση αυτής της ανταλλαγής (ό.π.). Η εργασία ως αντικείμενο, απόλυτη φτώχεια· ως υποκείμενο, γενική δυνατότητα πλούτου (9).

Η ανταλλαγή μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας ανήκει στην απλή κυκλοφορία [Ε-Χ-Ε] και δεν πλουτίζει τον εργάτη (9). Ο χωρισμός εργασίας και ιδιοκτησίας, η προϋπόθεση αυτής της ανταλλαγής (ό.π.). Η εργασία ως αντικείμενο, απόλυτη φτώχεια· ως υποκείμενο, γενική δυνατότητα πλούτου (9).
[Karl Marx, MECW 29, σ. 522]

Η πρώτη κατηγορία όπου παρουσιάζεται ο αστικός πλούτος είναι η κατηγορία του εμπορεύματος.

1) /Αξία./ |63|

Αυτό το κομάτι να προταχθεί.

Η πρώτη κατηγορία όπου παρουσιάζεται ο αστικός πλούτος είναι η κατη-
γορία του /εμπορεύματος. /Το ίδιο το εμπόρευμα εμφανίζεται σαν
ενότητα δυο προσδιορισμών. Είναι /αξία χρήσης, /δηλαδή αντικείμενο της
ικανοποίησης κάποιου συστήματος ανθρώπινων αναγκών. Αυτή είναι η υλική
του πλευρά, που μπορεί να είναι κοινή στις πιο διαφορετικές εποχές της
παραγωγής, και που η εξέταση της βρίσκεται άρα έξω από το πεδίο της
πολιτικής
οικονομίας. Η αξία χρήσης εντάσσεται στο πεδίο της από τη στιγμή που
τροποποιείται από τις σύγχρονες παραγωγικές σχέσεις, ή που παρεμβαίνει
με τη σειρά της τροποποιητικά πάνω σ' αυτές. Αυτά τα γενικά που
συνηθίζουν να γράφουν, για τα προσχήματα, σχετικά με την αξία χρήσης
περιορίζονται σε κοινοτοπίες που είχαν κάποια ιστορική αξία στα πρώτα βήματα
της επιστήμης, όταν οι κοινωνικές μορφές της αστικής παραγωγής με
κόπο ακόμα απομονώνονταν από το υλικό και με μεγάλη προσπάθεια
εντοπίζονταν σαν αυτοτελή αντικείμενα της έρευνας. Στην πραγματικότητα
όμως η αξία χρήσης του εμπορεύματος είναι δοσμένη προϋπόθεση - η υλική
βάση όπου παριστάνεται μια καθορισμένη οικονομική σχέση. Μόνο αυτή η καθο-
ρισμένη σχέση σφραγίζει την αξία χρήσης σαν εμπόρευμα. Το σιτάρι, για
παράδειγμα, έχει την ίδια αξία χρήσης είτε το καλλιεργούν δούλοι,
δουλοπάροικοι ή ελεύθεροι εργάτες. Δεν θα έχανε την αξία χρήσης του αν
έπεφτε από τον ουρανό. Πώς τώρα μετατρέπεται η αξία χρήσης σε εμπόρευμα;
Φορέας της /ανταλλακτικής αξίας. /Παρόλο που είναι άμεσα ενωμένες στα
πλαίσια του εμπορεύματος, η αξία χρήσης και η ανταλλακτική αξία
διαχωρίζονται εξίσου άμεσα. Όχι μόνο η ανταλλακτική αξία εμφανίζεται να
μην καθορίζεται από την αξία χρήσης, αλλά και - αντίθετα - το εμπόρευμα
γίνεται εμπόρευμα, πραγματοποιείται σαν ανταλλακτική αξία, μόνο στο
βαθμό που ο κάτοχος του δεν σχετίζεται προς αυτό σαν αξία χρήσης. Μόνο
με την αλλοτρίωση αυτού του εμπορεύματος, την ανταλλαγή του με άλλα
εμπορεύματα, αποκτά ο κάτοχος του αξίες χρήσης. Η ιδιοποίηση με μέσο την
αλλοτρίωση αποτελεί τη θεμελιακή μορφή του κοινωνικού συστήματος
παραγωγής που σαν απλούστατη και πιο αφηρημένη του έκφραση εμφανίζεται η
ανταλλακτική αξία. Προϋπόθεση είναι η αξία χρήσης του εμπορεύμα-
τος· αξία χρήσης όμως όχι για τον ιδιοκτήτη του, αλλά για την
κοινωνία γενικά. {Όπως μια οικογένεια βιομηχανικών εργατών του
Μάντσεστερ, όπου τα παιδιά βρίσκονται σε ανταλλακτική σχέση με τους
γονείς τους και τους πληρώνουν νοίκι και διατροφή, δεν αποτελεί την
παραδοσιακή οικονο-

{682} Τετράδιο VII,64

μική οργάνωση της οικογένειας, άλλο τόσο και γενικά το σύστημα της
σύγχρονης ιδιωτικής ανταλλαγής δεν είναι η αυτοφυής οικονομία των
κοινωνιών. <nb/>Η ανταλλαγή δεν αρχίζει ανάμεσα στα άτομα μέσα σε μια
κοινότητα, αλλά εκεί που τελειώνουν οι κοινότητες - στα όρια τους, στο
σημείο επαφής διαφορετικών κοινοτήτων. Η κοινοκτημοσύνη ανακαλύφθηκε
πάλι πρόσφατα σαν κάποιο ιδιαίτερο σλαβικό αξιοπερίεργο. Στην
πραγματικότητα όμως η Ινδία μάς παρουσιάζει ένα δειγματολόγιο με τις πιο
ποικίλες μορφές τέτοιων οικονομικών κοινοτήτων, λίγο-πολύ διαλυμένων
αλλά ακόμα ολότελα ευδιάκριτων και μια βαθύτερη ιστορική έρευνα
ξαναβρίσκει αυτή την κοινοκτημοσύνη σαν αφετηρία όλων των πολιτισμένων
λαών. Το σύστημα της παραγωγής που βασίζεται στην ανταλλαγή αποτελεί
αρχικά την ιστορική διάλυση αυτού του αυτοφυούς κομμουνισμού. Ωστόσο
υπάρχει πάλι μια ολόκληρη σειρά οικονομικών συστημάτων, ανάμεσα στον
σύγχρονο κόσμο -όπου η ανταλλακτική αξία κυριαρχεί σ' ολόκληρη την
έκταση και το βάθος της παραγωγής - και στους κοινωνικούς σχηματισμούς
που θεμέλιο έχουν βέβαια ήδη τη διαλυμένη συλλογική ιδιοκτησία, χωρίς |

[Karl Marx, Grundrisse, Μτφ. Διονύσης Διβάρης]

Η μοναδική αξία που το κεφάλαιο παράγει σε μια δοσμένη παραγωγή είναι η αξία που προσθέτει η νέα ποσότητα εργασίας (v+s)

Η μοναδική αξία που το
κεφάλαιο παράγει σε μια δοσμένη παραγωγή είναι η αξία που προσθέτει η
νέα ποσότητα εργασίας. Αυτή όμως η αξία αποτελείται από την αναγκαία
εργασία, που αναπαράγει τον μισθό - την προκαταβολή του κεφαλαίου με τη
μορφή του μισθού - και από την υπερεργασία, άρα υπεραξία, πέρα και
πάνω απ' αυτή την αναγκαία εργασία. Οι
{453} προκαταβολές σε υλικό και μηχανή απλά μετατοπίζονται από τη μια στην
άλλη μορφή. Το εργαλείο μεταβαίνει στο προϊόν εξίσου όπως και η πρώτη
ύλη, και η φθορά του με τη χρήση είναι ταυτόχρονα μορφοποίηση του
προϊόντος. Όταν η πρώτη ύλη και το εργαλείο δεν κοστίζουν τίποτα, όπως σε
μερικές εξακτικές βιομηχανίες υπολογίζονται ακόμα σχεδόν =0 (η /πρώτη
ύλη /πάντα =0 σε κάθε εξακτική βιομηχανία: μεταλλωρυχία, ανθρακωρυχία,
αλιεία, κυνήγι, υλοτομία σε παρθένα δάση κλπ.), τότε και δεν προσθέτουν
απολύτως τίποτα στην αξία της παραγωγής. Η αξία τους είναι το αποτέλεσμα
προηγούμενης παραγωγής, όχι της άμεσης παραγωγής όπου χρησιμεύ-
ουν σαν εργαλείο και υλικό. Ώστε η /υπεραξία /μπορεί να υπολογιστεί
μόνο σε σχέση με την αναγκαία εργασία. Το κέρδος δεν είναι παρά μια
/δευτερογενής, /παράγωγη, και μεταλλαγμένη μορφή της υπεραξίας - η
αστική μορφή, όπου τα ίχνη της γένεσης της υπεραξίας έχουν εξαφανιστεί.
Ο ίδιος ο Ρικάρντο δεν το κατάλαβε αυτό ποτέ· γιατί εκείνος 1) μιλά
πάντοτε για τη
διανομή ενός /έτοιμου /ποσού, όχι για την αρχική τοποθέτηση αυτής της
διαφοράς· 2) γιατί αυτή η κατανόηση θα τον είχε αναγκάσει να δει πως
ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία μεσολαβεί μια σχέση ολότελα
διαφορετική από εκείνη της ανταλλαγής· και δεν του επιτρεπόταν να
διαβλέψει ότι το αστικό σύστημα της ισοδυναμίας μεταστρέφεται σε
ιδιοποίηση χωρίς ισοδύ-
ναμο και βασίζεται στην τελευταία· 3) <nb/>η πρόταση του Ρικάρντο για την
αναλογία ανάμεσα σε κέρδη και μισθούς αναφέρεται αποκλειστικά στο ότι
[αν] μια καθορισμένη συνολική αξία διαιρεθεί σε δυο μερίδια - αν γενικά
ένα ποσό διαιρεθεί στα δυο - τότε το μέγεθος των δυο μερών υποχρεωτικά
βρίσκεται σε αντίστροφη αναλογία. Και σωστά στη συνέχεια η σχολή του
περιόρισε το ζήτημα σ' αυτή την κενολογία. Το ενδιαφέρον που τον
οδήγησε να διατυπώσει την αναλογία μισθών και κερδών δεν είταν να
ερευνήσει ώς το βάθος τη δημιουργία της υπεραξίας - γιατί ξεκινά
προϋποθέτοντας μια δοσμένη αξία που πρόκειται να μοιραστεί ανάμεσα σε
μισθό και κέρδος, ανάμεσα σε εργασία και κεφάλαιο, προϋποθέτει λοιπόν
αυτή τη διαίρεση
σαν αυτονόητη - αλλά /πρώτο, /απέναντι στο συνηθισμένο τρόπο
καθορισμού των τιμών να επιβάλει τον σωστό - αυτόν που οικοδόμησε πάνω
στη βάση της αξίας - <nb/>δείχνοντας ότι το όριο της αξίας δεν επηρεάζεται το
ίδιο από τη διανομή του, από τον διαφορετικό του καταμερισμό ανάμεσα σε
κέρδη και μισθούς· /δεύτερο: /να εξηγήσει την όχι απλά παροδική, αλλά
αδιάκοπη πτώ-
ση του ποσοστού του κέρδους, που του είταν ανεξήγητη πάνω στη βάση
της παραδοχής ότι στην εργασία αναλογεί σταθερό μερίδιο της αξίας·
/τρίτο: /εξηγώντας αυτή την πτώση του κέρδους με την άνοδο του εργατικού
μισθού, την ίδια όμως αυτή την άνοδο με την άνοδο της /αξίας /των
γεωργικών προϊόντων, δηλαδή την ολοένα μεγαλύτερη δυσκολία στην παραγωγή
τους, σκο-
πός του είταν να εξηγήσει ταυτόχρονα τη /γαιοπρόσοδο /σαν
εναρμονισμένη με την αρχή του για τον καθορισμό της αξίας. Αυτό έδινε
ταυτόχρονα κι ένα όπλο στην πολεμική του βιομηχανικού κεφαλαίου ενάντια
στη γαιοκτησία, που εκμεταλλεύεται τις προόδους της βιομηχανίας.
Ταυτόχρονα όμως, σπρωγμένος από την απλή λογική, διακήρυξε έτσι την
αντιθετική φύση του
κέρδους, της εργασίας και του κεφαλαίου - όσο κι αν προσπαθεί ύστερα
να αποδείξει στον εργάτη πως ο αντιθετικός αυτός χαρακτήρας κέρδους και
μισθού δεν ενδιαφέρει το πραγματικό του εισόδημα, και μάλιστα ότι μια
/αναλογική /(όχι απόλυτη) άνοδος του εργατικού μισθού είναι /επιζήμια,
/γιατί εμποδίζει τη συσσώρευση, και τότε η πρόοδος της βιομηχανίας
ωφελεί μο-
νάχα τον τεμπέλη γαιοκτήμονα. Παρόλ' αυτά, η αντιθετική μορφή είχε δια-

{454} Τετράδιο VI,13

κηρυχτεί· και ο Κάρεϋ, που δεν καταλαβαίνει τον Ρικάρντο, μπόρεσε άρα να
τον βρίζει σαν πατέρα των κομμουνιστών κλπ. - κι εδώ έχει πάλι δίκιο, με
μια έννοια που ο ίδιος δεν καταλαβαίνει. Οι άλλοι όμως οικονομολόγοι,
που - όπως ο Μάλθους - δε θέλουν ούτε ν' ακούσουν για την αναλογική (και
άρα αντιθετική) φύση του εργατικού μισθού, /επιθυμούν, /από τη μια
μεριά, να συγκαλύψουν την αντίθεση· από την άλλη, επιμένουν πως ο
εργάτης απλά ανταλλάζει με το κεφάλαιο μια ορισμένη αξία χρήσης, το
εργατικό του δυναμικό, άρα παραιτείται από την παραγωγική δύναμη, τη
δύναμη που έχει η εργασία να δημιουργεί νέα αξία, δεν έχει καμιά /σχέση
με το προϊόν, /και άρα στην ανταλλαγή ανάμεσα σε καπιταλιστές και
εργάτες, στο μισθό, όπως και σε κάθε απλή ανταλλαγή όπου
προϋποθέτονται οικονομικά /ισοδύναμα, /μοναδικό ζήτημα είναι η
/ποσότητα, /το μέγεθος της αξίας χρήσης. Όσο σωστό κι αν είναι αυτό από
μια μεριά, άλλο τόσο η φαινομενική μορφή του αντιπραγματισμού, της
ανταλλαγής, συνεπάγεται πως ο εργάτης - όταν βέβαια ο ανταγωνισμός τού
επιτρέπει να παζαρεύει και να αντιδικεί με τον καπιταλιστή - μετρά
τις αξιώσεις του πάνω στο κέρδος του καπιταλιστή και απαιτεί ένα
ορισμένο μερίδιο από την υπεραξία που ο ίδιος δημιούργησε· κι έτσι η
/αναλογία /γίνεται πραγματικό συνθετικό στοιχείο της ίδιας της
οικονομικής ζωής. <nb/>Παραπέρα, στην πάλη ανάμεσα στις δυο τάξεις - που
αναγκαστικά εμφανίζεται, με την ανάπτυξη της εργατικής τάξης - η μέτρηση
της αμοιβαίας απόστασης, που ακριβώς ο ίδιος ο εργατικός μισθός
εκφράζει σαν αναλογία, αποκτά αποφασιστική σημασία. Η /επίφαση της
ανταλλαγής /εξαφανίζεται στην πορεία του τρόπου παραγωγής που βασίζεται
στο κεφάλαιο. Η ίδια αυτή η διαδικασία και η επανάληψη της τοποθετούν
αυτό που ισχύει καθαυτό, ότι δηλαδή ο εργάτης παίρνει σαν μισθό από τον
καπιταλιστή απλά και μόνο ένα μέρος της ίδιας του της εργασίας.
Αυτό τότε περνά και στη συνείδηση τόσο των εργατών όσο και των
καπιταλιστών. Για τον /Ρικάρντο ουσιαστικά το μόνο ζήτημα είναι: ποια
αναλογία της συνολικής αξίας αποτελεί, στην πορεία της εξέλιξης, ο
αναγκαίος μισθός; /Μένει πάντα /αναγκαίος μισθός /και μόνο· ώστε η
αναλογική του φύση δεν ενδιαφέρει τον εργάτη - αυτός παίρνει το ίδιο
μίνιμουμ όπως και πριν - αλλά μόνο τον καπιταλιστή, που οι κρατήσεις από
το καθαρό του εισόδημα μεταβάλλονται, χωρίς οι εργάτες να παίρνουν
περισσότερες αξίες χρήσης. Το ότι όμως ο Ρικάρντο, αν και για ολότελα
διαφορετικούς σκοπούς, διατύπωσε την αντιθετική φύση κέρδους και μισθού,
αυτό ήδη δείχνει ότι στον καιρό του ο θεμελιωμένος στο κεφάλαιο
τρόπος παραγωγής είχε προσλάβει μια μορφή ολοένα πιο πρόσφορη να
εκφράσει την φύση του. Ο Μάλθους παρατηρεί σχετικά με τη θεωρία του
Ρικάρντο για την αξία, στους /«Ορισμούς» /που προαναφέραμε (Τετράδιο IX,
σ. 49, 50): «Ο ισχυρισμός του Ρικάρντο ότι με την άνοδο της αξίας των
μισθών τα κέρδη αναλογικά μειώνονται [»], και vice versa
[αντίστροφα], [«] δεν αληθεύει παρά μόνο αν υποτεθεί ότι εμπορεύματα που
περιέχουν την ίδια ποσότητα εργασίας έχουν πάντα την ίδια αξία, πράγμα
που [δεν] αληθεύει [ούτε] μια φορά στις πεντακόσιες· και μάλιστα [...]
υποχρεωτικά, γιατί με την πρόοδο του πολιτισμού και των βελτιώσεων
αυξάνεται αδιάκοπα η ποσότητα του απασχολούμενου πάγιου κεφαλαίου,
και κάνει περισσότερο ποικίλους και άνισους τους χρόνους απόδοσης του
κυκλοφορούντος κεφαλαίου.» (ό.π. 31, 32.) (Αυτό αφορά τις /τιμές, /όχι
την /αξία.) /Σχετικά με τη δική του, ολοδική του ανακάλυψη του αληθινού
μέτρου της αξίας ο Μάλθους παρατηρεί: /«Πρώτο: /Πουθενά δεν είχα δει
διατυπωμένο πως η συνηθισμένη /ποσότητα εργασίας που ένα εμπό- /
{455} /ρευμα ελέγχει στην αγορά /πρέπει να αντιπροσωπεύει και να μετρά την
/ποσότητα εργασίας που περιέχει, συν τα κέρδη... /Αντιπροσωπεύοντας την
εργασία που περιέχεται σ' ένα εμπόρευμα συν τα κέρδη, η εργασία
αντιπροσωπεύει τους φυσικούς και αναγκαίους όρους της προσφοράς της, δηλαδή
το στοιχειώδες κόστος της παραγωγής της. [...] /Δεύτερο: /Πουθενά δεν
είχα δει διατυπωμένο ότι, όπως και να μεταβάλλεται η γονιμότητα του
εδάφους, το στοιχειώδες κόστος παραγωγής του μισθού μιας δοσμένης
ποσότητας εργασίας υποχρεωτικά μένει πάντα το ίδιο.» (196, [19]7.)
Σημαίνει απλά: ο μισθός είναι πάντα ίσος με τον αναγκαίο για την
παραγωγή του χρόνο, που
μεταβάλλεται με την παραγωγικότητα της εργασίας. Η ποσότητα
εμπορευμάτων μένει η ίδια. «Αν υποθέσουμε ότι ορίζουμε την
[ανταλλακτική] αξία σαν την γενική αγοραστική δύναμη ενός εμπορεύματος,
τότε αυτή αναφέρεται στην αγορά [»] όλων των εμπορευμάτων, [...] της
γενικής μάζας των εμπορευμάτων. Αυτή όμως είναι πέρα για πέρα δύσχρηστη
ποσότητα. [...]
Τώρα, δεν μπορεί κανείς ούτε στιγμή να αρνηθεί πως η εργασία είναι
αυτή που καλύτερα απ' όλα τα αντικείμενα αντιπροσωπεύει ένα μέσο όρο της
γενικής μάζας των προϊόντων. [»] (205.) [«] Μια μεγάλη κατηγορία
εμπορευμάτων, όπως τα ακατέργαστα προϊόντα, ανεβαίνουν με την πρόοδο της
κοινωνίας, ενώ τα βιομηχανικά είδη πέφτουν. Ώστε μπορεί να μη βρίσκεται
μακριά από την αλήθεια η παρατήρηση ότι η μέση μάζα εμπορευμάτων που
μια δοσμένη ποσότητα εργασίας, στην ίδια χώρα, είναι σε θέση να αγοράσει
μπορεί να μένει για αιώνες χωρίς πολύ ουσιαστικές μεταβολές.» (206.)
«Αξία [...] πρέπει πάντα να εννοούμε αξία στην ανταλλαγή με εργασία.»
(224 σημείωση ό.π.) Μ' άλλα λόγια, το δόγμα είναι: η αξία ενός εμπορεύμα-
τος, η συσσωρευμένη μέσα του εργασία, αντιπροσωπεύεται από τις
ζωντανές ημέρες εργασίας που μπορούν να το αγοράσουν, με τις οποίες
μπορεί να ανταλλαγεί· άρα αντιπροσωπεύεται από τους /μισθούς. /Οι
ζωντανές ημέρες εργασίας περιέχουν χρόνο εργασίας όπως και χρόνο
υπερεργασίας. Ας κάνουμε στον Μάλθους τη μεγαλύτερη χάρη που μπορούμε να
του κάνουμε. Ας
υποθέσουμε δηλαδή πως η αναλογία υπερεργασίας προς αναγκαία εργασία,
και άρα η αναλογία μισθού προς κέρδος, μένει πάντα σταθερή.
Πρώτα-πρώτα, το ότι ο κ. Μάλθους μιλά για τη συσσωρευμένη στο εμπόρευμα
εργασία /συν τα κέρδη /αποδείχνει ήδη τη σύγχυση του· γιατί ακριβώς τα
κέρδη δεν μπορούν να αποτελούν παρά ένα μέρος από τη συσσωρευμένη
εργασία. Στο
νου του έχει εδώ τα /κέρδη πέρα και πάνω από τη συσσωρευμένη εργασία,
που /τάχα προέρχονται /από το πάγιο κεφάλαιο /κλπ. Αυτό μπορεί να αφορά
μόνο την κατανομή του συνολικού κέρδους ανάμεσα στους διάφορους μετόχους
του, όχι το συνολικό ποσό του κέρδους· γιατί αν όλοι έπαιρναν για το
εμπόρευμα τους τη συσσωρευμένη σ' αυτό εργασία + κέρδη, <nb/>από πού θά-
βγαιναν αυτά, κύριε Μάλθους; Όταν ο ένας παίρνει συσσωρευμένη στο
εμπόρευμα του εργασία + κέρδος, πρέπει ο άλλος να παίρνει συσσωρευμένη
εργασία - κέρδος, θεωρώντας εδώ το κέρδος σαν πρόσθετο πάνω στην
πραγματική υπεραξία. Πάει αυτό λοιπόν. Ας υποθέσουμε τώρα πως η
συσσωρευμένη εργασία είναι = 3 ημέρες εργασίας· έτσι, αν η αναλογία του
χρόνου υπερεργασίας είναι 1:2, αυτές εισπράχθηκαν σαν πληρωμή για
1 1/2 ημέρα εργασίας. Οι εργάτες δούλεψαν πραγματικά 3 μέρες, καθένας
τους όμως πληρώθηκε μονάχα μισή μέρα δουλειάς. Μ' άλλα λόγια, το
εμπόρευμα που πήραν για 3 μέρες δουλειάς περιείχε μόνο 1 1/2 δουλεμένη
μέρα. Για τις 3 λοιπόν δουλεμένες εργάσιμες [μέρες] στο προϊόν του, ο
καπιταλιστής, με
όλες τις άλλες σχέσεις αμετάβλητες, θα έπαιρνε 6 ημέρες εργασίας. (Αυτό

{456} Τετράδιο VI,14

είναι σωστό μονάχα επειδή ο χρόνος υπερεργασίας υποτέθηκε = με τον
αναγκαίο, ώστε στη δεύτερη περίπτωση /απλά /επαναλαμβάνεται η πρώτη.)
/(Η σχετική υπεραξία, ολοφάνερα, δεν περιορίζεται μόνο από τη σχέση που
αναφέραμε πιο πάνω, αλλά και από την αναλογία του προϊόντος στη συνολική
κατανάλωση του εργάτη. /Αν ο καπιταλιστής με την ανάπτυξη των παρα-
γωγικών δυνάμεων μπορούσε να βγάλει διπλάσιο αριθμό /μαντήλια από
κασμήρι, /και αν αυτά πουλιούνταν στην /αξία /τους, ο καπιταλιστής δεν
θα είχε δημιουργήσει καθόλου σχετική υπεραξία· γιατί οι εργάτες δεν
καταναλώνουν τέτοια μαντήλια, άρα ο χρόνος που είναι αναγκαίος για την
αναπαραγωγή του εργατικού τους δυναμικού θα έμενε ο ίδιος. Αυτό δεν
συμβαίνει στην πράξη, γιατί σε τέτοιες περιπτώσεις η τιμή ανεβαίνει
πάνω από την αξία. Εδώ στη θεωρία δεν μας ενδιαφέρει ακόμα αυτό, γιατί
εξετάζουμε το κεφάλαιο καθαυτό, όχι σ' ένα ξεχωριστό κλάδο.) Θα πληρώσει
δηλαδή εργατικό μισθό για 3 ημέρες και θα βάλει να του δουλέψουν 6· με
κάθε 1/2 μέρα αγοράζει 1 μέρα· ώστε με 6/2 ημέρες = 3 ημέρες,
αγοράζει 6 μέρες. Το να υποστηρίζει λοιπόν κανείς ότι οι μέρες
εργασίας που ένα εμπόρευμα ελέγχει στην αγορά, ή οι μισθοί που πληρώνει,
εκφράζουν την αξία του, σημαίνει ότι δεν καταλαβαίνει απολύτως τίποτα
για τη φύση του κεφαλαίου και της μισθωτής εργασίας. Το ότι οι
αντικειμενοποιημένες ημέρες εργασίας αγοράζουν περισσότερες ζωντανές
είναι η ουσία κάθε αξιοδημιουργίας όπως και της δημιουργίας
κεφαλαίου. Σωστό θα είταν όμως, αν ο κ. Μάλθους έλεγε πως ο ζωντανός
χρόνος εργασίας που ένα εμπόρευμα ελέγχει στην αγορά εκφράζει το μέτρο
της /αξιοποίησης /αυτού του εμπορεύματος, το μέτρο της /υπερεργασίας
/που το εμπόρευμα τοποθετεί. Αλλά αυτό θάταν απλή ταυτολογία - ότι στο
μέτρο που τοποθετεί περισσότερη εργασία τοποθετεί περισσότερη
εργασία - ή θα έκφραζε το αντίθετο απ' αυτό που θέλει ο Μάλθους, ότι
δηλαδή η υπεραξία προέρχεται από το ότι ο ζωντανός χρόνος εργασίας που
ένα εμπόρευμα ελέγχει ποτέ δεν αντιπροσωπεύει τον χρόνο που έχει
συσσωρευτεί μέσα σ' αυτό.} (Τώρα τελειώσαμε οριστικά με τον Μάλθους.)

[Karl Marx, Grundrisse, Μτφ. Διονύσης Διβάρης]

ενώ μεθοδικά θα αντικαθίσταται το προνόμιο του κατόχου πλούτου με ανθρώπινο δικαίωμα, η καπιταλιστική ιδιοκτησία με κοινοτική ιδιοκτησία και οι σχέσεις κυρίου-υπηρέτη με δημοκρατία στον χώρο εργασίας

Ο συνδικαλιστής και κοινωνικός ακτιβιστής Άλαν Ένγκλερ υποστήριξε περαιτέρω ότι η οικονομική δημοκρατία ήταν η εναλλακτική της εργατικής τάξης απέναντι στον καπιταλισμό. Στο βιβλίο του, *Economic Democracy*, ο Ένγκλερ δήλωσε:

> Όταν η οικονομική δημοκρατία – ένας κόσμος ανθρώπινης ισότητας, δημοκρατίας και συνεργασίας – είναι η εναλλακτική, ο καπιταλισμός δεν θα θεωρείται πλέον ως το μικρότερο κακό. Όταν η εργατική τάξη, και όχι ένα επαναστατικό κόμμα, είναι ο φορέας της κοινωνικής αλλαγής, η αλλαγή θα βασίζεται στην οργάνωση του χώρου εργασίας, στις κινητοποιήσεις της κοινότητας και στη δημοκρατική πολιτική δράση. Ο στόχος θα είναι να μετασχηματιστεί ο καπιταλισμός σε οικονομική δημοκρατία μέσω κερδών και μεταρρυθμίσεων που βελτιώνουν τις συνθήκες διαβίωσης, ενώ μεθοδικά θα αντικαθίσταται το προνόμιο του κατόχου πλούτου με ανθρώπινο δικαίωμα, η καπιταλιστική ιδιοκτησία με κοινοτική ιδιοκτησία και οι σχέσεις κυρίου-υπηρέτη με δημοκρατία στον χώρο εργασίας.[49]

Trade unionist and social activist Allan Engler argued further that economic democracy was the working-class alternative to capitalism. In his book, "Economic Democracy", Engler stated:

> When economic democracy – a world of human equality, democracy and cooperation – is the alternative, capitalism will no longer be seen as a lesser evil. When the working class, not a revolutionary party, is the agency of social transformation, change will be based on workplace organization, community mobilizations and democratic political action. The goal will be to transform capitalism into economic democracy through gains and reforms that improve living conditions while methodically replacing wealth-holders' entitlement with human entitlement, capitalist ownership with community ownership and master-servant relations with workplace democracy.[49]

[Engler, Allan (2010). Economic Democracy: The Working-Class Alternative to Capitalism. Black Point, Nova Scotia: Fernwood Publishing. ISBN 978-1-55266-346-2.]

[Από: https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_democracy]

 

Σχέση εργάτη-καπιταλιστή

Προφανώς, ο εργάτης δεν μπορεί να παράγει χωρίς τις αντικειμενικές
{202} συνθήκες της εργασίας. [VII-41] Αυτές είναι πλέον διαχωρισμένες από
τον ίδιο με τη μορφή κεφαλαίου και αντιπαρατίθενται σε αυτόν
ανεξάρτητα. Μπορεί να σχετίζεται με αυτές ως συνθήκες εργασίας μόνο
στον βαθμό που η ίδια η εργασία του έχει προηγουμένως ιδιοποιηθεί από
το κεφάλαιο. Από τη σκοπιά του κεφαλαίου, οι αντικειμενικές συνθήκες
της εργασίας δεν εμφανίζονται ως αναγκαίες για τον εργάτη. Αυτό που
είναι ουσιώδες γι’ αυτό είναι να υπάρχουν ανεξάρτητα απέναντί του,
να είναι διαχωρισμένες από αυτόν, να ανήκουν στον καπιταλιστή,
και ότι αυτός ο διαχωρισμός θα μπορούσε να καταργηθεί μόνο με την
παράδοση από τον εργάτη της παραγωγικής του δύναμης στο κεφάλαιο, με
αντάλλαγμα το κεφάλαιο να τον συντηρεί ως αφηρημένη εργασιακή
ικανότητα, δηλαδή ακριβώς ως μια απλή ικανότητα να αναπαράγει τον
πλούτο ως δύναμη που κυριαρχεί πάνω σε αυτή την ικανότητα και
αντιπαρατίθεται σε αυτήν με τη μορφή του κεφαλαίου.

Obviously, the worker cannot produce without the objective
{202} conditions of labour. [VII-41] These are now separated from him in the
form of capital and independently confront him. He can relate himself to
them as conditions of labour only in so far as his labour itself has
previously been appropriated by capital. From the standpoint of capital,
the objective conditions of labour do not appear as necessary for the
worker. What is essential to it is that they should /exist independently
over against him, that he should be separated from them, that they
should be owned by the capitalist, /and that this separation could only
be abolished by his giving up his productive power to capital, in return
for which capital should maintain him as abstract labour capacity, i.e.,
precisely as a mere capacity to reproduce wealth as a force dominating
that capacity and confronting it in the form of capital.

[Karl Marx, MECW 29: 201] 

ως αξίες, τα εμπορεύματα είναι κοινωνικά μεγέθη, δηλαδή κάτι εντελώς διαφορετικό από τις «ιδιότητές» τους ως «πράγματα». Ως αξίες, συνιστούν μόνο σχέσεις των ανθρώπων μέσα στη δραστηριότητά τους ως παραγωγών

οι αξίες χρήσης … όσον αφορά τους ανθρώπους, αποτελούν βεβαίως πλούτο, αλλά ένα πράγμα είναι αξία χρήσης και, συνεπώς, στοιχείο του πλούτου για τους ανθρώπους μέσω *των δικών του ιδιοτήτων*, των δικών του ποιοτήτων … Ο πλούτος, ο οποίος ταυτίζεται με τις αξίες χρήσης, είναι *ιδιότητες των πραγμάτων* που χρησιμοποιούνται από τους ανθρώπους και οι οποίες εκφράζουν μια σχέση προς τις ανάγκες τους … (Αλλά) ως αξίες, τα εμπορεύματα είναι *κοινωνικά* μεγέθη, [41] δηλαδή κάτι εντελώς διαφορετικό από τις «ιδιότητές» τους ως «πράγματα». Ως αξίες, συνιστούν μόνο σχέσεις των ανθρώπων μέσα στη δραστηριότητά τους ως παραγωγών (1863c: 129).

use-values ... as far as men are concerned, are, of course, riches, but
it is through /its own properties, /its own qualities, that a thing is a
use-value and therefore an element of wealth for men . . . Riches which
are identical with use-values are /properties of things /that are made
use of by men and which express a relation to their wants . . . (But) as
values, commodities are /social /magnitudes,
[41] that is to say, something absolutely different from their 'properties'
as 'things'. As values, they constitute only relations of men in their
productive activity (1863c: 129).

[1863a, /Theories of Surplus Value (Capital, /vol. IV). Parts I—III. b, c Moscow: Progress, 1963, 1968, 1971. Selections, ed. E. Burns, London: Lawrence & Wishart, 1951. Extracts, MSW.] 

This /quid pro quo /occasions the following comment:

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου μου (ο Μαρξ αναφέρεται εδώ στο 1859b) ανέφερα ότι είναι χαρακτηριστικό της εργασίας που βασίζεται στην ιδιωτική ανταλλαγή πως ο κοινωνικός χαρακτήρας της εργασίας «εκδηλώνεται» με μια ανεστραμμένη μορφή — ως «ιδιότητα» των πραγμάτων· ότι μια κοινωνική σχέση εμφανίζεται ως σχέση μεταξύ πραγμάτων (μεταξύ προϊόντων, αξιών χρήσης, εμπορευμάτων). Αυτή η *εμφάνιση* γίνεται αποδεκτή ως κάτι πραγματικό από τον φετιχιστή μας, και αυτός πράγματι πιστεύει ότι η ανταλλακτική αξία των πραγμάτων καθορίζεται από τις ιδιότητές τους ως πραγμάτων και ότι αποτελεί, συνολικά, μια φυσική ιδιότητα των πραγμάτων. Κανένας επιστήμονας δεν έχει ακόμη ανακαλύψει ποιες φυσικές ιδιότητες καθιστούν ορισμένες ποσότητες πρέζας καπνού και ζωγραφικών πινάκων «ισοδύναμες» μεταξύ τους.

Έτσι αυτός, ο εξυπνάκιας, μετατρέπει την αξία σε κάτι απόλυτο, σε «ιδιότητα των πραγμάτων», αντί να βλέπει σε αυτήν μόνο κάτι το σχετικό, δηλαδή τη σχέση των πραγμάτων προς την κοινωνική εργασία, την κοινωνική εργασία που βασίζεται στην ιδιωτική ανταλλαγή, μέσα στην οποία τα πράγματα δεν προσδιορίζονται ως ανεξάρτητες οντότητες, αλλά ως απλές εκφράσεις της κοινωνικής παραγωγής (στο ίδιο, σ. 130· βλ. επίσης 1867a: 83).

In the first part of my book (Marx is referring to 1859b) I mentioned
that it is characteristic of labour based on private exchange that the
social character of labour 'manifests' itself in a perverted form - as
the 'property' of things; that a social relation appears as a relation
between things (between products, values in use, commodities). This
/appearance /is accepted as something real by our fetish worshipper, and
he actually believes that the exchange-value of things is determined by
their properties as things, and is altogether a natural property of
things. No scientist has yet discovered what natural qualities make
definite proportions of snuff tobacco and paintings 'equivalents' for
one another.

Thus he, the wiseacre, transforms value into something absolute, 'a
property of things', instead of seeing in it only something relative,
the relation of things to social labour, social labour based on private
exchange, in which things are defined not as independent entities, but
as mere expressions of social production (ibid. 130; cf 1867a: 83).

1859b /A Contribution to the Critique of Political Economy. /London:
Lawrence & Wishart, 1971.

1867a /Capital, /vol. I. Ed. F. Engels, tr. S. Moore/E. Aveling from
third German edn, incorporating changes by Engels in fourth German edn,
London: Lawrence & Wishart, 1967.

[Derek Sayer - Marx's Method: Ideology Science and Critique in Capital (Humanities Press), 1979]

[rotenotes: Το εμπόρευμα ως είσοδος στην κοινωνική θεωρία του Μαρξ](https://rotenotes.blogspot.com/2026/07/blog-post_29.html)