Σάββατο 17 Οκτωβρίου 2026

Ο C. L. R. James για τον Μαρξ, την Κομμούνα και τη σημασία τους για τους εργάτες στις ΗΠΑ


 

===== Ο C. L. R. James για τον Μαρξ, την Κομμούνα και τη σημασία τους για τους εργάτες στις ΗΠΑ =====

Από το φύλλο της 18ης Μαρτίου 1946 της εφημερίδας Labor Action, οργάνου του Εργατικού Κόμματος των Ηνωμένων Πολιτειών (Workers Party of the United States).

C. L. R. James

Έδειξαν τον δρόμο προς τη χειραφέτηση της εργασίας
Για τον Καρλ Μαρξ και την 75η επέτειο της Παρισινής Κομμούνας

Η αμερικανική εργατική τάξη δεν είναι ακόμη τόσο εξοικειωμένη όσο η ευρωπαϊκή εργατική τάξη με την ιστορία και τις παραδόσεις του επαναστατικού σοσιαλιστικού κινήματος. Η 14η Μαρτίου, επέτειος του θανάτου του Καρλ Μαρξ, και η 18η Μαρτίου, επέτειος της Παρισινής Κομμούνας, θα εορταστούν μόνο από μια μικρή μειοψηφία.

==== Οι εργάτες των ΗΠΑ και η κληρονομιά του Μαρξ ====

Καθώς η διεθνής κρίση βαθαίνει, το αμερικανικό προλεταριάτο θα αυξήσει γρήγορα το ενδιαφέρον του για τον μεγάλο στοχαστή, ολόκληρο το έργο του οποίου θεμελιωνόταν στην αντίληψη του προλεταριάτου ως της πιο προοδευτικής δύναμης της σύγχρονης κοινωνίας και ως του ασυμβίβαστου εχθρού της καπιταλιστικής βαρβαρότητας. Καθώς η ταξική πάλη οξύνεται στις ΗΠΑ, ο μαρξισμός θα αναδειχθεί σε αντικείμενο ευρείας λαϊκής μελέτης. Τότε το αμερικανικό προλεταριάτο θα μάθει να γιορτάζει με το δικό του δυναμικό ύφος την επέτειο εκείνων των εργατών του Παρισιού οι οποίοι, το 1871, για να χρησιμοποιήσουμε τη φράση του Μαρξ, εφόρμησαν στον ουρανό. Αυτοί έδωσαν στον κόσμο, για πρώτη φορά, την «πολιτική μορφή που επιτέλους ανακαλύφθηκε, μέσα στην οποία μπορούσε να πραγματοποιηθεί η οικονομική χειραφέτηση της εργασίας».

Η ζωή του Καρλ Μαρξ αποτελούσε ένα αδιάσπαστο σύνολο. Αφιερώθηκε στην επιστημονική απόδειξη της αναπόφευκτης παρακμής της καπιταλιστικής κοινωνίας. Παράλληλα, όμως, με αυτή την παρακμή, αναδύθηκε το σοσιαλιστικό προλεταριάτο, η τάξη που προοριζόταν να ανατρέψει τον καπιταλισμό, να εγκαθιδρύσει τη σοσιαλιστική κοινωνία και να εξαλείψει μια για πάντα την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.

Στον Μαρξ δεν υπήρχε ούτε το παραμικρό ίχνος μυστικισμού. Ήταν αυθεντία στην αγγλική πολιτική οικονομία, στη γερμανική φιλοσοφία και στη γαλλική πολιτική επιστήμη. Τα χρησιμοποίησε στο μνημειώδες έργο του για να αποδείξει ότι το κοινωνικό κίνημα διέπεται από την αναγκαιότητα μιας διαδικασίας φυσικής ιστορίας, ότι «κυβερνάται από νόμους που όχι μόνο είναι ανεξάρτητοι από την ανθρώπινη θέληση, συνείδηση και νοημοσύνη, αλλά, αντίθετα, καθορίζουν αυτή τη θέληση, τη συνείδηση και τη νοημοσύνη».

Με αυτό δεν εννοούσε ότι το μέλλον της ανθρώπινης κοινωνίας ήταν προκαθορισμένο σε όλα του τα γεγονότα και τις επιμέρους εξελίξεις. Γνώριζε ότι οι άνθρωποι δημιουργούν οι ίδιοι την ιστορία τους. Γνώριζε ότι η κοινωνική ζωή προχωρά μέσα από τη σύγκρουση συμφερόντων και παθών, η οποία περιπλέκεται από όλα τα αμέτρητα και αποπροσανατολιστικά φαινόμενα που συνοδεύουν την καθημερινή δραστηριότητα εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων. Ωστόσο, περισσότερο από κάθε άλλον στοχαστή, θεμελίωσε το γεγονός ότι όλες αυτές οι πολυάριθμες πράξεις πραγματοποιούνται σύμφωνα με ορισμένους νόμους. Για τον ίδιο, ο σημαντικότερος νόμος ήταν η οργανική κίνηση του προλεταριάτου προς την ανατροπή της αστικής κοινωνίας.

Ίσως σήμερα θα ήταν χρήσιμο να υπενθυμίσουμε μια πλευρά της θεωρίας του που πολύ συχνά λησμονείται. Κανένας άνθρωπος δεν είχε υψηλότερη αντίληψη για το πεπρωμένο του ανθρώπινου γένους. Για τον Μαρξ, το μεγαλύτερο έγκλημα του καπιταλισμού ήταν το εξής: ενώ, από τη μία πλευρά, δημιουργούσε τη δυνατότητα μιας πραγματικά ανθρώπινης ύπαρξης για ολόκληρη την ανθρωπότητα, από την άλλη, λόγω της ίδιας της φύσης της διαδικασίας της καπιταλιστικής παραγωγής, υποβίβαζε τον μεμονωμένο εργάτη στο επίπεδο ενός απλού εξαρτήματος της μηχανής.

==== Ένα νέο όραμα για τους εργαζόμενους ανθρώπους ====

Στο μεγάλο έργο του, *Το Κεφάλαιο*, ο Μαρξ υπογράμμιζε επανειλημμένα ότι, όσο η καπιταλιστική παραγωγή γινόταν περισσότερο επιστημονική, τόσο περισσότερο η πραγματική εργασία του εργάτη στερούνταν το διανοητικό της περιεχόμενο και τις εκπαιδευτικές της δυνατότητες. Ο Μαρξ απείχε τόσο πολύ από το να είναι ένας χυδαίος υλιστής, ώστε, καταγγέλλοντας τα δεινά της καπιταλιστικής παραγωγής, δεν δίσταζε —έστω και προσωρινά— να παραμερίσει το ζήτημα του μισθού του εργάτη.

«Ανάλογα με τη συσσώρευση του κεφαλαίου», επέμενε, «η κατάσταση του εργάτη, είτε η αμοιβή του είναι υψηλή είτε χαμηλή, πρέπει να χειροτερεύει».

Βασιζόμενος στην οικονομική ανάλυση, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η σύγχρονη κοινωνία θα αφανιζόταν, αν δεν αντικαθιστούσε τον σημερινό εργάτη —ο οποίος είναι καταδικασμένος στην αυτόματη επανάληψη μηχανικών κινήσεων— με το άτομο που έχει αναπτυχθεί ολοκληρωμένα.

Ένας τέτοιος άνθρωπος, σύμφωνα με τον Μαρξ, θα ήταν κατάλληλος για μια ποικιλία εργασιών, έτοιμος να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε μεταβολή της παραγωγής· ένας άνθρωπος για τον οποίο οι διαφορετικές κοινωνικές λειτουργίες που επιτελούσε δεν θα ήταν παρά τόσα μέσα για να δίνει ελεύθερο πεδίο στις φυσικές και επίκτητες δυνάμεις του. Αυτός θα ήταν, για τον Μαρξ, ο εργάτης μιας πολιτισμένης κοινωνίας. Μια τέτοια κοινωνία, όμως, θα μπορούσε να προκύψει μόνο με την καταστροφή του κεφαλαίου.

Το όραμά του ήταν τέτοιο, ώστε αυτός ο μελετητής της πολιτικής οικονομίας και της εργασιακής διαδικασίας διατύπωσε ίσως την πιο ποιητική και διορατική προοπτική για την ανθρώπινη κοινωνία που έχει ποτέ προταθεί από οποιονδήποτε φιλόσοφο ή ποιητή.

Σύμφωνα με τον ίδιο, μόνο με τη δημιουργία της σοσιαλιστικής κοινωνίας θα άρχιζε η πραγματική ιστορία της ανθρωπότητας. Έτσι, με μία και μόνη κίνηση, υποβίβασε σε ασήμαντο μέγεθος τη γνώση και τον πολιτισμό που είχαν αποκτηθεί με κόπο μέσα σε χιλιάδες χρόνια πολιτισμού — ενός πολιτισμού που ο ίδιος είχε μελετήσει και κατανοήσει περισσότερο από τους περισσότερους ανθρώπους.

Όλα αυτά, έλεγε, δεν θα ήταν τίποτα συγκριτικά με την προοπτική που θα ανοιγόταν για την ανθρώπινη κοινωνία μέσω της κατάργησης της εκμετάλλευσης των τάξεων στη βάση μιας παγκόσμιας συνεργασίας.

Ωστόσο, μολονότι ήταν επιστήμονας και φιλόσοφος, με μια ακλόνητη πίστη στο αναπόφευκτο του σοσιαλισμού, ο Μαρξ δεν ήταν απλώς ένας άνθρωπος του γραφείου. Συμμετείχε στη γερμανική επανάσταση του 1848, δραστηριοποιήθηκε στην προετοιμασία της επανάστασης εκείνης της χρονιάς και, μέχρι το τέλος της ζωής του, συμμετείχε, όποτε ήταν δυνατόν, στους αγώνες των εργατών εναντίον του καπιταλισμού, τους οποίους πάντοτε αντιλαμβανόταν ως προετοιμασία για την κοινωνική επανάσταση.

Το 1871, όταν οι εργάτες του Παρισιού εγκαθίδρυσαν την Κομμούνα, ο Μαρξ την χαιρέτισε ως ένα από τα μεγαλύτερα γεγονότα στην ανθρώπινη ιστορία. Ας θυμηθούμε εν συντομία τις περιστάσεις.

==== Η πρώτη κυβέρνηση της εργατικής τάξης ====

Η Γαλλία είχε ηττηθεί από τους γερμανικούς στρατούς, οι οποίοι βρίσκονταν στις Βερσαλλίες, λίγα μόλις χιλιόμετρα μακριά από το Παρίσι. Οι ηγέτες του γαλλικού καπιταλισμού —πολιτικοί και στρατιωτικοί— είχαν γονατίσει μπροστά στους Γερμανούς κατακτητές, αγωνιώντας να σώσουν το τομάρι τους και τα λάφυρα που είχαν συσσωρεύσει κατά τη διάρκεια του πολέμου. Ήταν έτοιμοι να ξεπουλήσουν τη Γαλλία στους κατακτητές της.

Ο γαλλικός λαός είχε ανακηρύξει τη Γαλλική Δημοκρατία, και αυτοί οι καπιταλιστές πολιτικοί γνώριζαν ότι ένα μεγάλο εμπόδιο στεκόταν στον δρόμο της συνωμοσίας τους με τον Μπίσμαρκ. Το εμπόδιο αυτό ήταν οι ένοπλοι δημοκρατικοί του Παρισιού.

Σε στενή συνεργασία με τον Γερμανό εισβολέα, η γαλλική άρχουσα τάξη επιχείρησε να αφοπλίσει τους Παριζιάνους. Οι εργάτες του Παρισιού, όμως, εξαντλημένοι από έναν λιμό πέντε μηνών, δεν δίστασαν ούτε στιγμή. Κατέλαβαν την εξουσία στο Παρίσι και εγκαθίδρυσαν την Παρισινή Κομμούνα.

Τι ακριβώς ήταν αυτή η Κομμούνα; Έχουν διατυπωθεί πολλές ερμηνείες. Η ερμηνεία του Καρλ Μαρξ παραμένει αξεπέραστη ως προς την απλότητα και τη διεισδυτικότητά της:

> «Ήταν ουσιαστικά μια κυβέρνηση της εργατικής τάξης, το προϊόν της πάλης της παραγωγού τάξης ενάντια στην τάξη που ιδιοποιείται τον πλούτο, η πολιτική μορφή που επιτέλους ανακαλύφθηκε, μέσα στην οποία μπορούσε να πραγματοποιηθεί η οικονομική χειραφέτηση του ανθρώπου».

==== Τι συμβόλιζε η Παρισινή Κομμούνα ====

Η Παρισινή Κομμούνα ήταν, πρώτα και κύρια, μια δημοκρατία. Η κυβέρνηση ήταν ένα σώμα εκλεγμένο με καθολική ψηφοφορία. Κανένας από τους λειτουργούς της δεν αμειβόταν περισσότερο από έναν ειδικευμένο εργάτη.

Δεν απαλλοτρίωσε την ιδιοκτησία της αστικής τάξης, αλλά παρέδωσε σε ενώσεις εργατών όλα τα κλειστά εργαστήρια και εργοστάσια, είτε οι καπιταλιστές ιδιοκτήτες τους είχαν εγκαταλείψει τη χώρα είτε είχαν απλώς αποφασίσει να σταματήσουν τη λειτουργία τους.

Η Κομμούνα διήρκεσε 71 ημέρες. Καταστράφηκε εξαιτίας ενός συνδυασμού των δικών της αδυναμιών —κυρίως της έλλειψης αποφασιστικότητας— και των προδοτικών ενεργειών της γαλλικής αστικής τάξης, η οποία είχε συνάψει μια αδιάντροπη συμμαχία με τον γερμανικό στρατό.

Η δολοφονική αγριότητα με την οποία οι μαχητές της Κομμούνας εκτελέστηκαν, βασανίστηκαν και εκτοπίστηκαν παρέμεινε ορόσημο στην ευρωπαϊκή ιστορία, μέχρι την εποχή του Χίτλερ και του Στάλιν.

Σήμερα, η ιστορία της Κομμούνας προσφέρει πολλά διδάγματα στο αμερικανικό προλεταριάτο. Ίσως το σημαντικότερο για τους πρωτοπόρους εργάτες είναι η μέθοδος με την οποία ο Μαρξ προσέγγισε τη μελέτη της και τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξε.

Για τον Μαρξ, η Κομμούνα, παρά την αποτυχία της, αποτελούσε σύμβολο ανεκτίμητης αξίας.

Ήταν σύμβολο επειδή έδειξε τις πραγματικές γυναίκες του Παρισιού —ηρωικές, ευγενείς και αφοσιωμένες, όπως οι γυναίκες της αρχαιότητας.

Ήταν σύμβολο επειδή έδειξε στον κόσμο:

> «Το Παρίσι που εργάζεται, σκέφτεται, μάχεται και αιμορραγεί — σχεδόν λησμονώντας, καθώς κυοφορεί μια νέα κοινωνία, τους κανίβαλους που βρίσκονται στις πύλες του — λαμπερό από τον ενθουσιασμό της ιστορικής του πρωτοβουλίας».

Ήταν σύμβολο επειδή αναγνώρισε σε όλους τους ξένους το δικαίωμα να τιμηθούν πεθαίνοντας για τον αθάνατο σκοπό.

Ήταν σύμβολο επειδή, ακόμη και πριν υπογραφεί η ειρήνη με τη Γερμανία, η Κομμούνα διόρισε έναν Γερμανό εργάτη υπουργό Εργασίας.

Ήταν σύμβολο επειδή, κάτω από τα βλέμματα των Πρώσων κατακτητών από τη μία πλευρά και του βοναπαρτικού στρατού από την άλλη, γκρέμισε τη μεγάλη στήλη της πλατείας Βαντόμ, η οποία στεκόταν ως μνημείο της πολεμικής δόξας του Ναπολέοντα Α΄.

Ο Μαρξ δεν έβλεπε σε αυτές τις πράξεις τυχαίες χειρονομίες, αλλά οργανικές αντιδράσεις του επαναστατικού προλεταριάτου στις βάρβαρες πρακτικές και την ιδεολογία της αστικής κοινωνίας.

==== Το σημαντικό συμπέρασμα ====

Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι ο Μαρξ άντλησε ένα μεγάλο θεωρητικό συμπέρασμα από την εμπειρία της Κομμούνας.

Έδειξε ότι ο καπιταλιστικός στρατός, το καπιταλιστικό κράτος και η καπιταλιστική γραφειοκρατία δεν μπορούν να καταληφθούν από το επαναστατικό προλεταριάτο και να χρησιμοποιηθούν για τους δικούς του σκοπούς. Έπρεπε να συντριβούν ολοκληρωτικά και να οργανωθεί ένα νέο κράτος, θεμελιωμένο στην οργάνωση της εργατικής τάξης.

Το 1871, ο Μαρξ διατύπωσε αυτό το συμπέρασμα ως θεωρητικό πόρισμα. Το 1905 και, αργότερα, το 1917, η ρωσική εργατική τάξη, με τη δημιουργία των Σοβιέτ, δηλαδή των εργατικών συμβουλίων, έθεσε τα θεμέλια ενός νέου τύπου κοινωνικής οργάνωσης.

Χάρη στη μελέτη της ανάλυσης της Κομμούνας από τον Μαρξ, ο Λένιν μπόρεσε να αναγνωρίσει τόσο γρήγορα τη σημασία των Σοβιέτ και να τα καθιερώσει ως θεμέλιο του νέου εργατικού κράτους.

Σήμερα, ο πρωτοπόρος Αμερικανός εργάτης χρειάζεται να γνωρίζει την ιστορία των διεθνών αγώνων του προλεταριάτου. Μέσα από αυτούς θα μάθει ταχύτερα να κατανοεί τον δικό του αγώνα.

Το φυλλάδιο του Μαρξ για την Κομμούνα, *Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία*, είναι ένα βαθυστόχαστο και συγκινητικό κείμενο. Ο εργάτης που δεν έχει ακόμη αρχίσει τη μελέτη του μαρξισμού δεν θα ξεχάσει ποτέ αυτή τη διπλή επέτειο, αν την τιμήσει διαβάζοντας όσα έγραψε ο Καρλ Μαρξ για τη μεγάλη επανάσταση της εργατικής τάξης του Παρισιού.

Πηγή: [C. L. R. James, “Karl Marx and the Paris Commune”](https://libcom.org/library/marx-paris-commune-james-clr)

---------------------------------------
CLR James on Marx, the Commune and their relevance for workers in the US.

From 18 March 1946 issue of Labor Action, newspaper of the Workers Party of the United States

C.L.R. James
They Showed the Way to Labor Emancipation:
On Karl Marx and the 75th Anniversary of the Paris Commune

The American working class is not yet as familiar as the European working class with the history and traditions of the revolutionary socialist movement. March 14, anniversary of the death of Karl Marx, and March 18, anniversary of the Paris Commune will be celebrated by only a small minority.

U.S. Workers and Marx's Heritage
As the international crisis deepens, the American proletariat will rapidly increase its interest in the great thinker whose whole work was based upon the proletariat as the most progressive force in modern society and the irreconcilable enemy of capitalist barbarism. As the class struggle sharpens in the U.S. Marxism will come into its own as a great popular study. The American proletariat will then learn to celebrate in its own vigorous style the anniversary of those workers in Paris who in 1871, to use Marx's phrase, stormed the heavens. They gave to the world, for the first time, the "political form at last discovered under which to work out the economic emancipation of labor."

Karl Marx's life was all of a piece. He devoted himself to a scientific demonstration of the inevitable decline of capitalist society. But side by side with this decline there emerged the socialist proletariat, the class destined to overthrow capitalism, establish the socialist society, and wipe away for good and all the exploitation of man by man.

In Marx there was not the slightest trace of mysticism. He was a master of English political economy, German philosophy, and French political science. These he used in his monumental labors to establish that the social movement had the inevitability of a process of natural history, that it was "governed by laws not only independent of human will, consciousness, and intelligence, but rather on the contrary determining that will, consciousness., and intelligence." By this he did not mean to say that the future of human society was predestined in all its events and occurrences. He knew that men made their own history. He knew that social life proceeded by the conflict of interests and passions, complicated by all the bewildering phenomena which attend the daily activity of hundreds of millions of human beings. But he, more than any other thinker, established the fact that all these multitudinous actions took place according to certain laws. For him the most important law was the organic movement of the proletariat to overthrow bourgeois society.

Perhaps today it would be as well to recall an aspect of his doctrine too often forgotten. No man had a more elevated conception of the destiny of the human race. This for him was the greatest crime of capitalism, that while, on the one hand, it created the possibility of a truly human existence for all mankind, by the very nature of the process of capitalist production, it degraded the individual worker to the level of being merely an appendage to a machine.

A New Vision for the Working People
In his great work, CAPITAL, over and over again, he pointed out that as capitalist production became more scientific, the actual labor of the worker was more and more deprived of intellectual content and educational potentiality. So far was Marx from being a vulgar materialist that in his denunciation of the evils of capitalist production, he did not hesitate (for the moment) to brush aside the wages of the worker. "In proportion as capital accumulates," he insisted, "the lot of the laborer, be his payment high or low, must grow worse." On the basis of economic analysis he drew the conclusion that modern society would perish if it did not replace the worker of today, condemned to automatic repetition of mechanical movement, by the highly developed individual. Such a man, according to Marx, would be fit for a variety of labors, ready to face any change of production, a man to whom the different social functions he performed were but so many means of giving free scope to his own natural and acquired powers. This for him would be a workers in a civilized society but that could come only by the destruction of capital.

Such was his vision that this student of political economy and the labor process has unfolded perhaps the most poetic and far- seeing perspective for human society ever propounded by any philosopher or poet. According to him it was only with the creation of the socialist society that the real history of humanity would begin. Thus at a single stroke, he thrust into insignificance the painfully acquired knowledge and culture of thousands of years of civilization, which he, more than most other men, had studied and understood. All this, he said, would be as nothing in comparison with the perspective which would be opened to human society by the abolition of the exploitation of classes on the basis of a world-wide cooperation. Yet scientist and philosopher as he was, with the unquenchable faith in the inevitability of socialism, Marx was no mere man of the study. He took part in the German revolution of 1848, was active in the preparation of the revolution of that year, and to the end of his days participated, whenever possible, in the workers struggles against capitalism which he always knew as preparation for social revolution. In 1871, when the workers of Paris established the Commune, Marx hailed it as one of the greatest events in human history. Let us briefly recall the circumstances.

The First Working-Class Government
France had been defeated by the armies of Germany which stood at Versailles, a few miles away from Paris. The leaders of French capitalism, statesmen, and soldier, were on their knees before the German conquerors, anxious to save their hides and the plunder that they had accumulated during the war. They were ready to sell out France to the conquered. The French people had proclaimed the French republic, and these capitalist politicians knew that one great obstacle stood in the way of their conspiracy with Bismarck. This obstacle was the armed republicans of Paris. Working in the closest association with the German invader, the French ruling class attempted to disarm the Parisians but the workers of Paris, emaciated by a five month's famine, did not hesitate for a single moment. They seized the power in Paris and established the Paris Commune. What exactly was this Commune? There have been many interpretations. The interpretation of Karl Marx remains unchallenged in its simplicity and its penetration. "It was essentially a working class government, the product of the producing against the appropriating class, the political form at last discovered under which to work out the economic emancipation of man."

What the Paris Commune Symbolized
The Paris Commune was first and foremost a democracy. The government was a body elected by universal suffrage. None of its functionaries was paid more than the wages of a skilled worker. It did not expropriate the property of the bourgeoisie, but it handed to associations of workingmen all closed workshops and factories, whether the capitalist owners had run away or simply had decided to stop work. It lasted for 71 days. It was destroyed by a combination of its own weaknesses, chiefly a lack of decision, and the treacheries of the French bourgeoisie in shameless alliance with the German army. The murderous brutality with which the fighters of the Commune were shot, tortured, and deported, remained a landmark in European civilization, until the days of Hitler and Stalin. Today, to the American proletariat, there are many lessons to be drawn for the history of the Commune. Perhaps the most important for the advanced workers are the methods by which Marx approached its study and conclusions which he drew. For him, the Commune, despite its failure, was a symbol of inestimable value. It was a symbol in that it showed the real women of Paris -- heroic, noble, and devoted like the women of antiquity. It was a symbol in that it showed to the world: "working, thinking, fighting, bleeding Paris -- almost forgetful, in its incubation of a new society, of the cannibals at its gates -- radiant in the enthusiasm of its historical initiative." It was a symbol in that it admitted all foreigners to the honor of dying for the immortal cause. It was a symbol because even before peace had been signed with Germany, the Commune made a German working man the Minister of Labor. It was a symbol because under the eyes of the conquering Prussians on the one hand, and the Bonapartist army on the other, it pulled down the great Vendome column which stood as a monument to the martial glory of the first Napoleon. Marx saw in these actions not accidental gestures but organic responses of the revolutionary proletariat to the barbarous practices and ideology of bourgeois society.

The Important Conclusion
Most important, however, Marx drew a great theoretical conclusions from the experience of the Commune. He showed that the capitalist army, the capitalist state, the capitalist bureaucracy, cannot be seized by the revolutionary proletariat and used for its own purposes. It had to be smashed completely and a new state organized, based upon the organization of the working class. In 1871, he drew this as a theoretical conclusion. In 1905, and later in 1917, the Russian working class, by the formation of Soviets, or workers councils, laid the basis of a new type of social organization. It was by his studies of Marx's analysis of the Commune that Lenin able to recognize so quickly the significance of the Soviets and to establish them as the basis of the new workers' state. Today the advanced American worker needs to know the history of the international struggles of the proletariat. From these he will most quickly learn to understand his own. Marx's pamphlet on the Commune, THE CIVIL WAR IN FRANCE, is a profound and moving piece of writing. The worker who has not yet begun the study of Marxism will never forget this double anniversary if he celebrates it by reading what Karl Marx had to say about the great revolution of the Paris working-class.

[Karl Marx and the Paris Commune - CLR James](https://libcom.org/library/marx-paris-commune-james-clr)


Η κατηγορία ότι ο αναρχισμός είναι καταστροφικός, παρά εποικοδομητικός, και ότι, επομένως, ο αναρχισμός αντιτίθεται στην οργάνωση, είναι ένα από τα πολλά ψέματα που διαδίδονται από τους αντιπάλους μας.

 

Η κατηγορία ότι ο αναρχισμός είναι καταστροφικός, παρά εποικοδομητικός, και ότι, επομένως, ο αναρχισμός αντιτίθεται στην οργάνωση, είναι ένα από τα πολλά ψέματα που διαδίδονται από τους αντιπάλους μας. Συγχέουν τους σημερινούς κοινωνικούς μας θεσμούς με την οργάνωση. Ως εκ τούτου, αποτυγχάνουν να καταλάβουν πώς μπορούμε να εναντιωθούμε στους πρώτους, και ωστόσο να επιλέξουμε τη δεύτερη. Γεγονός πάντως είναι ότι τα δύο δεν ταυτίζονται. «Το κράτος θεωρείται συνήθως ως η υψηλότερη μορφή οργάνωσης. Είναι όμως στην πραγματικότητα μία αληθινή οργάνωση; Δεν είναι μάλλον ένας αυθαίρετος θεσμός, που επιβάλλεται πονηρά στις μάζες; «Η βιομηχανία, επίσης, ονομάζεται οργάνωση· όμως τίποτα δεν είναι πιο μακριά από την αλήθεια. Η βιομηχανία είναι η αδιάκοπη πειρατεία των πλουσίων εναντίον των φτωχών. «Μας ζητείται να πιστέψουμε ότι ο Στρατός είναι μια οργάνωση, αλλά μια προσεκτική έρευνα θα δείξει ότι δεν είναι τίποτα άλλο από ένα σκληρό όργανο τυφλής δύναμης. «Το Δημόσιο Σχολείο! Τα κολέγια και τα άλλα ιδρύματα μάθησης, δεν είναι πρότυπα οργάνωσης που προσφέρουν στους ανθρώπους εξαιρετικές ευκαιρίες για διδασκαλία; Μακριά από αυτό. Το σχολείο, περισσότερο από κάθε άλλο ίδρυμα, είναι ένας πραγματικός στρατώνας, όπου ο ανθρώπινος νους γυμνάζεται και χειραγωγείται για να υποταχθεί σε διάφορους κοινωνικά και ηθικά φαντάσματα, και έτσι να είναι κατάλληλος να συνεχίσει το σύστημα εκμετάλλευσης και καταπίεσης. «Η οργάνωση, όπως την καταλαβαίνουμε ΕΜΕΙΣ, ωστόσο, είναι διαφορετικό πράγμα. Βασίζεται, πρωτίστως, στην ελευθερία. Είναι μια φυσική και εθελοντική ομαδοποίηση ενεργειών για την εξασφάλιση αποτελεσμάτων ωφέλιμων για την ανθρωπότητα. «Είναι η αρμονία της οργανικής ανάπτυξης που παράγει ποικιλία χρωμάτων και μορφών, το πλήρες όλο που θαυμάζουμε στο λουλούδι. Ανάλογα η οργανωμένη δραστηριότητα των ελεύθερων ανθρώπων, εμποτισμένων με πνεύμα αλληλεγγύης, θα έχει ως αποτέλεσμα την τελειότητα της κοινωνικής αρμονίας, την οποία ονομάζουμε Αναρχισμό. Στην πραγματικότητα, ο αναρχισμός από μόνος του καθιστά δυνατή τη μη εξουσιαστική οργάνωση κοινών συμφερόντων, αφού καταργεί τον υφιστάμενο ανταγωνισμό μεταξύ ατόμων και τάξεων. «Υπό τις παρούσες συνθήκες ο ανταγωνισμός των οικονομικών και κοινωνικών συμφερόντων οδηγεί σε ανελέητο πόλεμο μεταξύ των κοινωνικών μονάδων και δημιουργεί ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο στον δρόμο μιας συνεταιριστικής κοινοπολιτείας. «Υπάρχει μια λανθασμένη αντίληψη ότι η οργάνωση δεν προάγει την ατομική ελευθερία· ότι, αντίθετα, σημαίνει τη φθορά της ατομικότητας. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, η πραγματική λειτουργία της οργάνωσης είναι να βοηθήσει την ανάπτυξη και την εξέλιξη της προσωπικότητας. «Όπως τα ζωικά κύτταρα, με αμοιβαία συνεργασία, εκφράζουν τις λανθάνουσες δυνάμεις τους στο σχηματισμό του πλήρους οργανισμού, έτσι και το άτομο, με τη συνεργατική προσπάθεια με άλλα άτομα, επιτυγχάνει την υψηλότερη μορφή ανάπτυξής του. «Μια οργάνωση, με την αληθινή έννοια, δεν μπορεί να προκύψει από τον συνδυασμό απλών μη οντοτήτων. Πρέπει να αποτελείται από συνειδητές, ευφυείς ατομικότητες. Πράγματι, το σύνολο των δυνατοτήτων και των δραστηριοτήτων μιας οργάνωσης αντιπροσωπεύεται στην έκφραση των ατομικών ενεργειών. «Επομένως, λογικά προκύπτει ότι όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των ισχυρών, συνειδητοποιημένων προσωπικοτήτων σε μια οργάνωση, τόσο λιγότερος είναι ο κίνδυνος στασιμότητας και τόσο πιο έντονο είναι το στοιχείο της ζωής του. «Ο αναρχισμός υποστηρίζει τη δυνατότητα μιας οργάνωσης χωρίς πειθαρχία, φόβο ή τιμωρία και χωρίς την πίεση της φτώχειας: μια νέα κοινωνική οργάνωση που θα βάλει τέλος στον τρομερό αγώνα για τα μέσα ύπαρξης, τον άγριο αγώνα που υπονομεύει τις καλύτερες ιδιότητες του ανθρώπου, και συνεχώς διευρύνει την κοινωνική άβυσσο. Εν ολίγοις, ο αναρχισμός αγωνίζεται προς μια κοινωνική οργάνωση που θα εδραιώσει την ευημερία για όλους. «Το μικρόβιο μιας τέτοιας οργάνωσης μπορεί να βρεθεί σε εκείνη τη μορφή συνδικαλισμού που έχει καταργήσει τον συγκεντρωτισμό, τη γραφειοκρατία και την πειθαρχία και που ευνοεί την ανεξάρτητη και άμεση δράση από την πλευρά των μελών του.
[Έμμα Γκόλντμαν, Αναρχισμός και άλλα δοκίμια]

The charge that Anarchism is destructive, rather than constructive, and that, therefore, Anarchism is opposed to organization, is one of the many falsehoods spread by our opponents. They confound our present social institutions with organization; hence they fail to understand how we can oppose the former, and yet favor the latter. The fact, however, is that the two are not identical. “The State is commonly regarded as the highest form of organization. But is it in reality a true organization? Is it not rather an arbitrary institution, cunningly imposed upon the masses? “Industry, too, is called an organization; yet nothing is farther from the truth. Industry is the ceaseless piracy of the rich against the poor. “We are asked to believe that the Army is an organization, but a close investigation will show that it is nothing else than a cruel instrument of blind force. “The Public School! The colleges and other institutions of learning, are they not models of organization, offering the people fine opportunities for instruction? Far from it. The school, more than any other institution, is a veritable barrack, where the human mind is drilled and manipulated into submission to various social and moral spooks, and thus fitted to continue our system of exploitation and oppression. “Organization, as WE understand it, however, is a different thing. It is based, primarily, on freedom. It is a natural and voluntary grouping of energies to secure results beneficial to humanity. “It is the harmony of organic growth which produces variety of color and form, the complete whole we admire in the flower. Analogously will the organized activity of free human beings, imbued with the spirit of solidarity, result in the perfection of social harmony, which we call Anarchism. In fact, Anarchism alone makes non-authoritarian organization of common interests possible, since it abolishes the existing antagonism between individuals and classes. “Under present conditions the antagonism of economic and social interests results in relentless war among the social units, and creates an insurmountable obstacle in the way of a co-operative commonwealth. “There is a mistaken notion that organization does not foster individual freedom; that, on the contrary, it means the decay of individuality. In reality, however, the true function of organization is to aid the development and growth of personality. “Just as the animal cells, by mutual co-operation, express their latent powers in formation of the complete organism, so does the individual, by co-operative effort with other individuals, attain his highest form of development. “An organization, in the true sense, cannot result from the combination of mere nonentities. It must be composed of self-conscious, intelligent individualities. Indeed, the total of the possibilities and activities of an organization is represented in the expression of individual energies. “It therefore logically follows that the greater the number of strong, self-conscious personalities in an organization, the less danger of stagnation, and the more intense its life element. “Anarchism asserts the possibility of an organization without discipline, fear, or punishment, and without the pressure of poverty: a new social organism which will make an end to the terrible struggle for the means of existence,—the savage struggle which undermines the finest qualities in man, and ever widens the social abyss. In short, Anarchism strives towards a social organization which will establish well-being for all. “The germ of such an organization can be found in that form of trades unionism which has done away with centralization, bureaucracy, and discipline, and which favors independent and direct action on the part of its members.

[Emma Goldman, Anarchism and Other Essays]

Graphic: https://www.reddit.com/r/Anarchism/comments/aqukvn/little_graphic_i_made_for_one_of_my_classes_might/

 

Πέμπτη 8 Οκτωβρίου 2026

Τι θα γινόταν αν η ελευθερία ήταν η ικανότητα να αποφασίσουμε τι θα θέλαμε να επιδιώξουμε, με ποιους θα θέλαμε να το επιδιώξουμε και τι είδους δεσμεύσεις θέλουμε να αναλάβουμε στη διαδικασία;

«Θα μπορούσε κανείς να αναρωτηθεί, πώς θα μπορούσε αυτό το πιο βασικό στοιχείο όλων των ανθρώπινων ελευθεριών, η ελευθερία να δίνεις υποσχέσεις και δεσμεύσεις και έτσι να χτίζεις σχέσεις, να μετατραπεί στο ακριβώς αντίθετό του: σε δουλεία, δουλοπαροικία ή μόνιμη σκλαβιά; Συμβαίνει, θα προτείναμε, ακριβώς όταν οι υποσχέσεις γίνονται απρόσωπες, μεταβιβάσιμες – με λίγα λόγια, όταν γραφειοκρατικοποιούνται».

“One might ask, how could that most basic element of all human freedoms, the freedom to make promises and commitments and thus build relationships, be turned into its very opposite: into peonage, serfdom or permanent slavery? It happens, we’d suggest, precisely when promises become impersonal, transferable – in a nutshell, bureaucratized.”

― David Graeber, The Dawn of Everything: A New History of Humanity

«Τι θα γινόταν αν η ελευθερία ήταν η ικανότητα να αποφασίσουμε τι θα θέλαμε να επιδιώξουμε, με ποιους θα θέλαμε να το επιδιώξουμε και τι είδους δεσμεύσεις θέλουμε να αναλάβουμε στη διαδικασία; Η ισότητα, λοιπόν, θα ήταν απλώς θέμα εξασφάλισης ίσης πρόσβασης σε εκείνους τους πόρους που απαιτούνται για την επιδίωξη μιας ατελείωτης ποικιλίας μορφών αξίας. Η δημοκρατία σε αυτή την περίπτωση θα ήταν απλώς η ικανότητά μας να συγκεντρωθούμε ως λογικά ανθρώπινα όντα και να επιλύσουμε τα κοινά προβλήματα που προκύπτουν - αφού προβλήματα θα υπάρχουν πάντα - μια ικανότητα που μπορεί πραγματικά να πραγματοποιηθεί μόνο όταν οι γραφειοκρατίες του καταναγκασμού που κρατούν τις υπάρχουσες δομές εξουσίας μαζί καταρρεύσουν ή σβήσουν».

“What if #freedom were the ability to make up our minds about what it was we wished to pursue, with whom we wished to pursue it, and what sort of commitments we wish to make to them in the process? #Equality, then, would simply be a matter of guaranteeing equal access to those resources needed in the pursuit of an endless variety of forms of value. #Democracy in that case would simply be our capacity to come together as reasonable human beings and work out the resulting common problems—since problems there will always be—a capacity that can only truly be realized once the bureaucracies of coercion that hold existing structures of power together collapse or fade away.”

― David Graeber, The Democracy Project: A History, a Crisis, a Movement 

Τρίτη 29 Σεπτεμβρίου 2026

Ο Marx χρησιμοποιεί τον όρο «κοινωνικά αναγκαίος χρόνος εργασίας» με δύο έννοιες.

Ο Marx χρησιμοποιεί τον όρο «κοινωνικά αναγκαίος χρόνος εργασίας» με δύο έννοιες. Πρώτον, ως τη μέση ποσότητα αφηρημένου χρόνου εργασίας που απαιτείται για την παραγωγή ενός μεμονωμένου εμπορεύματος· αυτό προσδιορίζει το μέγεθος της Αξίας του (*Capital*, Vol. I, Ch. 1, σ. 39). Δεύτερον, ως τη συνολική ποσότητα χρόνου εργασίας που θα απαιτούνταν για την παραγωγή ενός δεδομένου είδους εμπορεύματος στην ποσότητα που είναι συμβατή με την ενεργό ζήτηση· εάν η πραγματική ποσότητα χρόνου εργασίας και, επομένως, η πραγματική ποσότητα του προϊόντος αποκλίνει από την παραπάνω αναγκαία ποσότητα, η αγοραία τιμή του εμπορεύματος θα αποκλίνει από τη ρυθμιστική του τιμή. (*Capital*, Vol. III, Ch. xxxvii, σ. 635). Η πρώτη έννοια του κοινωνικά αναγκαίου χρόνου συσχετίζει το εμπόρευμα με τις συνθήκες παραγωγής του. Η δεύτερη έννοια συσχετίζει τη μάζα των εμπορευμάτων με την εκφρασμένη κοινωνική ανάγκη γι’ αυτά.

[Anwar Shaikh](https://drive.google.com/file/d/119Y_KkNGIj5zaN8SOCX7Tq6QmD4aw_Ek/view?usp=drive_link)

Το πρόβλημα που έθεσε ο Marx στον εαυτό του στο Κεφάλαιο ήταν να «αποκαλύψει τον οικονομικό νόμο κίνησης της σύγχρονης κοινωνίας». Αλλά γιατί αυτό το εγχείρημα;

Το πρόβλημα που έθεσε ο Marx στον εαυτό του στο *Κεφάλαιο* ήταν να «αποκαλύψει τον οικονομικό νόμο κίνησης της σύγχρονης κοινωνίας».[^23] Αλλά γιατί αυτό το εγχείρημα; Επειδή γνώριζε πολύ καλά ότι, *για να αλλάξει κανείς τον κόσμο, είναι απαραίτητο πρώτα να τον κατανοήσει.* Ειδικότερα, γνώριζε ότι χωρίς μια επαρκή κατανόηση του τρόπου λειτουργίας του καπιταλιστικού συστήματος, του τρόπου με τον οποίο οι υποκείμενες αντιφάσεις του γεννούν τα φαινόμενα των κανονικών και βίαιων κρίσεων, του αυξανόμενου πλούτου παράλληλα με την αυξανόμενη εξαθλίωση, της αυξανόμενης παραγωγικότητας που οδηγεί σε πτώση της κερδοφορίας και πολλών άλλων —χωρίς μια επαρκή κατανόηση αυτών των *νόμων* του καπιταλισμού, οι απόπειρες αλλαγής του θα ήταν καταδικασμένες σε αποτυχία.

^23. Marx, /Capital, /Vol. I, "Preface to the First German Edition," p. 10.

[Anwar Shaikh](https://drive.google.com/file/d/119Y_KkNGIj5zaN8SOCX7Tq6QmD4aw_Ek/view?usp=drive_link) 

Βασική μέθοδος της Μαρξικής κοινωνικής θεωρίας

=== 2. Βασική μέθοδος ===

> Όποια κι αν είναι η κοινωνική μορφή της παραγωγής, οι εργάτες και τα μέσα παραγωγής παραμένουν πάντοτε στοιχεία της. Όμως, σε κατάσταση χωρισμού μεταξύ τους, καθένας από αυτούς τους παράγοντες μπορεί να υπάρχει μόνο δυνητικά. Για να προχωρήσει η παραγωγή, πρέπει να ενωθούν. Ο συγκεκριμένος τρόπος με τον οποίο επιτυγχάνεται αυτή η ένωση διακρίνει μεταξύ τους τις διάφορες οικονομικές εποχές της δομής της κοινωνίας. (*Κεφάλαιο*, Τόμος II, Κεφ. I, Τμήμα I, σ. 34.)

> Η ειδική οικονομική μορφή, μέσα στην οποία αντλείται απλήρωτη υπερεργασία από τους άμεσους παραγωγούς, καθορίζει τη σχέση μεταξύ αρχόντων και αρχομένων, καθώς αυτή αναπτύσσεται από την ίδια την παραγωγή και, με τη σειρά της, επιδρά πάνω της ως καθοριστικό στοιχείο. Πάνω σε αυτήν, ωστόσο, θεμελιώνεται ολόκληρος ο σχηματισμός της οικονομικής κοινότητας που αναπτύσσεται από τις ίδιες τις σχέσεις παραγωγής και, μαζί με αυτόν, ταυτόχρονα και η ειδική πολιτική μορφή του. Είναι πάντοτε η άμεση σχέση των ιδιοκτητών των όρων παραγωγής προς τους άμεσους παραγωγούς... που αποκαλύπτει το ενδότατο μυστικό, την κρυμμένη βάση ολόκληρης της κοινωνικής δομής και μαζί της την πολιτική μορφή της σχέσης κυριαρχίας και εξάρτησης, με δυο λόγια, την αντίστοιχη ειδική μορφή του κράτους. (*Κεφάλαιο*, Τόμος III, Κεφ. XLVII, Τμήμα II, σ. 791.)

*Capital*, Volumes I—ΙΙΙ (New York: International Publishers), 1967.

Τα παραπάνω παραθέματα παρουσιάζουν ένα κρίσιμο στοιχείο της μαρξιστικής προσέγγισης της ιστορίας: συγκεκριμένα, ότι ο ειδικός τρόπος με τον οποίο οργανώνεται η παραγωγή και αποσπάται υπερεργασία από τους άμεσους παραγωγούς αποτελεί την «κρυμμένη βάση ολόκληρης της κοινωνικής δομής». Για τον Marx, από αυτό προκύπτει ότι οι έννοιες που είναι κατάλληλες για την ανάλυση οποιασδήποτε συγκεκριμένης ιστορικής εποχής, συμπεριλαμβανομένης εκείνης του καπιταλισμού, πρέπει αναγκαστικά να βασίζονται σε αυτές τις πλευρές της κοινωνικής πρακτικής της. Ο αγώνας για την παραγωγή αποτελεί τη θεμελιώδη κοινωνική πρακτική σε κάθε ανθρώπινη κοινωνία· ως εκ τούτου, η ανάλυση της παραγωγής αποτελεί το σημείο εκκίνησης της μαρξιστικής ανάλυσης. Η απόσπαση υπερεργασίας αποτελεί τη βάση όλων των ταξικών κοινωνιών· ως εκ τούτου, η μελέτη της αποτελεί την πηγή των εννοιών που είναι κατάλληλες για την ανάλυση όλων των ταξικών κοινωνιών. Το *Κεφάλαιο* αποτελεί την εφαρμογή από τον Marx αυτής της προσέγγισης στην ανάλυση του καπιταλισμού.

[Anwar Shaikh](https://drive.google.com/file/d/119Y_KkNGIj5zaN8SOCX7Tq6QmD4aw_Ek/view?usp=drive_link)

Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 2026

Στο Κεφάλαιο ο Μαρξ διατύπωσε τη χρηματική θεωρία του της αξίας και του κεφαλαίου στα τέσσερα πρώτα κεφάλαια του 1ου τόμου.

Στο Κεφάλαιο ο Μαρξ διατύπωσε τη χρηματική θεωρία του της αξίας και
του κεφαλαίου στα τέσσερα πρώτα κεφάλαια του 1ου τόμου.

ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ, ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ, Τόμος Πρώτος, Ανατύπωση: Μάης 2002, ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΕΒΕ

ΒΙΒΛΙΟ ΠΡΩΤΟ ΤΟ ΠΡΟΤΣΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ / ΕΜΠΟΡΕΥΜΑ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑ

Κεφάλαιο πρώτο. ΤΟ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑ.............
  49

1. Οι δυό παράγοντες του εμπορεύματος : αξία χρήσης
και αξία (ουσία της αξίας, μέγεθος της αξίας).............
  49

2. Ό διπλός χαρακτήρας της εργασίας πού περιέχεται
στα εμπορεύματα.....................
                55

3. Ή μορφή της αξίας ή η ανταλλαχτική αξία........
            61

Α. Ή απλή, μεμονωμένη ή τυχαία μορφή της αξίας.....
            62

1. Οι δυό πόλοι της έκφρασης τής αξίας : σχετική
μορφή της αξίας και ισοδύναμη μορφή...........
     62

2. Ή σχετική μορφή της αξίας...........
             63

α) Περιεχόμενο της σχετικής μορφής της αξίας ....
       63

β) Ποσοτικός καθορισμός της σχετικής μορφής της αξίας
           67

3. Ή ισοδύναμη μορφή . . .............
  69

4. Τό σύνολο της απλής μορφής της αξίας.......
     74

Β. Ή ολική ή αναπτυγμένη μορφή της αξίας....... .
       76

1. Ή αναπτυγμένη σχετική μορφή τής αξίας......
      76

2. Ή ιδιαίτερη ισοδύναμη μορφή..........
 77

3. Ελλείψεις της υλικής ή αναπτυγμένης μορφής τής
αξίας           78

Γ. Γενική μορφή της αξίας............... 79

1. Παραλλαγμένος χαρακτήρας της μορφής της αξίας ... 79

2. Σχέση εξέλιξης ανάμεσα στη σχετική μορφή της αξίας και
στην ισοδύναμη μορφή............. 81

3. Πέρασμα από τη γενική μορφή τής αξίας στη χρηματική
μορφή................... 82

Δ. Χρηματική μορφή................ 83

4. Ό φετιχικός χαρακτήρας του εμπορεύματος και το μυστικό του 84

Κεφάλαιο δεύτερο. ΤΟ ΠΡΟΤΣΕΣ ΤΗΣ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ..... 98

Κεφάλαιο τρίτο. ΤΟ ΧΡΗΜΑ, Ή Η ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ
ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ....................107

1. Μέτρο των αξιών.................107

(Τιμή, σελ. 108.—Κλίμακα των τιμών, σελ. 110.—Υπολογιστικά ονόματα τού
χρήματος, χρήμα υπολογισμού, σελ. 113.—Ποσοτική ασυμφωνία ανάμεσα στο
μέγεθος της αξίας και την τιμή, σελ. 115.— Ποιοτική ασυμφωνία ανάμεσα
τους, σελ. 115.—Ή τιμή είναι απλώς ιδεατή μορφή της αξίας του
εμπορεύματος, σελ. 116).

2. Μέσο κυκλοφορίας.................116

α) Μεταμόρφωση των εμπορευμάτων...........116

(Κυκλική κίνηση Ε—Χ—Ε, σελ. 118.—Πούληση : Ε—Χ, σελ. 118.—Αγορά : Χ—Ε,
σελ. 122.—Συνολική μεταμόρφωση ενός εμπορεύματος, σελ. 123.—Κυκλοφορία
των εμπορευμάτων, σελ. 121—Διαφορά ανάμεσα στην κυκλοφορία των
εμπορευμάτων και την ανταλλαγή προϊόντων, σελ. 124).

β) Ή κυκλοφορία τού χρήματος............127

(Μεταμόρφωση τού εμπορεύματος και κίνηση του χρήματος, σελ. 127.—Διπλή
αλλαγή θέσης του χρήματος, σελ. 129.—Ποσότητα τού χρήματος που
κυκλοφορεί, σελ. 129.—Ταχύτητα κυκλοφορίας, σελ. 132.—Ρευστότητα και
σταμάτημα τής κυκλοφορίας, σελ. 133.—Παράγοντες πού καθορίζουν τη μάζα
τού χρήματος πού κυκλοφορεί, σελ. 134).

γ) Τό νόμισμα. Τό σύμβολο τής αξίας..........137

(Νόμισμα και ράβδοι, χρησιμοποίηση τού νομίσματος, σελ. 137.— Σύμβολο
τής αξίας, σελ. 138.—Ασημένια και χάλκινα σύμβολα, σελ. 138.—
Χαρτονόμισμα, σελ. 139.—Νόμος τής κυκλοφορίας τού χαρτονομίσματος με
αναγκαστική κυκλοφορία, σελ. 140).

3. Τό χρήμα....................142

α) Θησαυρισμός..................142

β) Μέσο πληρωμής.................147

γ) Παγκόσμιο χρήμα................155

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ / Η ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΣΕ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Κεφάλαιο τέταρτο. ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ TOΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΣΕ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 159

1. Ό γενικός τύπος τού κεφαλαίου...........159

2. Αντιφάσεις τού γενικού τύπου........... . 168

3. Αγορά και πούληση τής εργατικής δύναμης.......179

(Ό «ελεύθερος εργάτης», σελ. 180.—Αξία τής εργατικής δύναμης,
σελ. 183.—Ή ιδιόμορφη φύση τού εμπορεύματος «εργατική δύναμη», σελ. 186).


Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου 2026

Ονομάζουμε κομμουνισμό την πραγματική κίνηση που καταργεί την παρούσα κατάσταση των πραγμάτων.

Ο κομμουνισμός για εμάς δεν είναι μια *κατάσταση πραγμάτων* που πρέπει
να επιβληθεί, ένα *ιδεατό* στο οποίο η πραγματικότητα [θα] πρέπει να προσαρμοστεί.
Ονομάζουμε κομμουνισμό την *πραγματική* κίνηση που καταργεί την
παρούσα κατάσταση των πραγμάτων. Οι συνθήκες αυτής της κίνησης προκύπτουν από
τις προκείμενες που υπάρχουν τώρα.

Μαρξ, *Γερμανική Ιδεολογία* (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/german-ideology/ch01a.htm#p48) (1845)

 

Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου 2026

Μορφή/Φόντο

Μορφή/Φόντο
-----------

[Figure/Ground](https://web.archive.org/web/20021224212755/http://psylux.psych.tu-dresden.de/i1/kaw/diverses%20Material/www.illusionworks.com/html/figure_ground.html)

Αίθουσα Ψευδαισθήσεων

*****

 

Τι βλέπετε εδώ; Βλέπετε τα προφίλ δύο κεφαλών ή ένα βάζο;

Παρατηρήστε πώς η εικόνα εναλλάσσεται ανάμεσα στις δύο δυνατότητες, παρόλο που η εικόνα στον αμφιβληστροειδή σας παραμένει σταθερή. Είναι δύσκολο να αντιληφθείτε ταυτόχρονα και τις δύο σημαίνουσες εικόνες.

### Τι συμβαίνει λοιπόν;

Η ψευδαίσθηση του βάζου/προφίλ του Rubin είναι μια **αμφίσημη ψευδαίσθηση μορφής/φόντου**. Αυτό συμβαίνει επειδή μπορεί να γίνει αντιληπτή είτε ως δύο μαύρα πρόσωπα που κοιτάζουν το ένα το άλλο, μπροστά σε λευκό φόντο, είτε ως ένα λευκό βάζο πάνω σε μαύρο φόντο.

Στην περίπτωση μιας **αντιστροφής μορφής/φόντου**, μία γραμμή μπορεί να έχει δύο μορφές. Η μορφή του περιγράμματος που σχηματίζεται εξαρτάται από το ποια πλευρά της γραμμής θεωρείται ότι αποτελεί μέρος της μορφής. Αυτό είναι σημαντικό, επειδή το οπτικό σύστημα αναπαριστά ή κωδικοποιεί τα αντικείμενα πρωτίστως με όρους των **περιγραμμάτων** (contours) τους. Επίσης, στοιχεία που βρίσκονται κοντά μεταξύ τους ή είναι όμοια ή ομοιογενή ως προς ορισμένες ιδιότητες τείνουν να ομαδοποιούνται. Αυτό ονομάζεται **ομαδοποίηση**.

Η αιφνίδια αντιστροφή που αντιλαμβάνεστε μπορεί να οφείλεται στη μετατόπιση της προσοχής σας ως προς τη μορφή του περιγράμματος. Το «αντιληπτικό σύνολο» του παρατηρητή και τα ατομικά του ενδιαφέροντα μπορούν επίσης να επηρεάσουν την αντίληψη προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Η ενίσχυση της μιας ή της άλλης μορφής ή του ενός ή του άλλου περιγράμματος μπορεί να κάνει τη μία ερμηνεία ισχυρότερη από την άλλη. Αυτό φαίνεται στο τρισδιάστατο μοντέλο του βάζου, το οποίο ευνοεί την αντίληψη του βάζου.


Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η συγκεκριμένη ψευδαίσθηση περιλαμβάνει **ανώτερη φλοιώδη επεξεργασία** (higher cortical processing). Αυτό συμβαίνει επειδή έχετε αποθηκευμένες πληροφορίες στον εγκέφαλό σας που περιέχουν γνώσεις σχετικά με τα βάζα και τα προφίλ.

Ο εγκέφαλός σας πρέπει να είναι σε θέση να ερμηνεύει τα μοτίβα που σχηματίζονται στο μάτι σας ως εξωτερικά αντικείμενα. Για να το κάνει αυτό, το οπτικό σας σύστημα πρέπει να είναι σε θέση να διακρίνει τα αντικείμενα (**μορφή**) από το περιβάλλον τους (**φόντο**). Τις περισσότερες φορές αυτό είναι σχετικά εύκολο, αλλά μερικές φορές, όπως στην περίπτωση του καμουφλάζ, μπορεί να γίνει πολύ δυσκολότερο.

Η ψευδαίσθηση του βάζου/προφίλ είναι σημαντική επειδή δείχνει ότι η αντίληψη **δεν καθορίζεται αποκλειστικά από μια εικόνα που σχηματίζεται στον αμφιβληστροειδή**. Η αυθόρμητη αντιστροφή που παρατηρείτε αποτελεί παράδειγμα της δυναμικής φύσης λεπτών αντιληπτικών διεργασιών. Αυτές οι διεργασίες αναδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός σας οργανώνει το οπτικό του περιβάλλον.

### Προέλευση της ψευδαίσθησης προσώπων/βάζου του Rubin

Η ψευδαίσθηση του βάζου/προφίλ έγινε γνωστή χάρη στον Δανό ψυχολόγο Edgar Rubin το 1915. Η ιστορία της, ωστόσο, είναι πολύ παλαιότερη. Παραδείγματα μπορούν να βρεθούν σε γαλλικά χαρακτικά του 18ου αιώνα, στα οποία τα πορτρέτα όχι μόνο ορίζουν ένα αγγείο, συνήθως μέσα σε ένα φυσιοκρατικά αποδοσμένο περιβάλλον, αλλά και τα ίδια τα προφίλ διαφέρουν μεταξύ τους, καθώς το καθένα αναπαριστά ένα συγκεκριμένο πρόσωπο.

![](<https://web.archive.org/web/20021224212755im_/http://psylux.psych.tu-dresden.de/i1/kaw/diverses%20Material/www.illusionworks.com/assets/auto_generated_images/img_44020003.jpg>)

Ο ψυχολόγος του Stanford Roger Shepard δημιούργησε το παραπάνω σχέδιο. Στην περίπτωση αυτή, μπορείτε να δείτε τα προφίλ δύο γυναικών ή μπορείτε να δείτε ένα συγκαλυμμένο πρόσωπο πίσω από το κηροπήγιο. Εδώ, η κανονικότητα εξαρτάται από το αν βλέπετε ένα πρόσωπο αντί για δύο.

Η ικανότητα του Ολλανδού γραφίστα M. C. Escher να σχεδιάζει αμφίσημες παραστάσεις μορφής/φόντου τον έκανε διάσημο. Περισσότερα παραδείγματα του έργου του μπορείτε να δείτε στη συλλογή *Illusion Art* που περιλαμβάνεται στο CD.

Ολόκληρος ο ιστότοπος ©1997 IllusionWorks, L.L.C.

Βλ. επίσης [rotenotes: Βάζο του Ρούμπιν](https://rotenotes.blogspot.com/2026/09/blog-post_242.html)

 

Βάζο του Ρούμπιν

 

Υδάτινο γλυπτό που παρουσιάζει το αντίστροφο προφίλ του William Lloyd Garrison, Αμερικανού υποστηρικτή της κατάργησης της δουλείας τον 19ο αιώνα, στη μαύρη γρανιτένια περιοχή. Roxbury, Massachusetts.


Βάζο του Ρούμπιν
----------------

[Rubin vase - Wikipedia (20260124)](https://en.wikipedia.org/wiki/Rubin_vase)

Από τη Wikipedia, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Το βάζο του Ρούμπιν (μερικές φορές γνωστό ως βάζο του Ρούμπιν, πρόσωπο του Ρούμπιν ή βάζο μορφής–φόντου) είναι ένα διάσημο παράδειγμα αμφίσημων ή δισταθών (δηλαδή αντιστρεφόμενων) δισδιάστατων μορφών, το οποίο αναπτύχθηκε γύρω στο 1915 από τον Δανό ψυχολόγο Edgar Rubin.[1]

Η απεικονιζόμενη εκδοχή του βάζου του Ρούμπιν μπορεί να γίνει αντιληπτή είτε ως τα μαύρα προφίλ δύο ανθρώπων που κοιτάζονται μεταξύ τους είτε ως ένα λευκό βάζο, αλλά όχι και ως τα δύο ταυτόχρονα.

Ένα άλλο παράδειγμα δισταθούς μορφής που συμπεριέλαβε ο Ρούμπιν στο δίτομο βιβλίο του στη δανική γλώσσα ήταν ο σταυρός της Μάλτας.

Ο Ρούμπιν παρουσίασε στη διδακτορική του διατριβή (1915) μια λεπτομερή περιγραφή της σχέσης μορφής–φόντου (figure-ground) στην οπτική αντίληψη, η οποία προέκυψε από την εργασία του πάνω στην οπτική αντίληψη και τη μνήμη στο εργαστήριο του μέντορά του, Georg Elias Müller.[2] Ένα στοιχείο της έρευνας του Ρούμπιν μπορεί να συνοψιστεί στη θεμελιώδη αρχή:

> «Όταν δύο πεδία έχουν ένα κοινό όριο και το ένα γίνεται αντιληπτό ως μορφή ενώ το άλλο ως φόντο, η άμεση αντιληπτική εμπειρία χαρακτηρίζεται από ένα διαμορφωτικό αποτέλεσμα, το οποίο αναδύεται από το κοινό όριο των πεδίων και δρα μόνο πάνω στο ένα πεδίο ή δρα ισχυρότερα πάνω στο ένα από ό,τι στο άλλο».

### Το αποτέλεσμα

Το οπτικό αποτέλεσμα παρουσιάζει γενικά στον παρατηρητή δύο ερμηνείες της μορφής, καθεμία από τις οποίες είναι συμβατή με την εικόνα που σχηματίζεται στον αμφιβληστροειδή, αλλά μόνο μία από αυτές μπορεί να διατηρηθεί σε δεδομένη χρονική στιγμή.

Αυτό συμβαίνει επειδή το περίγραμμα που οριοθετεί τις μορφές γίνεται αντιληπτό ως ανήκον στη μορφή, η οποία εμφανίζεται τοποθετημένη μπροστά από ένα άμορφο φόντο. Αν, αντίθετα, η δεύτερη περιοχή ερμηνευθεί ως η μορφή, τότε το ίδιο περίγραμμα θα γίνει αντιληπτό ως ανήκον σε αυτήν.

### Εξήγηση

Αυτού του είδους τα ερεθίσματα είναι ενδιαφέροντα και χρήσιμα, επειδή παρέχουν μια εξαιρετική και διαισθητικά κατανοητή επίδειξη της διάκρισης μορφής–φόντου που κάνει ο εγκέφαλος κατά την οπτική αντίληψη.

Η διάκριση μορφής–φόντου του Ρούμπιν, επειδή περιλάμβανε ανώτερου επιπέδου γνωστική αντιστοίχιση προτύπων, κατά την οποία η συνολική εικόνα καθορίζει τη νοητική ερμηνεία της και όχι το απλό άθροισμα των επιμέρους στοιχείων, επηρέασε τους ψυχολόγους της Gestalt, οι οποίοι ανακάλυψαν οι ίδιοι πολλές παρόμοιες αντιληπτικές μορφές.

Κανονικά, ο εγκέφαλος ταξινομεί τις εικόνες ανάλογα με το ποιο αντικείμενο περιβάλλει ποιο, καθορίζοντας έτσι το βάθος και τις μεταξύ τους σχέσεις. Αν ένα αντικείμενο περιβάλλει ένα άλλο, το περιβαλλόμενο αντικείμενο γίνεται αντιληπτό ως μορφή, ενώ το αντικείμενο που υποτίθεται ότι βρίσκεται πιο μακριά —και επομένως αποτελεί το φόντο— γίνεται αντιληπτό ως φόντο, και αντίστροφα.

Αυτό έχει νόημα, διότι, αν ένα κομμάτι φρούτου βρίσκεται πάνω στο έδαφος, θέλουμε να προσέξουμε τη «μορφή» και όχι το «φόντο».[3]

Όταν όμως τα περιγράμματα δεν διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους, αρχίζει να εισέρχεται αμφισημία στην προηγουμένως απλή αυτή ανισότητα και ο εγκέφαλος πρέπει να αρχίσει να «διαμορφώνει» αυτό που βλέπει. Μπορεί να δειχθεί ότι αυτή η διαμόρφωση υπερκαλύπτει τις διαδικασίες αναγνώρισης χαρακτηριστικών και βρίσκεται σε ανώτερο επίπεδο από αυτές: οι τελευταίες συνδυάζουν τις επιμέρους πληροφορίες ώστε να προκύψουν οι εικόνες του προσώπου και του βάζου.

Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι τα κατώτερα επίπεδα της επεξεργασίας συναρμολογούν διακριτές περιοχές της εικόνας —κάθε μία από τις οποίες έχει νόημα μεμονωμένα—, αλλά όταν ο εγκέφαλος προσπαθεί να την κατανοήσει ως σύνολο, προκύπτουν αντιφάσεις και πρέπει να απορριφθούν ορισμένα πρότυπα.

### Κατασκευή

Η διάκριση αυτή αξιοποιείται με την κατασκευή μιας αμφίσημης εικόνας, της οποίας τα περιγράμματα ταιριάζουν απόλυτα με τα περιγράμματα μιας άλλης εικόνας (μερικές φορές της ίδιας εικόνας· πρακτική που χρησιμοποίησε κατά καιρούς και ο M. C. Escher).

Η εικόνα πρέπει να είναι «επίπεδη» και να έχει ελάχιστη —ή καθόλου— υφή.

Το στερεοτυπικό παράδειγμα έχει ένα βάζο στο κέντρο και ένα πρόσωπο που αντιστοιχεί στο περίγραμμά του. Επειδή η εικόνα είναι συμμετρική, υπάρχει ένα αντίστοιχο πρόσωπο και στην άλλη πλευρά.

### Στη λαϊκή κουλτούρα

* Η ταινία του 2018 *Blindspotting* χρησιμοποιεί το βάζο του Ρούμπιν ως παράδειγμα του φαινομένου που δηλώνει ο τίτλος, δηλαδή της δημιουργίας «τυφλών σημείων».
* Στο τραγούδι «Symmetry» από το άλμπουμ του Ed Sheeran *Play* του 2025, ο Sheeran αναφέρεται στο βάζο του Ρούμπιν με τον στίχο «We're making a painting / A candlestick or two faces».

### Δείτε επίσης

* Παρειδωλία (Pareidolia)

### Παραπομπές

[1] Rubin, E. (1915). *Synsoplevede figurer: Studier i psykologisk analyse* [Αντιληπτές μορφές: Μελέτες ψυχολογικής ανάλυσης]. Gyldendal, Nordisk forlag.

[2] «Looking back: Figure and ground at 100 | The Psychologist». (<https://thepsychologist.bps.org.uk/volume-25/edition-1/looking-back-figure-and-ground-100>)

[3] «Figure/Ground». (<https://web.archive.org/web/20021224212755/http://psylux.psych.tu-dresden.de/i1/kaw/diverses%20Material/www.illusionworks.com/html/figure_ground.html>) Αρχειοθετημένο από το πρωτότυπο στις 24-12-2002.

### Περαιτέρω ανάγνωση

* A Psychology of Picture Perception, John M. Kennedy. 1974, Jossey-Bass Publishers, ISBN 0-87589-204-3
* The art and science of visual illusions, Nicholas Wade. 1982 Routledge & Kegan Paul Ltd. ISBN 0-7100-0868-6
* Visual Space Perception, William H. Ittelson. 1969, Springer Publishing Company, LOCCCN 60-15818
* "Vase or face? A neural correlates of shape-selective grouping processes in the human brain." Uri Hasson, Talma Hendler, Dafna Ben Bashat, Rafael Malach.
* Journal of Cognitive Neuroscience, Vol 13(6), Aug 2001. pp. 744–753. ISSN 0898-929X (Print)

Βλ. επίσης: [rotenotes: Μορφή/Φόντο](https://rotenotes.blogspot.com/2026/09/blog-post_852.html)

δημοκρατική οργάνωση της κοινωνικά αναγκαίας εργασίας από τους ίδιους τους συνεταιρισμένους παραγωγούς

Ο Holloway, ωστόσο, αποδέχεται το επιχείρημα των Negri και Hardt ότι η επανάσταση δεν μπορεί πλέον να νοηθεί με όρους κατάληψης της κρατικής εξουσίας. Η Εξουσία που πρέπει να αναιρεθεί βρίσκεται «στον κατακερματισμό των κοινωνικών σχέσεων» και όχι σε κάποιο «συγκεκριμένο πρόσωπο ή θεσμό». (167–75)

"#Holloway does however, accept #Negri and #Hardt”s argument that #revolution can no longer be conceived of in terms of seizing #state #power. The Power that needs to be negated lies “in the fragmentation of social relations” rather than any “particular person of institution.” (167-75)"

[Fetishism and Its Negations: On John Holloway and Theodor Adorno](https://www.thehobgoblin.co.uk/journal/h4holloway.html)

Η αντίθεση στην παγκοσμιοποίηση πρέπει, επομένως, να σημαίνει πλήρη εκδημοκρατισμό, ώστε όλες οι κοινωνικές δυνάμεις να λογοδοτούν στις ανθρώπινες ανάγκες. Εν ολίγοις, το αίτημα για μια νέα, δημοκρατικά συγκροτημένη ρύθμιση του κεφαλαίου πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Ωστόσο, θα πρέπει να εμβαθυνθεί και όχι να περιοριστεί στο να νομιμοποιεί την κοινωνική μηχανική της πειθαρχίας. Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσα στην παράδοση της σκέψης του Διαφωτισμού: *Αμφέβαλλε για τα πάντα!* Δεύτερον, πρέπει να οδηγηθεί στη λογική του κατάληξη: τη **δημοκρατική οργάνωση της κοινωνικά αναγκαίας εργασίας από τους ίδιους τους συνεταιρισμένους παραγωγούς**, δηλαδή την ουτοπία της κοινωνίας των ελεύθερων και ίσων, την οποία ο Marx συνόψισε με μία λέξη: κομμουνισμός.

Anti-globalisation has, thus, to mean complete #democratisation so as to make all social forces accountable to human #needs. In sum, the demand for a new #democratically constituted #regulation of #capital should be taken seriously. Though, it should be deepened and not restricted to legitimate the social engineering of discipline. It should first of all be taken on in the tradition of Enlightenment thought: Doubt everything! Second, it should be taken to its logical conclusion: the democratic organisation of socially necessary labour by the associated producers themselves, that is, the utopia of the society of the free and equal that #Marx summed up with one word: #communism.
[Werner Bonefeld on Globalisation]

[GLOBALISATION: CRISIS OF REGULATION OR CRISIS OF CAPITAL?](https://www.thehobgoblin.co.uk/journal/h52003_Bonefeld.htm)


M
T
G
Η λειτουργία ομιλίας περιορίζεται σε 200 χαρακτήρες

Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου 2026

Κάρλο Καφιέρo - Αναρχία και Κομμουνισμός

Στον Πρώτο Τόμο του *Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas* του Robert Graham συμπεριελήφθησαν αποσπάσματα από την ομιλία του Κάρλο Καφιέρo στην Ομοσπονδία Ζυρά (Jura) το 1880, όπου μίλησε για την υπόθεση του αναρχικού κομμουνισμού. Αργότερα επεκτάθηκε στο θέμα σε μια μακρά εργασία του με τον τίτλο “Επανάσταση”, η οποία μεταφράστηκε πρόσφατα στα αγγλικά από τον Nestor McNab και κυκλοφόρησε σε βιβλίο από την Black Cat Press (στη φωτογραφία μας το εξώφυλλο) του Καναδά. Εδώ αναδημοσιεύεται ένα σύντομο απόσπασμα:

Αναρχία - Ένας Κόσμος Χωρίς Σύνορα

Αναρχία και Κομμουνισμός

Το επαναστατικό ιδανικό μας είναι το πανάρχαιο ιδανικό όλων εκείνων που αρνούνται να παραιτηθούν οι ίδιοι για χάρη της καταπίεσης και της εκμετάλλευσης. Για μας, όπως και για τους προκατόχους μας, αυτό συνοψίζεται σε δύο όχι ελάχιστα αρχαίους όρους: Ελευθερία και Ισότητα.

Η ανθρώπινη δουλεία είναι πανάρχαια, δηλαδή ως ανθρωπότητα, το ιδανικό αυτό είχε πάντα μια περιορισμένη, εν μέρει πρακτική εφαρμογή χάρη στις προσπάθειες των κάθε είδους αντιδραστικών, που εμπόδισαν την επανάσταση σε κάθε εποχή. Ωστόσο, παρ’ όλο το παρελθόν και τις αντιδράσεις, αυτό [το ιδανικό] συνέχισε να εξαπλώνεται και είναι έτοιμο για μια πιο πλήρη πραγματοποίησή του διαμέσου της επανάστασής μας.

Έχοντας μάθει από την παρελθούσα ιστορία, η οποία μας δείχνει τις ατέλειωτες απάτες που ασκούνται από τους αντιδραστικούς κάθε είδους και κάθε ηλικίας, προκειμένου να μειώσουν, να διαφθείρουν και να παραποιήσουν την πραγματική αξία της ελευθερίας και της ισότητας, δηλαδή της ίδιας της επανάστασης, έχουμε προειδοποιηθεί και τώρα βγάζουμε στην επιφάνεια παράλληλα με την πραγματική αξία αυτών των δύο νομισμάτων, την ακριβή αξία που πραγματικά έχουν, έτσι ώστε να μπορέσουμε να τις δεχθούμε ως γνήσιες.

Αυτά τα δύο πολύτιμα νομίσματα πρέπει να αποτελέσουν το όχημα για την αιώνια λύτρωση της ανθρωπότητας και η διαδικασία αυτή δεν πρόκειται ποτέ να λάβει χώρα έως ότου και αυτή τη στιγμή η πραγματική τους αξία δεν ταιριάξει ακριβώς με την ονομαστική τους αξία.

Τώρα, εκφράζουμε την πραγματική αξία της ελευθερίας και της ισότητας με τους δύο όρους Αναρχία και Κομμουνισμός.

Κατά συνέπεια, δεν θα δεχθούμε ως αλήθεια κάθε ελευθερία που δεν αντιστοιχεί ακριβώς, που δεν θα είναι απολύτως όμοια και απόλυτα ίση με την Αναρχία - οτιδήποτε άλλο θα είναι ψευδές και αναληθές για μας. Ούτε θα δεχθούμε ως αληθινή ισότητα κάτι που δεν αντιστοιχεί ακριβώς σε κάτι τέτοιο, κάτι που δεν είναι απολύτως όμοιο και απόλυτα ίσο προς τον κομμουνισμό - οποιαδήποτε άλλη υποτιθέμενη ισότητα θα είναι ψευδής και αναληθής για μας.

Έτσι, αν η ελευθερία για μας είναι αναρχία και η ισότητα είναι κομμουνισμός, τότε η επαναστατική φόρμουλά μας θα είναι: (Επανάσταση) = (Ελευθερία και Ισότητα) (Αναρχία και Κομμουνισμός).

Η αναρχία και ο κομμουνισμός, όπως η δύναμη και η ύλη, είναι δύο όροι που θα πρέπει να αποτελέσουν έναν ενιαίο όρο, δεδομένου ότι εκφράζουν από κοινού μια ενιαία αντίληψη.

Η εξάρτηση των προλετάριων, της συντριπτικής πλειοψηφίας της ανθρωπότητας, από αυτούς που συσσωρεύουν ύλη και μέσα εργασίας, μια μικρή μειοψηφία, είναι η πρωταρχική αιτία κάθε καταπίεσης και εκμετάλλευσης, κάθε ανισότητας, δεσποτισμού και ανθρώπινης κτηνωδίας. Η διεκδίκηση από την ανθρώπινη κοινότητα των υλικών και των μέσων εργασίας είναι ένα αίτημα για την ελευθερία και την ισότητα όλων των ανθρώπων. Αλλά στη φύλαξη του θησαυρού που έχει κλαπεί από εμάς βρίσκεται το κράτος με όλες τις θεσμισμένες αρχές του και τις ένοπλες δυνάμεις του, εμπόδια που πρέπει να ανατρέψουμε, αν θέλουμε τα προϊόντα της εργασίας μας να επιστραφούν σε μας. Και ως εκ τούτου, ενώ οι δύο όροι της επανάστασής μας είναι δίδυμοι, η αναρχία προορίζεται να βγει από τη μήτρα πρώτη για να ανοίξει το δρόμο στον κομμουνισμό.

Κάρλο Καφιέρo, 1881

* Ελληνική μετάφραση “Ούτε Θεός-Ούτε Αφέντης”, 21 Γενάρη 2013.

Πηγή: http://www.anarkismo.net/article/24731

Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου 2026

ο καθημερινός αγώνας γύρω από την παραγωγή και την ιδιοποίηση της υπεραξίας σε κάθε επιμέρους χώρο εργασίας και σε κάθε τοπική κοινότητα αποτελεί τη βάση της ταξικής πάλης σε παγκόσμια κλίμακα.

[Shift Magazine » Interview issue 5 » Interview with Werner Bonefeld](https://web.archive.org/web/20110814174256/http://shiftmag.co.uk/?p=260)
[Interview with Werner Bonefeld (Shift Magazine) - bygone](https://bygone.tumblr.com/post/798852036/interview-with-werner-bonefeld-shift-magazine)
[Werner Bonefeld on Globalisation](http://www.thehobgoblin.co.uk/journal/h52003_Bonefeld.htm)

«…ο καθημερινός αγώνας γύρω από την παραγωγή και την ιδιοποίηση της υπεραξίας σε κάθε επιμέρους χώρο εργασίας και σε κάθε τοπική κοινότητα αποτελεί τη βάση της ταξικής πάλης σε παγκόσμια κλίμακα.»

"… the everyday struggle over the production and appropriation of surplus value in every individual workplace and every local community is the basis of the class struggle on a global scale."

— Interview with Werner Bonefeld

αλλοτρίωση {γερμ. Entäusserung ή Entfremdung (αποξένωση)}

**[αλλοτρίωση {γερμ. *Entäusserung* ή *Entfremdung* (αποξένωση)}]**

Ακραίος αποχωρισμός από την ίδια τη φύση του ανθρώπου, από τα προϊόντα της εργασίας του ή από την κοινωνική πραγματικότητα, ο οποίος συχνά καταλήγει σε αδιαφορία ή ακόμη και σε ανοιχτή αποστροφή απέναντι σε κάποια όψη της ζωής που, υπό άλλες συνθήκες, θα μπορούσε να είναι ελκυστική και ουσιώδης. Ο Χέγκελ εισήγαγε τον όρο, επισημαίνοντας ότι η ανθρώπινη ζωή, εφόσον δεν συλλαμβάνεται μέσω του Απολύτου, καθίσταται εύκολα αποξενωμένη από τον φυσικό κόσμο. Ο Φόιερμπαχ, από την άλλη, τόνισε τις επικίνδυνες πρακτικές συνέπειες μιας ακραίας απομάκρυνσης από την ίδια τη φύση και τις ίδιες τις δραστηριότητες του ανθρώπου. Ο Μαρξ προχώρησε περαιτέρω αυτή τη γραμμή σκέψης, επισημαίνοντας ότι οι συνθήκες μιας καπιταλιστικής κοινωνίας καθιστούν αδύνατο για τους εργαζόμενους να ζουν με ουσιαστικό τρόπο σε σχέση μεταξύ τους, με τα προϊόντα της εργασίας τους ή ακόμη και με τον ίδιο τους τον εαυτό. Η Σιμόν ντε Μποβουάρ και άλλες φεμινίστριες στοχάστριες υπογραμμίζουν ότι οι γυναίκες σε μια πατριαρχική κουλτούρα υφίστανται πρόσθετες μορφές αλλοτρίωσης, όταν αντιμετωπίζονται συστηματικά ως αντικείμενα της ανδρικής σεξουαλικής επιθυμίας και εξαναγκάζονται, στην πράξη, να υποτάσσονται σε πολιτικούς, κοινωνικούς και διανοητικούς κανόνες με ανδρική μεροληψία.

**Προτεινόμενη βιβλιογραφία:**
István Mészáros, *Marx’s Theory of Alienation* (Merlin, 1986)·
Bertell Ollman, *Alienation: Marx’s Conception of Man in Capitalist Society* (Cambridge, 1977)·
Richard Moran, *Authority and Estrangement* (Princeton, 2001)·
Arthur G. Neal & Sara F. Collas, *Intimacy and Alienation: Forms of Estrangement in Female/Male Relationships* (Garland, 2000).

[alienation {Ger. Entäusserung or Entfremdung}

Extreme separation from one's own nature, from the products of one's labor, or from social reality, which often results in an indifference or outright aversion toward some aspect of life that might otherwise be attractive and significant. Hegel introduced the term, pointing out that human life, unless comprehended through the Absolute, easily becomes estranged from the natural world. Feuerbach, on the other hand, emphasized the dangerous practical consequences of an extreme detachment from one's own nature and activities. Marx carried this line of thought further, by noting that conditions in a capitalist society make it impossible for workers to live meaningfully in relation to each other, to the products of their labor, or even to themselves. Simone de Beauvoir and other feminist thinkers point out that women in a patriarchal culture undergo additional forms of alienation when they are pervasively treated as the objects of male sexual desire and effectively coerced into submitting to male-biased political, social, and intellectual norms.

Recommended Reading: Istvan Meszaros, Marx's Theory of Alienation (Merlin, 1986); Bertell Ollman, Alienation: Marx's Conception of Man in Capitalist Society (Cambridge, 1977); Richard Moran, Authority and Estrangement (Princeton, 2001); and Arthur G. Neal and Sara F. Collas, Intimacy and Alienation: Forms of Estrangement in Female/Male Relationships (Garland, 2000).

Also see EB. ](http://www.philosophypages.com/dy/a2.htm)


Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου 2026

Η βάση της αντιθρησκευτικής κριτικής είναι: ο άνθρωπος κάνει τη θρησκεία, όχι η θρησκεία τον άνθρωπο.

Σε ό,τι άφορα τη Γερμανία, η κριτική της θρησκείας έχει κατά το ουσιώδες
της μέρος τερματιστεί και η κριτική της θρησκείας είναι η προϋπόθεση για
κάθε κριτική.

Η εγκόσμια ύπαρξη της πλάνης αμφισβητείται από τη στιγμή που η ουράνιά
της oratorio pro aris et focis*<http://www.marxistbooks.gr/likoudi.htm#a1>*
αναιρείται. O άνθρωπος που δεν θα έχει βρει στη
φαντασμαγορική πραγματικότητα του ουρανού, όπου αναζητούσε έναν
υπεράνθρωπο, παρά την αντανάκλαση του εαυτού του, δεν θα είναι πια
διατεθειμένος να βρίσκει απλώς την ομοίωσή του, τον μη-άνθρωπο, εκεί όπου
αναζητά, και υποχρεωτικά πρέπει να αναζητά, την αυθεντική του
πραγματικότητα.

Η βάση της αντιθρησκευτικής κριτικής είναι: ο άνθρωπος κάνει τη θρησκεία,
όχι η θρησκεία τον άνθρωπο. Βέβαια, η θρησκεία είναι η αυτοσυνείδηση και
η αυτοσυναίσθηση του ανθρώπου, που ακόμη δεν έχει βρει τον εαυτό του, η
που τον έχει ξαναχάσει. Ο άνθρωπος όμως δεν είναι μια αφηρημένη ουσία
κουρνιασμένη κάπου έξω από τον κόσμο. O άνθρωπος είναι ο κόσμος του
ανθρώπου, το Κράτος, η κοινωνία. Το Κράτος αυτό, η κοινωνία αυτή,
παράγουν τη θρησκεία, μια ανεστραμμένη συνείδηση του κόσμου, γιατί αυτά
τα ίδια είναι ένας κόσμος ανεστραμμένος. Η θρησκεία είναι η καθολική
θεωρία του κόσμου τούτου, η εγκυκλοπαιδική του συνόψιση, η εκλαϊκευμένη
λογική του, το σπιριτουαλιστικό του point d’ honneur, ο ενθουσιασμός
του, η ηθική του κύρωση, το μεγαλόπρεπο συμπλήρωμα του, το καθολικό
θεμέλιο της παραμυθίας του και της δικαίωσης του. Είναι η φαντασμαγορική
πραγμάτωση της ανθρώπινης ουσίας, γιατί η ανθρώπινη ουσία δεν έχει
πραγματωθεί αληθινά. Πάλη λοιπόν ενάντια στη θρησκεία σημαίνει πάλη
ενάντια στον κόσμο, που πνευματικό του άρωμα είναι η θρησκεία.

Η θρησκευτική καχεξία είναι, κατά ένα μέρος, η έκφραση της πραγματικής
καχεξίας και, κατά ένα άλλο, η διαμαρτυρία ενάντια στην πραγματική
καχεξία. Η θρησκεία είναι ο στεναγμός του καταπιεζόμενου πλάσματος, η
θαλπωρή ενός άκαρδου κόσμου, είναι το πνεύμα ενός κόσμου απ’ όπου το
πνεύμα έχει λείψει. Η θρησκεία είναι το όπιοτου λάου*<http://
www.marxistbooks.gr/likoudi.htm#1>*.

Ξεπέρασμα της θρησκείας σαν απατηλής ευτυχίας του λαού σημαίνει την
απαίτηση της πραγματικής του ευτυχίας. Η απαίτηση να αρνηθεί τις αυταπάτες
σχετικά με την κατάσταση του σημαίνει απαίτηση να αρνηθεί μια κατάσταση
που έχει ανάγκη από αυταπάτες. Η κριτική της θρησκείας είναι λοιπόν εν
σπέρματι η κριτική της κοιλάδας αυτής των δακρύων, που η θρησκεία
αποτελεί το φωτοστέφανό της.

Η κριτική ξεγύμνωσε τις αλυσίδες από τα φανταστικά λουλούδια που τις
σκέπαζαν, όχι για να κουβαλά ο άνθρωπος τις αλυσίδες χωρίς φαντασία,
απελπισμένα, αλλά για να πετάξει τις αλυσίδες και να περισυλλέξει το
ζωντανό ανθό. Η κριτική της θρησκείας καταστρέφει τις αυταπάτες του
ανθρώπου για να μπορέσει (αυτός) να δράσει, να σκεφτεί, να διαμορφώσει
την πραγματικότητα του σαν άνθρωπος απαλλαγμένος από τις αυταπάτες, που
έχει φτάσει στην ηλικία του λόγου, για να μπορεί να περιστρέφεται γύρω
από τον εαυτό του, δηλαδή γύρω από τον πραγματικό του ήλιο. Η θρησκεία
δεν είναι παρά ο απατηλός ήλιος που περιστρέφεται γύρω από τον άνθρωπο
όσο ο άνθρωπος δεν περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του.

Στόχος της ιστορίας είναι, λοιπόν, μετά την εξαφάνιση του Επέκεινα της
αλήθειας, να καθιερώσει την αλήθεια του Ενθάδε. Κατ’ αρχήν, είναι στόχος
της φιλοσοφίας, που υπηρετεί την ιστορία, αμέσως μόλις ξεμασκαρευτεί
η ιερή μορφή της αυτοαλλοτρίωσης του ανθρώπου, να ξεμασκαρέψει την αυτο-
αλλοτρίωση και στις βέβηλες μορφές της. Η κριτική του ουρανού
μετατρέπεται έτσι σε κριτική της γης, η κριτική της θρησκείας σε κριτική
του δικαίου, η κριτική της θεολογίας σε κριτική της πολιτικής.

Κ. Μαρξ, Κριτική της Εγελιανής Φιλοσοφίας του Κράτους και του Δικαίου

 

Αποσπάσματα από τον Καρλ Μαρξ κ.α. για τον Μαρξ

* Karl Marx – social and political theory — https://volontegenerale.wordpress.com/tag/karl-marx/
* rotenotes: Karl Marx — https://rotenotes.blogspot.com/search/label/Karl%20Marx
* Search results for: Marx - bygone — https://bygone.tumblr.com/search/Marx
* Karl Marx: https://bygone.tumblr.com/tagged/Karl%20Marx
* Friedrich Engels: https://bygone.tumblr.com/tagged/Friedrich%20Engels

Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου 2026

προσφορά/ζήτηση και αγοραία αξία

Έτσι, αν η προσφορά και η ζήτηση **ρυθμίζουν** την αγοραία τιμή, ή μάλλον τις **αποκλίσεις** της αγοραίας τιμής από την αγοραία αξία, η *αγοραία αξία* με τη σειρά της **ρυθμίζει** τη σχέση μεταξύ ζήτησης και προσφοράς, και αποτελεί το κέντρο γύρω από το οποίο οι διακυμάνσεις της ζήτησης και της προσφοράς κάνουν την αγοραία τιμή να **ταλαντεύεται**.

(Ας σημειώσουμε εδώ, αλλά απλώς παρεμπιπτόντως, ότι η «*κοινωνική ανάγκη*» που διέπει την αρχή της ζήτησης καθορίζεται από την πλευρά της ουσιαστικά από τη *σχέση μεταξύ των διαφορετικών τάξεων* και τις αντίστοιχες *οικονομικές τους θέσεις*· *πρώτα* απ’ όλα, επομένως, από την αναλογία μεταξύ της συνολικής υπεραξίας και του μισθού και, δεύτερον, από την αναλογία μεταξύ των διαφόρων μερών > ή κατηγοριών < στα οποία διαιρείται η ίδια η υπεραξία. Και εδώ μπορούμε να δούμε πόσο απολύτως *τίποτα* δεν μπορεί να εξηγηθεί από τη σχέση ζήτησης και προσφοράς, προτού αναπτυχθεί η *βάση* πάνω στην οποία αυτή η σχέση τίθεται σε λειτουργία.)

Το να λέμε ότι ένα εμπόρευμα έχει αξία χρήσης σημαίνει ότι ικανοποιεί κάποιο είδος κοινωνικής ανάγκης. Όσο εξετάζαμε μόνο ένα ατομικό εμπόρευμα, μπορούσαμε |185| να υποθέσουμε ότι η ανάγκη για το συγκεκριμένο εμπόρευμα περιλαμβανόταν ήδη στην τιμή, χωρίς να χρειάζεται να εξετάσουμε λεπτομερέστερα την *ποσοτική* έκταση της ανάγκης που έπρεπε να ικανοποιηθεί. Όμως η ποσότητα αποτελεί ζωτικό παράγοντα μόλις έχουμε, από τη μία πλευρά, το προϊόν ενός ολόκληρου κλάδου παραγωγής και, από την άλλη, την κοινωνική ανάγκη. Τώρα καθίσταται ουσιώδες να εξετάσουμε το *μέγεθος*, και συνεπώς την ποσότητα, αυτής της κοινωνικής ανάγκης. [295]

[Marx’s Economic Manuscript of 1864–1865 (Translated by Ben Fowkes, Edited by Fred Moseley), Koninklijke Brill nv, Leiden, The Netherlands, 2016]

[Εξίσωση του Γενικού Ποσοστού Κέρδους μέσω του Ανταγωνισμού. Αγοραίες Τιμές και Αγοραίες Αξίες. Υπερκέρδος | social and political theory](https://volontegenerale.wordpress.com/2026/08/16/%ce%b5%ce%be%ce%af%cf%83%cf%89%cf%83%ce%b7-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b3%ce%b5%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%bf%cf%8d-%cf%80%ce%bf%cf%83%ce%bf%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%8d-%ce%ba%ce%ad%cf%81%ce%b4%ce%bf%cf%85%cf%82/)

Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου 2026

Η ιδιοποίηση της εργασίας των άλλων, όλων εκείνων των πραγμάτων τα οποία επιτρέπουν σε έναν άνθρωπο να ζει χωρίς να συνεισφέρει το μερίδιο του στην κοινωνία, αποτελεί, από αναρχική και σοσιαλιστική άποψη, κλοπή.

Μια από τις βασικές αρχές του αναρχισμού είναι η κατάργηση του μονοπωλίου επί της γης, των πρώτων υλών ή των μέσων παραγωγής, και συνεπώς η κατάργηση της εκμετάλλευσης της εργασίας των άλλων από εκείνους που κατέχουν τα μέσα παραγωγής. Η ιδιοποίηση της εργασίας των άλλων, όλων εκείνων των πραγμάτων τα οποία επιτρέπουν σε έναν άνθρωπο να ζει χωρίς να συνεισφέρει το μερίδιο του στην κοινωνία, αποτελεί, από αναρχική και σοσιαλιστική άποψη, κλοπή.
[Ερ. Μαλατέστα, Η ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ]

Η καταστροφή των τίτλων ιδιοκτησίας δεν θα έβλαπτε τον ανεξάρτητο εργάτη, του οποίου ο πραγματικός τίτλος είναι η ικανότητα του και η εργασία την οποία επιτελεί.
[Ερ. Μαλατέστα, Η ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ]

M
T
G
Η λειτουργία ομιλίας περιορίζεται σε 200 χαρακτήρες