μηχανικισμός (runes)

Μηχανικισμός (από το ελλ. *μηχανή*): Θεωρία σύμφωνα με την οποία όλα τα φαινόμενα είναι πλήρως εξηγήσιμα βάσει μηχανικών αρχών. Η άποψη ότι κάθε φαινόμενο είναι αποτέλεσμα της κίνησης της ύλης και μπορεί να εξηγηθεί μέσω των νόμων που διέπουν αυτή την κίνηση. Θεωρία της καθολικής εξήγησης μέσω της ποιητικής αιτίας (*efficient cause*), σε αντίθεση με την τελική αιτία (*final cause*). Διδασκαλία σύμφωνα με την οποία η φύση, όπως μια μηχανή, αποτελεί ένα όλο του οποίου η ενιαία λειτουργία επιτελείται αυτόματα από τα επιμέρους μέρη του.

Στην κοσμολογία, διατυπώθηκε για πρώτη φορά από τους Λεύκιππο και Δημόκριτο (460 π.Χ.–370 π.Χ.) ως η άποψη ότι η φύση είναι εξηγήσιμη με βάση τα άτομα που κινούνται μέσα στο κενό. Υιοθετήθηκε από τον Galileo Galilei (1564–1641) και άλλους στοχαστές του δέκατου έβδομου αιώνα στο πλαίσιο της μηχανιστικής φιλοσοφίας. Για τον René Descartes (1596–1650), η ουσία της ύλης είναι η έκταση, και όλα τα φυσικά φαινόμενα είναι εξηγήσιμα μέσω μηχανικών νόμων. Για τον Immanuel Kant (1724–1804), ο μηχανικισμός συνίσταται στην αναγκαιότητα, μέσα στον χρόνο, κάθε συμβάντος σύμφωνα με την αιτιότητα ως νόμο της φύσης.

Στη βιολογία, ο μηχανικισμός είναι η θεωρία ότι οι οργανισμοί είναι πλήρως εξηγήσιμοι βάσει μηχανικών αρχών. Αντίθετό του είναι ο βιταλισμός/ζωτικοκρατία (*vitalism*). Στην ψυχολογία, ο όρος εφαρμόζεται στην συνειρμική ψυχολογία, ενώ στην ψυχανάλυση αναφέρεται στην ασυνείδητη καθοδήγηση μιας ψυχικής διεργασίας.

Γενικότερα, ο μηχανικισμός είναι η άποψη ότι η φύση συνίσταται αποκλειστικά από ύλη σε κίνηση και ότι λειτουργεί αυτομάτως. Αντίθετος σε κάθε μορφή υπερφυσιοκρατίας (*supernaturalism*).

Βλ. επίσης: Υλισμός, Ατομισμός. — J.K.F.

[Mechanism: (Gr. mechane, machine) Theory that all phenomena are totally explicable on mechanical principles. The view that all phenomena is the result of matter in motion and can be explained by its law. Theory of total explanation by efficient, as opposed to final, cause (q.v.). Doctrine that nature, like a machine, is a whole whose single function is served automatically by its parts. In cosmology, first advanced by Leucippus and Democritus (460 B.C.-370 B.C.) as the view that nature is explicable on the basis of atoms in motion and the void. Held by Galileo (1564-1641) and others in the seventeenth century as the mechanical philosophy. For Descartes (1596-1650), the essence of matter is extension, and all physical phenomena are explicable by mechanical laws. For Kant (1724-1804), the necessity in time of all occurrence in accordance with causality as a law of nature. In biology, theory that organisms are totally explicable on mechanical principles. Opposite of: vitalism (q.v.). In psychology, applied to associational psychology, and in psychoanalysis to the unconscious direction of a mental process. In general, the view that nature consists merely of material in motion, and that it operates automatically. Opposite of: all forms of super-naturalism. See also Materialism, Atomism. -- J.K.F. ](http://www.ditext.com/runes/m.html)

Διαλεκτικός υλισμός (runes)

Διαλεκτικός υλισμός: Η σχολή φιλοσοφίας που θεμελιώθηκε από τους Μαρξ και Ένγκελς και αναπτύχθηκε από πολλούς μεταγενέστερους στοχαστές.

Οντολογικά, ο υλισμός του σημαίνει ότι η ύλη, η φύση, ο παρατηρήσιμος κόσμος θεωρείται «χωρίς επιφυλάξεις», ως πραγματικός καθ’ εαυτόν, χωρίς να αντλεί την πραγματικότητά του από καμία υπερφυσική ή υπερβατολογική πηγή, ούτε να εξαρτάται για την ύπαρξή του από τον νου του ανθρώπου. Θεωρείται επιστημονικά προφανές ότι η ύλη προηγείται του νου τόσο χρονικά όσο και λογικά, με την έννοια ότι ο νους δεν εμφανίζεται ποτέ παρά ως παράγωγο της ύλης και πρέπει να εξηγείται αναλόγως. Ο χώρος και ο χρόνος θεωρούνται μορφές της ύπαρξης της ύλης.

Ο όρος «διαλεκτικός» εκφράζει τη δυναμική αλληλοσυσχέτιση των πραγμάτων, την καθολικότητα της μεταβολής και τον ριζικό της χαρακτήρα· κάθε τι που διαθέτει οποιαδήποτε μορφή πραγματικότητας βρίσκεται σε διαδικασία αυτομετασχηματισμού, λόγω του ότι το περιεχόμενό του συγκροτείται από αντιτιθέμενους παράγοντες ή δυνάμεις, η εσωτερική κίνηση των οποίων αλληλοσυνδέει τα πάντα και μετατρέπει κάθε πράγμα σε κάτι άλλο. Ο μηχανισμός με την έννοια του μη διαλεκτικού υλισμού, καθώς και η μεταφυσική με την έννοια της ιδεαλιστικής οντολογίας, απορρίπτονται.

Η θέση που υιοθετείται είναι ότι η έρευνα αποκαλύπτει θεμελιώδη, επαναλαμβανόμενα πρότυπα μεταβολής, εκφράσιμα ως νόμοι της υλιστικής διαλεκτικής, οι οποίοι θεωρούνται συναφείς με κάθε επίπεδο ύπαρξης και, επειδή έχουν επικυρωθεί από προηγούμενα δεδομένα, ως αναγκαίες υποθέσεις για την καθοδήγηση περαιτέρω έρευνας. Αυτοί είναι:

* Νόμος της αλληλοδιείσδυσης, της ενότητας και της πάλης των αντιθέτων. (Όλες οι υπάρξεις, ως σύνολα αντιθετικών στοιχείων και δυνάμεων, έχουν τον χαρακτήρα μιας μεταβαλλόμενης ενότητας. Η ενότητα θεωρείται προσωρινή και σχετική, ενώ η διαδικασία της μεταβολής, που εκφράζεται μέσω αλληλοδιείσδυσης και πάλης, είναι συνεχής και απόλυτη.)

* Νόμος της μετατροπής της ποσότητας σε ποιότητα και αντιστρόφως. (Οι μεταβολές που συμβαίνουν στη φύση δεν είναι απλώς ποσοτικές· η συσσώρευσή τους τελικά προκαλεί νέες ποιότητες σε μια μετάβαση που εμφανίζεται ως αιφνίδιο άλμα σε σύγκριση με τη βαθμιαία εξέλιξη των ποσοτικών μεταβολών έως εκείνο το σημείο. Η νέα ποιότητα θεωρείται εξίσου πραγματική με την αρχική· δεν αναγεται μηχανικά σε αυτήν, δεν είναι απλώς μεγαλύτερη ποσότητα της ίδιας ποιότητας, αλλά κάτι στο οποίο εκείνη έχει εξελιχθεί.)

* Νόμος της άρνησης της άρνησης. (Η αλληλουχία ποσοτικών μεταβολών και αναδυόμενων ποιοτήτων είναι ατελείωτη. Κάθε κατάσταση ή φάση ανάπτυξης θεωρείται σύνθεση που επιλύει τις αντιφάσεις της προηγούμενης σύνθεσης και ταυτόχρονα παράγει τις δικές της αντιφάσεις σε ένα νέο ποιοτικό επίπεδο.)

Οι νόμοι αυτοί, που συνδέουν την οντολογία με τη λογική, αντιπαρατίθενται προς τους τυπικούς νόμους της ταυτότητας, της διαφοράς και του αποκλειόμενου τρίτου, των οποίων θεωρούνται ποιοτικά εμπλουτισμένες ανασυγκροτήσεις. Σε αντίθεση με την οντολογία της χωριστότητας και της αυτοταυτότητας κάθε πράγματος, οι διαλεκτικοί νόμοι τονίζουν τη διασύνδεση όλων των πραγμάτων και την αυτοανάπτυξη του καθενός. Ένα Α, όλα τα μέρη του οποίου διαρκώς μετατρέπονται σε μη-Α, μπορεί έτσι να ονομαστεί τόσο μη-Α όσο και Α. Ο τύπος «Α είναι Α και δεν μπορεί να είναι μη-Α» μετατρέπεται σε «Α είναι Α και επίσης μη-Α», δηλαδή ταυτόχρονα: δεν υπάρχει στιγμή κατά την οποία να μην συμβαίνει τίποτα. Η άποψη είναι ότι αυτά ισχύουν τόσο για τη σκέψη και τις έννοιες όσο και για τα πράγματα· ότι η σκέψη είναι διαδικασία, και ότι οι ιδέες αποκτούν το λογικό τους περιεχόμενο μέσω της αλληλεξάρτησης με άλλες ιδέες, από τις οποίες προέρχονται και στις οποίες επιστρέφουν αναπτυσσόμενες.

Κατά συνέπεια, η διαλεκτική μέθοδος σημαίνει βασικά ότι όλα τα πράγματα πρέπει να διερευνώνται με όρους της ιστορίας τους· το σημαντικό δεν είναι η κατάσταση στην οποία το αντικείμενο εμφανίζεται τη στιγμή, αλλά ο ρυθμός, η κατεύθυνση και το πιθανό αποτέλεσμα των μεταβολών που συντελούνται ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης δυνάμεων, εσωτερικών και εξωτερικών. Η αναγκαιότητα της παρατήρησης και της πρόβλεψης σε κάθε πεδίο θεμελιώνεται οντολογικά, σύμφωνα με τον διαλεκτικό υλισμό, ο οποίος όχι μόνο απορρίπτει τον απριορισμό, υποστηρίζοντας ότι «η φύση είναι το κριτήριο της διαλεκτικής» (Ένγκελς: Αντι-Ντύρινγκ), αλλά ισχυρίζεται ότι εκφράζει, με μεγαλύτερη πιστότητα από την τυπική λογική, που δίνει έμφαση σε ακίνητες μορφές αντί για μεταβαλλόμενο περιεχόμενο, τη βάση της μεθόδου που χρησιμοποιεί πράγματι η σύγχρονη επιστήμη. Υπάρχει επίσης ισότιμη απόρριψη τόσο της θεωρίας χωρίς πράξη όσο και της πράξης χωρίς θεωρία.

Μπορεί να υποστηριχθεί ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος, ικανός να σχηματίζει ιδέες, τις παράγει όχι πριν ή ανεξάρτητα από τον υπόλοιπο φυσικό κόσμο, αλλά σε σχέση με αυτόν, κινούμενος και διεγερμένος από το πολύμορφο περιεχόμενό του. Οι ιδέες αντανακλούν τα πράγματα, αλλά η αντανάκλαση, όπως και τα πάντα, είναι διαλεκτική: όχι αδρανής αλλά ενεργή. Οι ιδέες αναδύονται από τα πράγματα και επιστρέφουν σε αυτά, μερικές φορές με πολύ έμμεσους τρόπους· τα πράγματα μπορούν να αναπαρασταθούν φαντασιακά, μέσω αφαίρεσης ή νέων συνδυασμών, πέρα από την άμεση αντανάκλαση. Ενώ υπάρχει μια πλήρως αντικειμενική πραγματικότητα προς αντανάκλαση, η αντανάκλαση δεν είναι ποτέ τέλεια: η αλήθεια είναι απόλυτη, αλλά η γνώση σχετική.

Η κοινωνική θεωρία, που ονομάζεται ιστορικός υλισμός, αποτελεί την εφαρμογή των γενικών αρχών της υλιστικής διαλεκτικής στην ανθρώπινη κοινωνία, από την οποία αρχικά προέκυψαν. Οι θεμελιώδεις μεταβολές και φάσεις που έχει διανύσει η κοινωνία στην πορεία της σύνθετης εξέλιξής της ανάγονται πρωτίστως στην επίδραση μεταβολών που λαμβάνουν χώρα στην οικονομική της βάση. Αυτή η βάση έχει δύο όψεις: τις υλικές παραγωγικές δυνάμεις (τεχνική, μέσα παραγωγής) και τις οικονομικές σχέσεις (κυρίαρχο σύστημα ιδιοκτησίας, ανταλλαγής, διανομής). Από αυτή τη βάση αναδύεται ένα κοινωνικό υπερ-οικοδόμημα νόμων, κυβερνήσεων, τεχνών, επιστημών, θρησκειών, φιλοσοφιών κ.λπ. Η θέση είναι ότι η κοινωνία εξελίχθηκε κυρίως επειδή οι θεμελιώδεις αλλαγές στην οικονομική βάση, που προέκυψαν από συγκρούσεις συμφερόντων ως προς τις παραγωγικές δυνάμεις και επέφεραν ριζικές αλλαγές στις οικονομικές σχέσεις, υποχρέωσαν αντίστοιχες αλλαγές στο κοινωνικό υπερ-οικοδόμημα. Η αιτιότητα κινείται και προς τις δύο κατευθύνσεις μεταξύ βάσης και υπερδομής, αλλά όταν κάποιος «ανώτερος» θεσμός απειλεί τη θέση όσων κατέχουν την οικονομική εξουσία στη βάση, η ισχύς τους δοκιμάζεται στη σύγκρουση που ακολουθεί. Ο ρόλος του ατόμου στην ιστορία αναγνωρίζεται, αλλά εξετάζεται σε σχέση με την κίνηση των υποκείμενων δυνάμεων. Βλ. Πλεχάνοφ, *Ο ρόλος του ατόμου στην ιστορία*.

Η γενική κατεύθυνση της κοινωνικής εξέλιξης, σύμφωνα με αυτή την άποψη, είναι από αταξικές, συλλογικές μορφές (πρωτόγονος κομμουνισμός) σε ταξικές μορφές (δούλος-κύριος, δουλοπάροικος-φεουδάρχης, εργάτης-καπιταλιστής) και στη συνέχεια σε αταξικές σοσιαλιστικές και κομμουνιστικές μορφές στο σύγχρονο επίπεδο υψηλά ανεπτυγμένης τεχνικής. Οι τάξεις ορίζονται ως ομάδες με ανταγωνιστικές οικονομικές σχέσεις προς τα μέσα παραγωγής. Η προκύπτουσα σύγκρουση συμφερόντων ονομάζεται ταξική πάλη και διεξάγεται σε όλα τα πεδία, συχνά ασυνείδητα.

Υποστηρίζεται ότι η κοινωνία δεν έχει πραγματοποιήσει πολλούς θεμελιώδεις μετασχηματισμούς ειρηνικά· ότι αλλαγές στο οικονομικό σύστημα ή στο κοινωνικό υπερ-οικοδόμημα, όπως η μετάβαση από τον μεσαιωνικό φεουδαρχισμό στον σύγχρονο καπιταλισμό, συνήθως περιλάμβαναν βία, όπου η ταξική πάλη περνά σε οξεία φάση επανάστασης, επειδή το υπάρχον δίκαιο και η κρατική εξουσία προστατεύουν τις ξεπερασμένες μορφές και τις μειονοτικές τάξεις που πρέπει να υπερβούν. Η εξέλιξη του καπιταλισμού θεωρείται ότι έχει φτάσει σε σημείο όπου η αυξανόμενη αφθονία που επιτρέπει η τεχνική του παρεμποδίζεται από οικονομικές σχέσεις όπως η ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, η πρόσληψη και απόλυση εργατών με γνώμονα το ιδιωτικό κέρδος και η μη σχεδιασμένη παραγωγή για μια χρηματική αγορά. Υποστηρίζεται ότι μόνο η συλλογική ιδιοκτησία της τεχνικής και ο κοινωνικός σχεδιασμός της παραγωγής μπορούν να εξασφαλίσουν εργασία και αφθονία αγαθών για όλους. Η ειρηνική μετάβαση θεωρείται δυνατή, αλλά πιθανότατα θα συναντήσει βίαιη αντίσταση από προνομιούχες μειονότητες, προκαλώντας σύγκρουση όπου η εργατική πλειοψηφία θα επικρατήσει τελικά παγκοσμίως.

Η εργατική τάξη, ερχόμενη στην εξουσία, εγκαθιδρύει τη δική της κρατική μορφή, βασισμένη στη δικτατορία του προλεταριάτου, η οποία διατηρείται όσο είναι αναγκαίο το κράτος, και η οποία θεωρείται ότι επεκτείνει τη δημοκρατία στην πλειοψηφία μέσω της συλλογικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής. Αυτό το πρώτο στάδιο ορίζεται ως σοσιαλισμός, με οικονομική αρχή το «από το καθένα σύμφωνα με την ικανότητά του, στο καθένα σύμφωνα με την εργασία του». Το δεύτερο στάδιο ορίζεται ως κομμουνισμός, με οικονομική αρχή το «από το καθένα σύμφωνα με την ικανότητά του, στο καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του» (Μαρξ, *Κριτική του Προγράμματος της Γκότα*). Στην πληρέστερη μορφή του, σε παγκόσμια κλίμακα, αυτό το στάδιο περιλαμβάνει οικονομία αφθονίας μέσω κοινωνικής αξιοποίησης απεριόριστης παραγωγής, εξαφάνιση της αντίθεσης πόλης-υπαίθρου και της διάκρισης πνευματικής και χειρωνακτικής εργασίας, και, επειδή οι μη αναγώγιμες ταξικές αντιφάσεις έχουν εκλείψει, «μαρασμό» (Ένγκελς: Αντι-Ντύρινγκ) του κράτους ως μηχανισμού βίας. Αυτό που απομένει θα είναι μια «χωρίς κράτος διοίκηση των πραγμάτων».

Η γενική θεωρία του ιστορικού υλισμού αξιώνει ότι αποτελεί μεθοδολογική βάση για όλες τις ειδικές κοινωνικές επιστήμες, καθώς και για την αισθητική και την ηθική. Βλ. Τρότσκι: *Λογοτεχνία και Επανάσταση*.

Η τέχνη, σύμφωνα με τον διαλεκτικό υλισμό, είναι μια ανθρώπινη δραστηριότητα που ενσωματώνει μια αντανάκλαση της πραγματικότητας που την περιβάλλει, μια αντανάκλαση που μπορεί να είναι συνειδητή, ασυνείδητη, ανασυγκροτητική ή σκόπιμα φαντασιακή, και η οποία διαθέτει θετική αισθητική αξία ως προς τον ρυθμό, τη μορφή, το χρώμα, την εικόνα κ.λπ. Η τέχνη είναι «καλή» στον βαθμό που αποτελεί πιστή και αισθητικά επαρκή αντανάκλαση της πραγματικότητας. Κατά συνέπεια, ο προλεταριακός ή σοσιαλιστικός ρεαλισμός (βλ. λ.) δεν είναι φωτογραφικός ή στατικός, αλλά διαλεκτικός: αναγνωρίζει ότι κάθε περίοδος ή αντικείμενο κινείται προς το μέλλον του, ότι η ταξική κοινωνία μεταβαίνει σε αταξική κοινωνία. Αυτός ο ρεαλισμός είναι αισιόδοξος και περιλαμβάνει έναν «επαναστατικό ρομαντισμό». Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν, σοβιετική φιλοσοφία: επίσης, ξεχωριστά λήμματα για λεπτομερείς ορισμούς επιμέρους όρων.

[Dialectical materialism: The school of philosophy founded by Marx and Engels and developed by many subsequent thinkers.

Ontologically, its materialism means that matter, nature, the observable world is taken "without reservations," as real in its own right, neither deriving its reality from any supernatural or transcendental source, nor dependent for its existence on the mind of man. It is considered scientifically evident that matter is prior to mind both temporally and logically in the sense that mind never appears except as an outgrowth of matter, and must be explained accordingly. Space and time are viewed as forms of the existence of matter.

The term dialectical expresses the dynamic interconnectedness of things, the universality of change and its radical character; everything possessing any sort of reality is in process of self-transformation, owing to the fact that its content is made up of opposing factors or forces the internal movement of which interconnects everything, changes each thing into something else. Mechanism in the sense of non-dialectical materialism as well as metaphysics in the sense of idealistic ontology are thus rejected.

The position taken is that investigation reveals basic, recurrent patterns of change, expressible as laws of materialist dialectics, which are seen as relevant to every level of existence, and, because validated by past evidence, as indispensable hypotheses in guiding further investigation. These are

* Law of interpenetration, unity and strife of opposites. (All existences, being complexes of opposing elements and forces, have the character of a changing unity. The unity is considered temporary, relative, while the process of change, expressed by interpenetration and strife, is continuous, absolute.)
* Law of transformation of quantity into quality and vice versa. (The changes which take place in nature are not merely quantitative; their accumulation eventually precipitates new qualities in a transition which appears as a sudden leap in comparison to the gradualness of the quantitative changes up to that point. The new quality is considered as real as the original quality. It is not mechanically reducible to it it is not merely a larger amount of the former quality, but something into which that has developed.)
* Law of negation of negation. (The series of quantitative changes and emerging qualities is unending. Each state or phase of development is considered a synthesis which resolves the contradictions contained in the preceding synthesis and which generates its own contradictions on a different qualitative level.) 

These laws, connecting ontology with logic, are contrasted to the formalistic laws of identity, difference and excluded middle of which they are considered qualitatively enriched reconstructions. Against the ontology of the separateness and self-identity of each thing, the dialectical laws emphasize the interconnectedness of all things and self-development of each thing. An A all parts of which are always becoming non-A may thus be called non-A as well as A. The formula, A is A and cannot be non-A, becomes, A is A and also non-A, that is, at or during the same instant: there is no instant, it is held, during which nothing happens. The view taken is that these considerations apply as much to thought and concepts, as to things, that thought is a process, that ideas gain their logical content through interconnectedness with other ideas, out of and into which they develop.

Consequently, the dialectical method means basically that all things must be investigated in terms of their histories; the important consideration is not the state in which the object appears at the moment, but the rate, direction and probable outcome of the changes which are taking place as a result of the conflict of forces, internal and external. The necessity of observation and prediction in every field is thus ontologically grounded, according to dialectical materialism, which not only rejects a priorism, holding that "nature is the test of dialectics" (Engels: Anti-Dühring), but claims to express with much more fidelity than formal logic, with its emphasis on unmoving form rather than changing content, the basis of the method modern science actually uses. There is an equal rejection of theory without practice and practice without theory.

One may assert that the human brain, capable of forming ideas, does so not prior to or independently of the rest of the natural world, but in relation to it, moved and stimulated by its manifold content. Ideas reflect things, but the reflection, like everything else, is dialectical, not inert, but active. Ideas grow out of and lead back to things, sometimes very circuitously; things may be reflected fancifully, by abstraction or in new combinations as well as directly. While there is a perfectly objective reality to reflect, the reflection is never perfect: truth is absolute, but knowledge relative.

The social theory, termed historical materialism, represents the application of the general principles of materialist dialectics to human society, by which they were first suggested. The fundamental changes and stages which society has passed through in the course of its complex evolution are traced primarily to the influence of changes taking place in its economic base. This base has two aspects: material forces of production (technics, instrumentalities) and economic relations (prevailing system of ownership, exchange, distribution). Growing out of this base is a social superstructure of laws, governments, arts, sciences, religions, philosophies and the like. The view taken is that society evolved as it did primarily because fundamental changes in the economic base resulting from conflicts of interest in respect to productive forces, and involving radical changes in economic relations, have compelled accommodating changes in the social superstructure. Causal action is traced both ways between base and superstructure, but when any "higher" institution threatens the position of those who hold controlling economic power at the base, the test of their power is victory in the ensuing contest. The role of the individual in history is acknowledged, but is seen in relation to the movement of underlying forces. Cf. Plekhanov, Role of the Individual m History.

The general direction of social evolution, on this view is from classless, collectivist forms (primitive communism) to class forms (slave-master, serf-lord, worker-capitalist) to classless, socialist, communist forms on the modern level of highly complex technics. Classes are defined as groups having antagonistic economic relationships to the means of production. The resultant conflict of interests is called the class struggle, which, involving the means and way of life, is carried on in all fields, often unconsciously.

It is held that society has not accomplished many basic transformations peacefully, that fundamental changes in the economic system or the social superstructure, such as that from medieval serf-lord to modern worker-capitalist economy, have usually involved violence wherein the class struggle passes into the acute stage of revolution because the existing law articulates and the state power protects the obsolete forms and minority-interest classes which must be superseded. The evolution of capitalism is considered to have reached the point where the accelerating abundance of which its technics are capable is frustrated by economic relationships such as those involved in individual ownership of productive means, hiring and firing of workers in the light of private profits and socially unplanned production for a money market. It is held that only technics collectively owned and production socially planned can provide employment and abundance of goods for everyone. The view taken is that peaceful attainment of them is possible, but will probably be violently resisted by priveleged minorities, provoking a contest of force in which the working class majority will eventually triumph the world over.

The working class, in coming to power, is seen to establish its own state form, based upon the dictatorship of the proletariat, which is maintained so long as a state is necessary, and which is considered to extend democracy to the majority by establishing collective ownership of the means of production. This first stage is defined as socialism, the economic principle of which is, "from each according to ability, to each according to work performed". The second stage is defined as communism, the economic principle of which is, "from each according to ability, to each according to need" (Marx "Gotha Program"). In its fullest sense, on a world wide scale, this stage is considered to include an economy of abundance made possible by social utilization of unrestricted production, a disappearance of the antagonism between town and country and that between mental and physical labor, and, because irreconcilable class conflicts will have ceased to exist, a "withering away" (Engels: Anti-Dühring) of the state as an apparatus of force. What will remain will be a state-less '"administration of things."

The general theory of historical materialism claims to be a methodological basis for all specific social sciences, as well as for aesthetics and ethics. Cf. Trotsky: Literature and Revolution.

Art, to dialectical materialism, is an activity of human beings which embodies a reflection of the reality surrounding them, a reflection which may be conscious, unconscious, reconstructive or deliberately fantastic, and which possesses positive aesthetic value in terms of rhythm, figure, color, image and the like. Art is good to the extent that it is a faithful and aesthetic reflection of the reality dealt with. Accordingly, proletarian or socialist realism (q.v.) is not photographic, static, but dialectical, conscious that any given period or subject is moving into its future, that class society is becoming classless society. This realism is optimistic, involving a "revolutionary romanticism". Marx, Engels, Lenin, Soviet philosophy, also, separate entries for detailed definitions of specific terms.

Bibliography:

Marx-Engels Gesamtausgabe (complete works of Marx and Engels currenth adding to its volumes).
Marx, Karl:
    Capital. 
    Contribution to the Critique of Political Economy. 
    Value, Price and Profit. 
    Class Struggles in France. 
    Paris Commune (for extensive bibliography of Marx, see Karl Marx). 
Engels, Friedrich:
    Anti-Dühring. 
    Dialectics of Nature. 
    Ludwig Feuerback and the Outcome of Classical German Philosophy. 
    Origin of the Family, 
    Private Property and the State. 
Marx and Engels:
    German Ideology. 
    Communist Manifesto. 
Lenin, V. I.:
    Collected Works. 
    Selected Works. 
    Materialism and Empirio-Criticism. 
    State and Revolution. 
    Filosofskie Tetrady (Philosophical Notebooks). 
Many of Lenin's briefer philosophical writings may be found in Selected Works, vol. XI. -- J.M.S. ](http://www.ditext.com/runes/d.html)

ιμπρεσιονισμός (impressionism)

Ιμπρεσιονισμός (*Impressionism*): Ως γενικό καλλιτεχνικό κίνημα, η θεωρία ότι η τέχνη πρέπει να επιδιώκει μόνο να αποκαλύπτει την αισθητή ποιοτική όψη ενός αντικειμένου, σκηνής ή συμβάντος· δηλαδή το συνολικό αποτέλεσμα που αυτό δημιουργεί στον καλλιτέχνη. Ειδικότερα στη ζωγραφική, η γενική ιδέα που υποκρύπτει την πρακτική είναι η απόδοση της άμεσης οπτικής εμφάνισης του αντικειμένου, ανεξάρτητα από τη φυσική του δομή και τη σημασία του για τον νου. Δίνεται έμφαση στη σύλληψη των εφήμερων επιφανειακών όψεων των πραγμάτων όπως αυτές αποκαλύπτονται από τις μεταβολές του φωτός, με παραμέληση κάθε υποτιθέμενου «πραγματικού» πράγματος που υφίσταται αυτές τις μεταβολές και υποκρύπτει αυτές τις όψεις. — I.J.

[Impressionism: As a general artistic movement, the theory that art should strive only to reveal the felt quality of an object, scene, or event; i.e. the total effect that it creates in the artist. Specifically in painting, the general idea underling practice is to render the immediate visual appearance of the object, independently of its physical structure and its meaning for the mind. Emphasis is placed on capturing ephemeral surface aspects of things as disclosed by changes in light, neglecting any supposed real thing which undergoes these changes and underlies these aspects. -- I.J. ](http://www.ditext.com/runes/i.html)

εντύπωση (impression)

Εντύπωση (*Impression*): Ενέργημα ή διαδικασία επενέργειας· αποτέλεσμα ή επίδραση μιας τέτοιας επενέργειας, ιδίως ψυχολογική· άμεσο ή στιγμιαίο αποτέλεσμα· διέγερση νευρικών διεργασιών ανεξάρτητα από την επίδρασή της· άμεσο αποτέλεσμα της νευρικής διέγερσης στη συνείδηση· άμεσο, ανερμήνευτο δεδομένο της συνείδησης, ιδιαίτερα σε σχέση με αισθητικά αντικείμενα· αισθητηριακή εικόνα· σχετικά ζωηρό αντιληπτικό δεδομένο σε αντιδιαστολή προς μια ασθενέστερη ιδέα. Βλ. Hume. — M.T.K.

[Impression: Act or process of affecting; effect or influence of such, especially psychological, immediate or momentary effect; stimulation of neural processes apart from its effect, immediate effect in consciousness of neural stimulation; immediate, uninterpreted datum of consciousness, especially of aesthetic objects; sensuous image; relatively vivid perceptual datum as against a fainter idea. See Hume. -- M.T.K. ](http://www.ditext.com/runes/i.html)

 

αμεσότητα (immediacy)

**Αμεσότητα** *(λατ. in + medius, «μέσος», «ενδιάμεσος»)*: Η αμεσότητα χρησιμοποιείται με δύο σημασίες:

* Σε αντιδιαστολή προς την **αναπαράσταση**, η αμεσότητα είναι η άμεση παρουσία του αντικειμένου της γνώσης στον νου. Βλ. παρουσιαστική αμεσότητα (*presentational immediacy*).
* Σε αντιδιαστολή προς τη **διαμεσολάβηση**, η αμεσότητα συνίσταται στην απουσία ή στην ελάχιστη και λανθάνουσα παρουσία της συναγωγής, της ερμηνείας και της κατασκευής σε οποιαδήποτε γνωστική διαδικασία.

Με αυτή τη δεύτερη σημασία, η **αντίληψη** και η **ενθύμηση** είναι σχετικά άμεσες, ενώ οι επιστημονικές και φιλοσοφικές θεωρίες είναι διαμεσολαβημένες. — L.W.

[Immediacy: (Lat. in + medius, middle) Immediacy is used in two senses:

* Contrasted with representation, immediacy is the direct presence to the mind of the object of knowledge. See Presentational immediacy.
* Contrasted with mediation, immediacy consists in the absence or minimal and submerged presence of inference, interpretation and construction in any process of knowledge. 

In this sense perception and memory are relatively immediate whereas scientific and philosophical theories are mediate. -- L.W. ](http://www.ditext.com/runes/i.html)

**Παρουσιαστική Αμεσότητα** *(λατ. praesens, μετοχή ενεστώτα του praeesse = «είμαι παρών», και in + medius = «χωρίς ενδιάμεσο»)*: Η παρουσιαστική αμεσότητα χαρακτηρίζει κάθε περιεχόμενο που βρίσκεται σε άμεση γνωστική παρουσία ενώπιον του νου, όπως τα αισθητηριακά δεδομένα, οι νοητικές εικόνες, καθώς και τα συναισθηματικά και συγκινησιακά δεδομένα.

Ορισμένοι γνωσιολόγοι αποδίδουν αμεσότητα και σε ανώτερα επίπεδα γνώσης, όπως η αντίληψη και η ενθύμηση, ενώ οι μυστικιστές την αποδίδουν στη γνώση του Θεού. — L.W.

[Presentational Immediacy: (Lat. praesens ppr. of praeesse, and in + medius, middle) Presentational immediacy characterizes any items which are in the direct cognitive presence of the mind such as sense data, images, emotional and affective data. Immediacy is ascribed by some epistemologists to higher levels of knowledge, e.g. perception and memory and by the mystic to the knowledge of God. -- L.W. ](https://www.ditext.com/runes/p.html)

Η φαντασία δηλώνει μια νοητική διεργασία που συνίσταται...

Φαντασία (Imagination): Η φαντασία δηλώνει μια νοητική διεργασία που συνίσταται:

* στην αναβίωση αισθητηριακών εικόνων οι οποίες προέρχονται από προγενέστερες αντιλήψεις (αναπαραγωγική φαντασία), και
* στον συνδυασμό αυτών των στοιχειωδών εικόνων σε νέες ενότητες (δημιουργική ή παραγωγική φαντασία).

Η δημιουργική φαντασία είναι δύο ειδών:

* η φαντασιοπληξία (*fancy*), η οποία είναι σχετικά αυθόρμητη και ανεξέλεγκτη, και
* η κατασκευαστική φαντασία (*constructive imagination*), η οποία απαντά χαρακτηριστικά στην επιστήμη, την εφεύρεση και τη φιλοσοφία και καθοδηγείται από ένα κυρίαρχο σχέδιο ή σκοπό.

— L.W.

[Imagination: Imagination designates a mental process consisting of:

* The revival of sense images derived from earlier perceptions (the reproductive imagination), and
* the combination of these elementary images into new unities (the creative or productive imagination.) The creative imagination is of two kinds:
    * the fancy which is relatively spontaneous and uncontrolled, and
    * the constructive imagination, exemplified in science, invention and philosophy which is controlled by a dominant plan or purpose. 

-- L.W. ](http://www.ditext.com/runes/i.html)

Πλάνη-Ψευδαίσθηση-Παραίσθηση (Delusion-Illusion-Hallucination ditext)

Delusion-Illusion-Hallucination

Πλάνη (Delusion): *(λατ. de + ludere, «παίζω»)* Εσφαλμένη ή μη αληθοφανής (*non-veridical*) γνώση. Ο όρος, κυρίως, περιορίζεται στην αντίληψη, τη μνήμη και άλλες μη συμπερασματικές μορφές γνώσης, αλλά μερικές φορές επεκτείνεται ώστε να περιλάβει και συμπερασματικές πεποιθήσεις και θεωρίες. Βλ. Αληθοφανής (Veridical).

Οι δύο κύριοι τύποι πλάνης είναι:

(α) η ψευδαίσθηση (illusion) ή μερικώς πλανημένη γνώση, π.χ. οι συνήθεις παραμορφώσεις των αισθήσεων και της μνήμης, οι οποίες εντούτοις έχουν κάποια πραγματική βάση· και

(β) η παραισθητική αντίληψη (hallucination) ή πλήρως πλανημένη γνώση, όπως τα όνειρα, οι ψευδο-αναμνήσεις κ.λπ., στα οποία δεν αντιστοιχεί τίποτε στην πραγματικότητα.

Βλ. Ψευδαίσθηση (Illusion)· Παραισθητική αντίληψη (Hallucination). — L.W.

Ψευδαίσθηση (Illusion): *(λατ. in + ludere, «παίζω»)* Μια αισθητηριακή ψευδαίσθηση είναι μια εσφαλμένη αντίληψη που προκύπτει από εσφαλμένη ερμηνεία των δεδομένων των αισθήσεων, επειδή αυτά παράγονται υπό ασυνήθιστες συνθήκες αντίληψης — φυσικές, φυσιολογικές ή ψυχολογικές. Η ψευδαίσθηση αντιδιαστέλλεται προς την παραισθητική αντίληψη (*hallucination*), στην οποία τα αισθητηριακά συστατικά στοιχεία απουσιάζουν εντελώς. Βλ. Πλάνη (Delusion)· Παραισθητική αντίληψη (Hallucination). — L.W.

Παραισθητική αντίληψη (Hallucination): *(λατ. hallucinatio, από το hallucinari, «περιπλανώμαι με τον νου»)* Μια μη αληθοφανής ή πλανημένη αντίληψη ενός αισθητηριακού αντικειμένου, η οποία λαμβάνει χώρα ενώ κανένα αντικείμενο δεν είναι πράγματι παρόν στα αισθητήρια όργανα. Βλ. Πλάνη (Delusion)· Ψευδαίσθηση (Illusion). — L.W.

Αρνητική παραισθητική αντίληψη (Negative Hallucination): Η αποτυχία αντίληψης ενός αντικειμένου το οποίο είναι πράγματι παρόν στα αισθητήρια όργανα. Βλ. Παραισθητική αντίληψη (Hallucination). — L.W.

[Delusion: (Lat. de + ludere, to play) Erroneous or non-veridical cognition. The term is properly restricted to perception, memory and other non-inferential forms of knowledge but is at times extended to include inferential beliefs and theories. See Veridical. The two principal types of delusion are (a) illusion or partially delusive cognition, e.g. the ordinary distortions of sense and memory which nevertheless have a basis in fact, and (b) hallucination or totally delusive cognition such as dreams, pseudo-memories, etc. to which nothing corresponds in fact. See Illusion; Hallucination. -- L.W. ](https://www.ditext.com/runes/d.html)

[Illusion: (Lat. in + ludere, to play) An illusion of sense is an erroneous perception arising from a misinterpretation of data of sense because they are produced under unusual conditions of perception, physical, physiological or psychological. Illusion contrasts with hallucination in which the sensuous ingredients are totally absent. See Delusion; Hallucination. -- L.W. ](http://www.ditext.com/runes/i.html)

[Hallucination: (Lat. hallucinatio, from hallucinari, to wander in mind) A non-veridical or delusive perception of a sense object occurring when no object is in fact present to the organs of sense. See Delusion, Illusion. -- L.W.

Hallucination, Negative: The failure to perceive an object which is in fact present to the organs of sense. See Hallucination. -- L.W. ](https://www.ditext.com/runes/h.html)

δυϊσμός (dualism)

«Δυϊσμός: (λατ. duo, δύο)

(a) Στη μεταφυσική: Θεωρία που αποδέχεται, σε οποιοδήποτε δεδομένο πεδίο, δύο ανεξάρτητες και αμοιβαία μη αναγώγιμες υποστάσεις/ουσίες, π.χ. τον πλατωνικό δυϊσμό του αισθητού και του νοητού κόσμου, τον καρτεσιανό δυϊσμό της σκεπτόμενης και της εκτατής ουσίας, τον λειμπνιτσιανό δυϊσμό του πραγματικού και του δυνατού κόσμου, τον καντιανό δυϊσμό του νοουμένου και του φαινομένου. Ο όρος “δυϊσμός” εμφανίζεται για πρώτη φορά στον Thomas Hyde, Historia religionis veterum Persarum (1700), κεφ. IX, σ. 164, όπου εφαρμόζεται στον θρησκευτικό δυϊσμό του καλού και του κακού, και χρησιμοποιείται ομοίως από τον Bayle στο λήμμα «Zoroaster» του Λεξικού του, καθώς και από τον Leibniz στην Theodicee. Ο C. Wolff ευθύνεται για τη χρήση του με ψυχο-φυσική έννοια (βλ. A. Lalande, Vocabulaire de la Philosophie, τόμ. I, σ. 180, σημείωση του R. Eucken).

(b) Στην επιστημολογία: Ο επιστημολογικός δυϊσμός είναι η θεωρία ότι στην αντίληψη, στη μνήμη και σε άλλους τύπους μη συναγωγικής γνώσης υπάρχει αριθμητική δυαδικότητα ανάμεσα στο περιεχόμενο ή το άμεσα παρόν δεδομένο στο γνωστικό νου (αισθητηριακό δεδομένο, εικόνα μνήμης κ.λπ.) και στο πραγματικό αντικείμενο της γνώσης (το πράγμα που γίνεται αντιληπτό ή ανακαλείται) (βλ. A. O. Lovejoy, The Revolt Against Dualism, σσ. 15–16). Ο επιστημολογικός μονισμός, αντιθέτως, ταυτίζει το άμεσο δεδομένο και το γνωστικό αντικείμενο, είτε αφομοιώνοντας το περιεχόμενο προς το αντικείμενο (επιστημολογικός ρεαλισμός) είτε το αντικείμενο προς το περιεχόμενο (επιστημολογικός ιδεαλισμός). — L.W.»

[Dualism: (Lat. duo, two)

(a) In metaphysics: Theory which admits in any given domain, two independent and mutually irreducible substances e.g. the Platonic dualism of the sensible and intelligible worlds, the Cartesian dualism of thinking and extended substances, the Leibnizian dualism of the actual and possible worlds, the Kantian dualism of the noumenal and the phenomenal. The term dualism first appeared in Thomas Hyde, Historia religionis veterum Persarum (1700) ch. IX, p. 164, where it applied to religious dualism of good and evil and is similarly employed by Bayle in his Dictionary article "Zoroaster" and by Leibniz in Theodicee. C. Wolff is responsible for its use in the psycho-physical sense, (cf. A. Lalande, Vocabulaire de la Philosophie. Vol. I, p. 180, note by R. Eucken.)

(b) In epistemology: Epistemological dualism is the theory that in perception, memory and other types of non-inferential cognition, there is a numerical duality of the content or datum immediately present to the knowing mind and (sense datum, memory image, etc.) and the real object known (the thing perceived or remembered) (cf. A. O. Lovejoy, The Revolt Against Dualism, pp. 15-6). Epistemological monism, on the contrary identifies the immediate datum and the cognitive object either by assimilating the content to the object (epistemological realism) or the object to the content (epistemological idealism). -- L.W. ](http://www.ditext.com/runes/d.html)

Ο Φαίδων έχει καταστεί μια σπερματική διατύπωση, από την οποία
«μια ολόκληρη σειρά δυϊσμών, οι οποίοι έχουν ριζωθεί βαθιά στη δυτική φιλοσοφία, τη θεολογία και την ψυχολογία επί δύο χιλιετίες, έλαβαν την κλασική τους διατύπωση: ψυχή και σώμα, νους και ύλη, νόηση και αίσθηση, λόγος και συναίσθημα, πραγματικότητα και φαινόμενο, ενότητα και πολλαπλότητα, τελειότητα και ατέλεια, αθάνατο και θνητό, μονιμότητα και μεταβολή, αιώνιο και χρονικό, θείο και ανθρώπινο, ουρανός και γη.»^[24] <#cite_note-FOOTNOTEGallop1996ix-24>

The /Phaedo/ has come to be considered a seminal formulation, from which
"a whole range of dualities, which have become deeply ingrained in
Western philosophy, theology, and psychology over two millennia,
received their classic formulation: soul and body, mind and matter,
intellect and sense, reason and emotion, reality and appearance, unity
and plurality, perfection and imperfection, immortal and mortal,
permanence and change, eternal and temporal, divine and human, heaven
and earth."^[24] <#cite_note-FOOTNOTEGallop1996ix-24>
[https://quizlet.com/68152113/philosophy-works-flash-cards/]

 

Μνήμη (λατ. memoria) [runes]

Μνήμη (λατ. *memoria*): Μη-επαγωγική γνώση παλαιών αντιληπτικών αντικειμένων (*αντιληπτική μνήμη*) ή παλαιών συναισθημάτων, αισθημάτων και καταστάσεων συνείδησης του υποκειμένου που θυμάται (*ενδοσκοπική μνήμη*).

Βλ. Ενδοσκόπηση.

Η μνήμη είναι ψυχολογικά αναλύσιμη σε τρεις λειτουργίες:

* ανάκληση ή αναπαραγωγή της μνημονικής εικόνας,
* αναγνώριση της εικόνας ως ανήκουσας στο παρελθόν του υποκειμένου που θυμάται, και
* χρονικός εντοπισμός του αναμνησθέντος αντικειμένου με αναφορά σε ένα ψυχολογικό ή φυσικό χρονικό σχήμα.

— *L.W.* (http://www.ditext.com/runes/m.html)