Η ιστορία δεν είναι τίποτα παρά η δραστηριότητα του ανθρώπου που επιδιώκει τους στόχους του.

Η *ιστορία* δεν κάνει *τίποτα*, «δεν κατέχει κανένα απέραντο πλούτο»,
«δεν διεξάγει *καμία* μάχη». Είναι ο *άνθρωπος*, ο πραγματικός, ζωντανός άνθρωπος που τα κάνει όλα
αυτά, που κατέχει και αγωνίζεται· η «ιστορία» δεν είναι, θα λέγαμε, ένα
ξεχωριστό πρόσωπο που χρησιμοποιεί τον άνθρωπο ως μέσο για την επίτευξη των *δικών της* στόχων.
Η ιστορία δεν είναι *τίποτα παρά* η δραστηριότητα του ανθρώπου που επιδιώκει τους στόχους του.

Marx, The Holy Family, Κεφάλαιο 6 (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/holy-family/ch06_2.htm#history) (1846)

Οι παραγωγικές δυνάμεις είναι το αποτέλεσμα της πρακτικής ενέργειας του ανθρώπου, αλλά
αυτή η ενέργεια περιορίζεται με τη σειρά της από τις συνθήκες στις οποίες ο άνθρωπος
τοποθετείται από τις παραγωγικές δυνάμεις που έχουν ήδη αποκτηθεί, από τη μορφή της
κοινωνίας, που δε δημιουργεί, που υπάρχει πριν από αυτόν, που είναι
το προϊόν της προηγούμενης γενιάς.

Marx, Letter to Annenkov (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1846/letters/46_12_28.htm) (1846)

Αναγκαιότητα (informationphilosopher)

Necessity
=========

URL: http://www.informationphilosopher.com/freedom/necessity.html

Αναγκαιότητα

Η **αναγκαιότητα** είναι η ιδέα ότι καθετί που έχει συμβεί και καθετί που θα συμβεί είναι αναγκαίο και δεν μπορεί να είναι διαφορετικά. Η αναγκαιότητα συχνά αντιπαρατίθεται προς την τύχη και την ενδεχομενικότητα. Σε έναν αναγκαίο κόσμο δεν υπάρχει τύχη. Ό,τι συμβαίνει, συμβαίνει κατ’ αναγκαιότητα.

Ο μεγάλος ατομιστής Λεύκιππος διατύπωσε το πρώτο δόγμα του ντετερμινισμού, μιας απόλυτης αναγκαιότητας:

> «Τίποτε δεν συμβαίνει τυχαία, αλλά τα πάντα για κάποιο λόγο και κατ’ ανάγκην.»

Πρέπει όμως να διακρίνουμε αυτή την αξίωση περί φυσικής αναγκαιότητας από την απλούστερη λογική αναγκαιότητα των τυπικών συστημάτων.

Η λογική του Αριστοτέλη υπερασπίστηκε τη λογική αναγκαιότητα σύμφωνα με την οποία, από δύο αντιφατικές προτάσεις, μόνο η μία μπορεί να είναι αληθής και η άλλη ψευδής. Ο Διόδωρος Κρόνος ανέπτυξε τον «Κύριο Λόγο» για να δείξει ότι μόνο μία απάντηση σε ένα ερώτημα σχετικά με ένα μελλοντικό γεγονός μπορεί να είναι αληθής: είτε Ναι είτε Όχι. Αυτό οδήγησε στη μεγαρική ιδέα του [ακτουαλισμού](https://www.informationphilosopher.com/freedom/actualism.html), σύμφωνα με την οποία δεν υπάρχει μελλοντική ενδεχομενικότητα και υπάρχει μόνο ένα δυνατό μέλλον.

Το παράδοξο του Διοδώρου ήταν αποτέλεσμα της αρχής της δισθενείας (principle of bivalence) ή του νόμου του αποκλειομένου τρίτου (law of the excluded middle). Μόνο μία από δύο λογικά αντιφατικές προτάσεις μπορεί να είναι αναγκαία αληθής. Ο Αριστοτέλης έλυσε το παράδοξο λέγοντας ότι η αλήθεια των προτάσεων για το μέλλον εξαρτάται από το πραγματικό μέλλον, ως εξής:

> «Μια ναυμαχία είτε θα συμβεί αύριο είτε δεν θα συμβεί·
> αλλά δεν είναι αναγκαίο να συμβεί αύριο,
> ούτε είναι αναγκαίο να μη συμβεί·
> ωστόσο είναι αναγκαίο είτε να συμβεί είτε να μη συμβεί αύριο.»
— (*Περὶ Ἑρμηνείας* IX, 19a30)

Ο σημαντικότερος θεμελιωτής του Στωικισμού, Χρύσιππος, μετρίασε την αυστηρή αναγκαιότητα. Όπως και οι Δημόκριτος, Αριστοτέλης και Επίκουρος πριν από αυτόν, ο Χρύσιππος επιδίωκε να ενισχύσει το επιχείρημα υπέρ της ηθικής ευθύνης, ιδίως απέναντι στα ακαθόριστα τυχαία αίτια του Αριστοτέλη και του Επίκουρου. Ενώ το παρελθόν είναι αμετάβλητο, ο Χρύσιππος υποστήριζε ότι ορισμένα μελλοντικά συμβάντα που είναι δυνατά δεν προκύπτουν κατ’ αναγκαιότητα μόνο από εξωτερικούς παράγοντες του παρελθόντος, αλλά ενδέχεται να εξαρτώνται και από εμάς. Έχουμε τη δυνατότητα να συγκατατεθούμε ή να μη συγκατατεθούμε σε μια πράξη.

Αργότερα, ο Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς διέκρινε δύο μορφές αναγκαιότητας: την αναγκαία αναγκαιότητα και την ενδεχομενική αναγκαιότητα. Η διάκριση αυτή αντιστοιχούσε ουσιαστικά στη διάκριση μεταξύ λογικής και φυσικής (ή εμπειρικής) αναγκαιότητας.

Κατά τις συζητήσεις του δέκατου όγδοου αιώνα για την ελευθερία και την αναγκαιότητα (την ελεύθερη βούληση έναντι του ντετερμινισμού), πολλοί στοχαστές διέκριναν επίσης μια ηθική αναγκαιότητα από τη φυσική αναγκαιότητα. Η ηθική αναγκαιότητα περιγράφει τη βούληση ως (αυτο)προσδιοριζόμενη από τους λόγους και τα κίνητρα του δρώντος υποκειμένου. Οι ακραίοι ελευθεριακοί θεωρητικοί επέμεναν σε μια βούληση που δεν προσδιορίζεται από λόγους, φοβούμενοι ότι αυτό θα συνεπαγόταν προ-καθορισμό, πράγμα που δεν ισχύει. Στα μοντέλα δύο σταδίων της ελεύθερης βούλησης, ο ιντετερμινισμός κατά τη γένεση εναλλακτικών δυνατοτήτων δράσης διαρρηγνύει την αιτιακή αλυσίδα του ντετερμινισμού.

Η τύχη θεωρείται ασυμβίβαστη τόσο με τον λογικό ντετερμινισμό όσο και με οποιονδήποτε περιορισμό του αιτιακού, φυσικού ή μηχανικού ντετερμινισμού.

Παρά τις άφθονες αποδείξεις περί του αντιθέτου, πολλοί φιλόσοφοι αρνούνται ότι υπάρχει τύχη. Υποστηρίζουν ότι, αν έστω και ένα μόνο συμβάν καθορίζεται από την τύχη, τότε ο ιντετερμινισμός είναι αληθής και υπονομεύεται η ίδια η δυνατότητα βέβαιης γνώσης. Μερικοί φτάνουν στο άκρο να ισχυρίζονται ότι η τύχη θα καθιστούσε την κατάσταση του κόσμου πλήρως ανεξάρτητη από κάθε προγενέστερη κατάσταση — κάτι παράλογο, αλλά ενδεικτικό της ανησυχίας τους απέναντι στην τύχη.

Ο Μπέρτραντ Ράσελ έγραψε:

> «Ο νόμος της αιτιότητας, σύμφωνα με τον οποίο μεταγενέστερα συμβάντα μπορούν θεωρητικά να προβλεφθούν μέσω προγενέστερων συμβάντων, συχνά θεωρήθηκε εκ των προτέρων αληθής, αναγκαιότητα της σκέψης, κατηγορία χωρίς την οποία η επιστήμη δεν θα ήταν δυνατή.»
— (*The Problems of Philosophy*, σ. 179)

Η κεντρική ιδέα του ιντετερμινισμού συνδέεται στενά με την ιδέα της αιτιότητας. Για ορισμένους, ο ιντετερμινισμός σημαίνει απλώς ένα συμβάν χωρίς αιτία. Ωστόσο, μπορούμε να έχουμε μια επαρκή έννοια αιτιότητας χωρίς αυστηρό ντετερμινισμό, ο οποίος συνεπάγεται πλήρη προβλεψιμότητα των συμβάντων και ένα μόνο δυνατό μέλλον.

Παράδειγμα συμβάντος που δεν προκαλείται αυστηρά είναι εκείνο που εξαρτάται από την τύχη, όπως η ρίψη ενός νομίσματος. Αν το αποτέλεσμα είναι απλώς πιθανό και όχι βέβαιο, τότε μπορούμε να πούμε ότι το συμβάν προκλήθηκε από τη ρίψη του νομίσματος, αλλά το αν θα προκύψει κορώνα ή γράμματα δεν ήταν προβλέψιμο. Επομένως, αυτή η αιτιότητα, η οποία αναγνωρίζει προηγούμενα συμβάντα ως αιτίες, είναι μη προσδιορισμένη και το αποτέλεσμα οφείλεται αποκλειστικά στην τύχη.

Αυτό το είδος αιτιότητας το αποκαλούμε **«ήπια αιτιότητα» (soft causality)**. Τα συμβάντα προκαλούνται από προηγούμενα (αναίτια) συμβάντα, αλλά δεν προσδιορίζονται από συμβάντα που βρίσκονται νωρίτερα στην αιτιακή αλυσίδα, η οποία έχει διαρραγεί από το αναίτιο αίτιο.

Η αναγκαιότητα είναι κρίσιμη για το ζήτημα της ελεύθερης βούλησης. Η αυστηρή αναγκαιότητα συνεπάγεται ένα μόνο δυνατό μέλλον. Η τύχη σημαίνει ότι το μέλλον είναι απρόβλεπτο. Η τύχη επιτρέπει εναλλακτικά μέλλοντα και τότε το ερώτημα γίνεται πώς το ένα πραγματικό παρόν πραγματώνεται από αυτές τις δυνητικές εναλλακτικές.

Η απόκλιση που απαιτείται από την αυστηρή αναγκαιότητα είναι πολύ μικρή σε σύγκριση με τις θαυματουργικές ιδέες που συνδέονται με την αρχαία έννοια της **causa sui** (αυτοπροκαλούμενης αιτίας).

Παρά την κριτική επίθεση του Ντέιβιντ Χιουμ κατά της αναγκαιότητας των αιτίων, πολλοί φιλόσοφοι ασπάζονται έντονα την αιτιότητα. Μερικοί μάλιστα τη συνδέουν με την ίδια τη δυνατότητα της λογικής και του ορθού λόγου. Και ο ίδιος ο Χιουμ πίστευε έντονα —αν και όχι χωρίς ασυνέπεια— στην αναγκαιότητα, ενώ αρνιόταν την αιτιότητα. Έλεγε ότι «είναι αδύνατο να δεχθούμε οποιοδήποτε ενδιάμεσο μεταξύ τύχης και αναγκαιότητας».

Ακόμη και σε έναν κόσμο όπου υπάρχει τύχη, τα μακροσκοπικά αντικείμενα είναι προσδιορισμένα σε εξαιρετικό βαθμό. Αυτή είναι η βάση της φυσικής αναγκαιότητας. Οι νόμοι της κίνησης του Ισαάκ Νεύτων είναι αρκετά ντετερμινιστικοί ώστε να στείλουν ανθρώπους στη Σελήνη και πίσω. Το μοντέλο «Cogito» του Μακρο-Νου είναι αρκετά μεγάλης κλίμακας ώστε να αγνοεί την κβαντική αβεβαιότητα για τους σκοπούς της έλλογης βούλησης. Το νευρικό σύστημα είναι αρκετά ανθεκτικό ώστε να διασφαλίζει ότι οι νοητικές αποφάσεις μεταδίδονται αξιόπιστα στα άκρα μας. Οι πράξεις μας προσδιορίζονται από τις σκέψεις μας. Αλλά οι ίδιες οι σκέψεις μας είναι ελεύθερες. Αυτό σημαίνει ότι οι πράξεις μας δεν ήταν προ-καθορισμένες πριν αρχίσουμε να σκεφτόμαστε.

> Βλέπουμε έναν κόσμο ήπιας αιτιότητας και επαρκούς ντετερμινισμού.

Αυτό το είδος ντετερμινισμού (προσδιορισμένου αλλά όχι προ-καθορισμένου) το ονομάζουμε **«επαρκή ντετερμινισμό» (adequate determinism)**. Ο φυσικός ντετερμινισμός είναι επαρκής ώστε να μπορούμε να προβλέπουμε εκλείψεις για τα επόμενα χίλια ή περισσότερα χρόνια με εξαιρετική ακρίβεια.

Η παρουσία κβαντικής αβεβαιότητας οδηγεί ορισμένους φιλοσόφους να χαρακτηρίζουν τον κόσμο ως μη προσδιορισμένο. Όμως ο όρος «ιντετερμινισμός» είναι παραπλανητικός και φέρει έντονα αρνητικές συνδηλώσεις, όταν τα περισσότερα συμβάντα είναι συντριπτικά «επαρκώς προσδιορισμένα».

Δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα να φανταστούμε ότι οι τρεις παραδοσιακές νοητικές ικανότητες του λόγου —η αντίληψη, η σύλληψη και η κατανόηση— λειτουργούν, για όλους τους πρακτικούς σκοπούς, ντετερμινιστικά μέσα σε έναν φυσικό εγκέφαλο όπου τα κβαντικά συμβάντα δεν παρεμβαίνουν στις κανονικές λειτουργίες, εκτός αν το υποκείμενο επιδιώκει συνειδητά να είναι πρωτότυπο και δημιουργικό.

Ομοίως, δεν υπάρχει πρόβλημα να φανταστούμε έναν ρόλο για την τύχη στον εγκέφαλο με τη μορφή θορύβου κβαντικού επιπέδου. Ο θόρυβος μπορεί να εισαγάγει τυχαία σφάλματα στις αποθηκευμένες μνήμες. Μπορεί επίσης να δημιουργήσει τυχαίους συνειρμούς ιδεών κατά την ανάκληση της μνήμης, οι οποίοι αποτελούν πηγή νέων ιδεών.

Ο Μακρο-Νους χρειάζεται τον Μικρο-Νου, ώστε τα ελεύθερα στοιχεία δράσης και σκέψης σε μια ατζέντα εναλλακτικών δυνατοτήτων να μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαβούλευσης από τη βούληση. Η τύχη στον Μικρο-Νου είναι το «ελεύθερο» της ελεύθερης βούλησης και η πηγή της ανθρώπινης δημιουργικότητας. Ο επαρκώς προσδιορισμένος Μακρο-Νους είναι η «βούληση» της ελεύθερης βούλησης που διαβουλεύεται και επιλέγει πράξεις για τις οποίες μπορούμε να φέρουμε ηθική ευθύνη.

[Η αναγκαιότητα πρέπει να περιορίζεται στην ορθή χρήση της στη λογική και να διακρίνεται σαφώς από τις συγγενείς έννοιες της αιτιότητας, του ντετερμινισμού, της βεβαιότητας και της προβλεψιμότητας.]

Necessity is the idea that everything that has ever happened and ever will happen is necessary, and can not be otherwise. Necessity is often opposed to chance and contingency. In a necessary world there is no chance. Everything that happens is necessitated.

The great atomist Leucippus stated the first dogma of determinism, an absolute necessity.

> "Nothing occurs at random, but everything for a reason and by necessity." 

But we must distinguish between this claim of physical necessity and the simpler logical necessity of formal systems.

Aristotle's logic defended the logical necessity that only one of two contradictory statements can be true, and the other false. Diodorus Cronus developed the Master Argument to show that only one answer to a question about a future event can be true. Either Yes or No. This led to the Megarian idea of actualism, that there is no future contingency and only one possible future.

Diodorus' paradox was the result of the principle of bivalence or the law of the excluded middle. Only one of two logically contradictory statements can be necessarily true. Aristotle solved the paradox by saying that the truth of statements about the future is contingent on the actual future, as follows,

> "A sea battle must either take place tomorrow or not,
but it is not necessary that it should take place tomorrow,
neither is it necessary that it should not take place,
yet it is necessary that it either should or should not
take place to-morrow."
(De Interpretatione IX, 19 a 30) 

The major founder of Stoicism, Chrysippus, took the edge off strict necessity. Like Democritus, Aristotle, and Epicurus before him, Chrysippus wanted to strengthen the argument for moral responsibility, in particular defending it from Aristotle's and Epicurus's indeterminate chance causes. Whereas the past is unchangeable, Chrysippus argued that some future events that are possible do not occur by necessity from past external factors alone, but might depend on us. We have a choice to assent or not to assent to an action.

Later, Leibniz distinguished two forms of necessity, necessary necessity and contingent necessity. This basically distinguished logical necessity from physical (or empirical) necessity.

In the eighteenth century debates about freedom and necessity (free will versus determinism), many thinkers distinguished a moral necessity from physical necessity. Moral necessity describes the will being (self) determined by an agent's reasons and motives. Extreme libertarians insisted on a will that was not determined by reasons, fearing that this implies pre-determinism, which it does not. In two-stage models of free will, indeterminism in the generation of alternative possibilities for action breaks the causal chain of determinism.

Chance is regarded as inconsistent with logical determinism and with any limits on causal, physical or mechanical determinism.

Despite abundant evidence to the contrary, many philosophers deny that chance exists. If a single event is determined by chance, then indeterminism would be true, they say, and undermine the very possibility of certain knowledge. Some go to the extreme of saying that chance would make the state of the world totally independent of any earlier states, which is nonsense, but it shows how anxious they are about chance.

Bertrand Russell said "The law of causation, according to which later events can theoretically be predicted by means of earlier events, has often been held to be a priori, a necessity of thought, a category without which science would not be possible." (Russell, External World p.179)

The core idea of indeterminism is closely related to the idea of causality. Indeterminism for some is simply an event without a cause. But we can have an adequate causality without strict determinism, which implies complete predictability of events and only one possible future.

An example of an event that is not strictly caused is one that depends on chance, like the flip of a coin. If the outcome is only probable, not certain, then the event can be said to have been caused by the coin flip, but the head or tails result was not predictable. So this causality, which recognizes prior events as causes, is undetermined and the result of chance alone.

We call this "soft" causality. Events are caused by prior (uncaused) events, but not determined by events earlier in the causal chain, which has been broken by the uncaused cause.

Necessity is critical for the question of free will. Strict necessity implies just one possible future. Chance means that the future is unpredictable. Chance allows alternative futures and the question becomes how the one actual present is realized from these potential alternatives.

The departure required from strict necessity is very slight compared to the miraculous ideas associated with the "causa sui" (self-caused cause) of the ancients.

Despite David Hume's critical attack on the necessity of causes, many philosophers embrace causality strongly. Some even connect it to the very possibility of logic and reason. And Hume himself strongly, if inconsistently, believed in necessity while denying causality. He said "'tis impossible to admit any medium betwixt chance and necessity."

Even in a world with chance, macroscopic objects are determined to an extraordinary degree. This is the basis for physical necessity. Newton's laws of motion are deterministic enough to send men to the moon and back. Our Cogito model of the Macro Mind is large enough to ignore quantum uncertainty for the purpose of the reasoning will. The neural system is robust enough to insure that mental decisions are reliably transmitted to our limbs. Our actions are determined by our thoughts. But our thoughts themselves are free. This means that our actions were not pre-determined from before we began thinking.

> we see a world of soft causality and adequate determinism

We call this kind of determinism (determined but not pre-determined) "adequate determinism." Physical determinism is adequate enough for us to predict eclipses for the next thousand years or more with extraordinary precision.

The presence of quantum uncertainty leads some philosophers to call the world indetermined. But indeterminism is misleading, with strong negative connotations, when most events are overwhelmingly "adequately determined."

There is no problem imagining that the three traditional mental faculties of reason - perception, conception, and comprehension - are for all practical purposes carried on deterministically in a physical brain where quantum events do not interfere with normal operations, unless the agent deliberately seeks to be original and creative.

There is also no problem imagining a role for chance in the brain in the form of quantum level noise. Noise can introduce random errors into stored memories. Noise could create random associations of ideas during memory recall which are the source of novel ideas.

Our Macro Mind needs the Micro Mind for the free action items and thoughts in an Agenda of alternative possibilities to be de-liberated by the will. Chance in the Micro Mind is the "free" in free will and the source of human creativity. The adequately determined Macro Mind is the "will" in free will that de-liberates, choosing actions for which we can be morally responsible.

[Necessity must be limited to its proper use in logic, and disambiguated from its close relatives causality, determinism, certainty, and predictability.] 

η τύχη είναι πάντα η παραδοχή και μόνο ενός ορίου ή μιας ανεπάρκειας της γνώσης, που τις περισσότερες φορές είναι προσωρινή

Η τύχη, ή η απροσδιοριστία, που έχει τόσο μεγάλη σημασία γι’ αυτήν,
δε θα πρέπει να θεωρείται ως μια θετική και λειτουργική κατηγορία της
επιστημονικής ερμηνείας: η τύχη είναι πάντα η παραδοχή και μόνο ενός
ορίου ή μιας ανεπάρκειας της γνώσης, που τις περισσότερες φορές είναι
προσωρινή. Εξάλλου, τι θα ήταν μια επιστημονική έρευνα που δε θα είχε
ως αντικειμενικό στόχο να διαφωτίσει τον ντετερμινισμό που διέπει την
παραγωγή αυτού ή του άλλου φαινομένου;

[Ορίζοντας: Υλισμός και επιστήμη](https://orizondas.blogspot.com/2019/03/blog-post_18.html)

Οι κατηγορίες «προσδιορισμένος κόσμος» και «ενδεχομενικός κόσμος» δεν είναι οντολογικές αλλά επιστημολογικές· χαρακτηρίζουν «τον τρόπο με τον οποίο αυτό το είναι ή αυτό το γίγνεσθαι δίδεται ή μπορεί να δοθεί σε ένα χρονικά πεπερασμένο υποκείμενο».

Οι κατηγορίες «προσδιορισμένος κόσμος» και «ενδεχομενικός κόσμος» δεν είναι οντολογικές αλλά επιστημολογικές· χαρακτηρίζουν «τον τρόπο με τον οποίο αυτό το είναι ή αυτό το γίγνεσθαι δίδεται ή μπορεί να δοθεί σε ένα χρονικά πεπερασμένο υποκείμενο» (62). [Alexandre Kojève]

The categories “determined world” and “contingent
world” are not ontological but epistemological; they characterize “the
way in which this being or this becoming is or can be given to a subject
limited in time” (62). 

[Reality as Representation? Ernst Cassirer and Alexandre Kojève on Indeterminism – JHI Blog](https://www.jhiblog.org/2021/11/15/reality-as-representation-ernst-cassirer-and-alexandre-kojeve-on-indeterminism/) 

«αυτοδιαμορφωτικές πράξεις» (self-forming actions ή SFAs) — εκείνες οι στιγμές αμφιταλάντευσης κατά τις οποίες τα άτομα βιώνουν συγκρουόμενες βουλήσεις

Αυτό που καθιστά δυνατή την ύστατη ευθύνη για τη δημιουργία του εαυτού, στην αντίληψη του Robert Kane, είναι αυτό που ονομάζει «αυτοδιαμορφωτικές πράξεις» (*self-forming actions* ή SFAs) — εκείνες οι στιγμές αμφιταλάντευσης κατά τις οποίες τα άτομα βιώνουν συγκρουόμενες βουλήσεις. Οι SFAs είναι οι μη προκαθορισμένες, εκούσιες πράξεις ή αποχές από πράξη, οι οποίες ανακόπτουν την άπειρη αναγωγή σε προηγούμενες αιτίες (*regress-stopping*) μέσα στην ιστορία της ζωής των δρώντων υποκειμένων και οι οποίες απαιτούνται για την Ύστατη Ευθύνη (*Ultimate Responsibility*, UR).

Η UR δεν απαιτεί κάθε πράξη που επιτελούμε με τη δική μας ελεύθερη βούληση να είναι μη προκαθορισμένη και, συνεπώς, για κάθε πράξη ή επιλογή να μπορούσαμε να είχαμε πράξει διαφορετικά. Απαιτεί μόνο ορισμένες από τις επιλογές και τις πράξεις μας να είναι μη προκαθορισμένες (και άρα να μπορούσαμε να είχαμε πράξει διαφορετικά), δηλαδή τις SFAs.

Οι πράξεις αυτές διαμορφώνουν τον χαρακτήρα ή τη φύση μας· καθορίζουν τις μελλοντικές επιλογές μας, τους λόγους μας και τα κίνητρά μας κατά τη δράση. Εφόσον ένα πρόσωπο είχε την ευκαιρία να λάβει μια απόφαση που διαμορφώνει τον χαρακτήρα του (μια SFA), τότε είναι υπεύθυνο για τις πράξεις που απορρέουν από τον χαρακτήρα αυτόν.

What allows for ultimate responsibility of creation in Kane's picture
are what he refers to as "self-forming actions" or SFAs — those moments
of indecision during which people experience conflicting wills. These
SFAs are the undetermined, regress-stopping voluntary actions or
refrainings in the life histories of agents that are required for UR. UR
does not require that /every/ act done of our own free will be
undetermined and thus that, for every act or choice, we could have done
otherwise; it requires only that certain of our choices and actions be
undetermined (and thus that we could have done otherwise), namely SFAs.
These form our character or nature; they inform our future choices,
reasons and motivations in action. If a person has had the opportunity
to make a character-forming decision (SFA), he is responsible for the
actions that are a result of his character.

[Indeterminism - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Indeterminism)

Ο Πόπερ αντιπαρέθεσε τα «νέφη» (clouds), ως μεταφορά για τα απροσδιοριστικά συστήματα, στα «ρολόγια» (clocks), που συμβολίζουν τα αιτιοκρατικά συστήματα

Στο δοκίμιό του *Of Clouds and Clocks* («Περί Νεφών και Ρολογιών»), που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Karl Popper *Objective Knowledge*, ο Πόπερ αντιπαρέθεσε τα «νέφη» (*clouds*), ως μεταφορά για τα απροσδιοριστικά συστήματα, στα «ρολόγια» (*clocks*), που συμβολίζουν τα αιτιοκρατικά συστήματα. Τάχθηκε υπέρ της αναιτιοκρατίας, γράφοντας:

> Πιστεύω ότι ο Πιρς είχε δίκιο όταν υποστήριζε ότι όλα τα ρολόγια είναι, σε σημαντικό βαθμό, νέφη — ακόμη και τα πλέον ακριβή ρολόγια. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί την πιο σημαντική αντιστροφή της εσφαλμένης αιτιοκρατικής άποψης σύμφωνα με την οποία όλα τα νέφη είναι ρολόγια.

In his essay /Of Clouds and Clocks/, included in his book /Objective
Knowledge/, Popper <https://en.wikipedia.org/wiki/Karl_Popper>
contrasted "clouds", his metaphor for indeterministic systems, with
"clocks", meaning deterministic ones. He sided with indeterminism, writing

> I believe Peirce was right in holding that all clocks are clouds to
    some considerable degree — even the most precise of clocks. This, I
    think, is the most important inversion of the mistaken determinist
    view that all clouds are clocks^[19] <#cite_note-19>

^19  Popper, K: Of Clouds and Cuckoos, included in Objective Knowledge, revised, 1978, p215.

[Indeterminism - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Indeterminism)

Ο Κόμπτον υποδέχθηκε θετικά την άνοδο της αναιτιοκρατίας στην επιστήμη του 20ού αιώνα, γράφοντας

Ο Κόμπτον υποδέχθηκε θετικά την άνοδο της αναιτιοκρατίας στην επιστήμη του 20ού αιώνα, γράφοντας:

> Στη δική μου σκέψη σχετικά με αυτό το ζωτικής σημασίας ζήτημα βρίσκομαι σε μια πολύ πιο ικανοποιητική πνευματική κατάσταση απ’ ό,τι θα μπορούσα να είχα βρεθεί σε οποιοδήποτε προγενέστερο στάδιο της επιστήμης. Αν οι διατυπώσεις των νόμων της φυσικής θεωρούνταν απολύτως ορθές, θα έπρεπε να υποθέσει κανείς (όπως έκαναν οι περισσότεροι φιλόσοφοι) ότι το αίσθημα της ελευθερίας είναι απατηλό· ή, αν η [ελεύθερη] επιλογή θεωρούνταν αποτελεσματική, τότε οι νόμοι της φυσικής θα έπρεπε να θεωρηθούν αναξιόπιστοι. Το δίλημμα αυτό υπήρξε ένα δυσάρεστο και ανησυχητικό αδιέξοδο.

Compton welcomed the rise of indeterminism in 20th century science,
writing:

> In my own thinking on this vital subject I am in a much more
    satisfied state of mind than I could have been at any earlier stage
    of science. If the statements of the laws of physics were assumed
    correct, one would have had to suppose (as did most philosophers)
    that the feeling of freedom is illusory, or if [free] choice were
    considered effective, that the laws of physics ... [were]
    unreliable. The dilemma has been an uncomfortable one.^[17]
    <#cite_note-17>

^17 Commpton, A.H. The Human Meaning of Science p. ix

[Indeterminism - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Indeterminism)

M

T

G

Ανίχνευση γλώσσαΑγγλικάΑζερμπαϊτζανικάΑϊμάραΑλβανικάΑμχαρικάΆνω ΣορβικάΑραβικάΑρμενικάΑσαμέζοιΑφρικάανςΒασκικάΒεγγαλικήΒιετναμεζικάΒιρμανικάΒοσνιακάΒουλγαρικάΓαελικά ΣκοτίαςΓαλικιακάΓαλλικάΓαλλικά (Καναδά)ΓερμανικάΓεωργιανάΓιακούτΓίντιςΓιορούμπαΓιουκατέκ ΜάγιαΓκάνταΓκουαρανίΓκουτζαρατικάΓλώσσα emojiΓλώσσα Twi ΔανικάΕβραϊκάΕλληνικάΕλληνικά Ηνωμένο ΒασίλειοΕσθονικάΕσπεράντοΖόσαΖουλούΘιβετιανόςΙαπωνικάΊγκμποΙλοκάνοΙνδονησιακάΙνουιννακτούνΙνουκτιτούτΙνουκτιτούτ (Λατινικά)ΙρλανδικάΙσλανδικάΙσπανικάΙταλικάΚαζακικά (Λατινικά)ΚαζακστανικάΚανάνταΚαντώνα (Παραδοσιακά)ΚαταλανικάΚάτω ΣορβικάΚερτάρο ΟτόμιΚέτσουαΚινέζικα (Λογοτεχνικά)Κινέζικα παραδοσιακήΚινεζική απλοποιημένηΚινιαρουάνταΚιργιζιανάΚλίνγκον (Λατινικά)ΚονκάνιΚορεατικάΚορσικανικάΚουρδικά (Κουρμαντζί)Κουρδικά (Σοράνι)Κρεόλ ΑϊτήςΚροατικάΚρυοΛάοΛατινικάΛετονικάΛευκορωσικάΛιθουανικάΛινγκάλαΛουξεμβουργιανάΛόφος MariΜαϊθίλιΜαλαγάσιΜαλαγιάλαμΜαλέιΜαλτεζικάΜαορίΜαραθικάΜαρίΜείτειλον (Μανιπούρι)ΜίζοΜογγολικάΜογγολικά (Παραδοσιακά)ΜπάμπαραΜπασκίρΜποϊπούριΝεπαλικάΝησιών ΦερόεΝιάντζαΝορβηγικάΝταρίΝτιβέχιΝτόγκριΟλλανδικάΌντια (Ορίγια)ΟρόμοΟυαλικάΟυγγρικάΟυζμπεκικάΟυζμπεκικά (Κυριλλικά)ΟυιγούροιΟυκρανικάΟυντμούρτΟυρντούΠαντζάμπιΠαπιαμέντοΠάστοΠερσικάΠολωνικάΠορτογαλικά (Βραζιλία)Πορτογαλικά (Πορτογαλίας)ΠροβατίναΡουμανικάΡούντιΡωσικάΣαμοανικάΣανσκριτικάΣεμπουάνοΣεπέδιΣερβικάΣερβικά (Κυριλλικά)Σερβικά (Λατινικά)ΣεσότοΣετσουάναΣίντιΣινχάλαΣλαβομακεδονικάΣλοβακικάΣλοβενικάΣομαλικάΣόναΣουαχίλιΣουηδικάΣούνταΤαγκαλόγκΤαζικιστανικάΤαϊλανδεζικάΤαϊτιανήΤαμίλΤατάρΤελούγκουΤζαβανεζικάΤιγκρίνιαΤόγκαΤούρκικαΤουρκμενικάΤσεχικάΤσιτσέουαΤσόνγκαΤσουβάςΦιλιπινεζικάΦινλανδικάΦίτζιΦριζιανάΧαβαϊκάΧάουσαΧίντιΧμερΧμονγκ

ΕλληνικάΑγγλικάΓερμανικά-------- [ Ολα ] --------ΑγγλικάΑζερμπαϊτζανικάΑϊμάραΑλβανικάΑμχαρικάΆνω ΣορβικάΑραβικάΑρμενικάΑσαμέζοιΑφρικάανςΒασκικάΒεγγαλικήΒιετναμεζικάΒιρμανικάΒοσνιακάΒουλγαρικάΓαελικά ΣκοτίαςΓαλικιακάΓαλλικάΓαλλικά (Καναδά)ΓερμανικάΓεωργιανάΓιακούτΓίντιςΓιορούμπαΓιουκατέκ ΜάγιαΓκάνταΓκουαρανίΓκουτζαρατικάΓλώσσα emojiΓλώσσα Twi ΔανικάΕβραϊκάΕλληνικάΕλληνικά Ηνωμένο ΒασίλειοΕσθονικάΕσπεράντοΖόσαΖουλούΘιβετιανόςΙαπωνικάΊγκμποΙλοκάνοΙνδονησιακάΙνουιννακτούνΙνουκτιτούτΙνουκτιτούτ (Λατινικά)ΙρλανδικάΙσλανδικάΙσπανικάΙταλικάΚαζακικά (Λατινικά)ΚαζακστανικάΚανάνταΚαντώνα (Παραδοσιακά)ΚαταλανικάΚάτω ΣορβικάΚερτάρο ΟτόμιΚέτσουαΚινέζικα (Λογοτεχνικά)Κινέζικα παραδοσιακήΚινεζική απλοποιημένηΚινιαρουάνταΚιργιζιανάΚλίνγκον (Λατινικά)ΚονκάνιΚορεατικάΚορσικανικάΚουρδικά (Κουρμαντζί)Κουρδικά (Σοράνι)Κρεόλ ΑϊτήςΚροατικάΚρυοΛάοΛατινικάΛετονικάΛευκορωσικάΛιθουανικάΛινγκάλαΛουξεμβουργιανάΛόφος MariΜαϊθίλιΜαλαγάσιΜαλαγιάλαμΜαλέιΜαλτεζικάΜαορίΜαραθικάΜαρίΜείτειλον (Μανιπούρι)ΜίζοΜογγολικάΜογγολικά (Παραδοσιακά)ΜπάμπαραΜπασκίρΜποϊπούριΝεπαλικάΝησιών ΦερόεΝιάντζαΝορβηγικάΝταρίΝτιβέχιΝτόγκριΟλλανδικάΌντια (Ορίγια)ΟρόμοΟυαλικάΟυγγρικάΟυζμπεκικάΟυζμπεκικά (Κυριλλικά)ΟυιγούροιΟυκρανικάΟυντμούρτΟυρντούΠαντζάμπιΠαπιαμέντοΠάστοΠερσικάΠολωνικάΠορτογαλικά (Βραζιλία)Πορτογαλικά (Πορτογαλίας)ΠροβατίναΡουμανικάΡούντιΡωσικάΣαμοανικάΣανσκριτικάΣεμπουάνοΣεπέδιΣερβικάΣερβικά (Κυριλλικά)Σερβικά (Λατινικά)ΣεσότοΣετσουάναΣίντιΣινχάλαΣλαβομακεδονικάΣλοβακικάΣλοβενικάΣομαλικάΣόναΣουαχίλιΣουηδικάΣούνταΤαγκαλόγκΤαζικιστανικάΤαϊλανδεζικάΤαϊτιανήΤαμίλΤατάρΤελούγκουΤζαβανεζικάΤιγκρίνιαΤόγκαΤούρκικαΤουρκμενικάΤσεχικάΤσιτσέουαΤσόνγκαΤσουβάςΦιλιπινεζικάΦινλανδικάΦίτζιΦριζιανάΧαβαϊκάΧάουσαΧίντιΧμερΧμονγκ

Η λειτουργία ομιλίας περιορίζεται σε 200 χαρακτήρες

Επιλογές : Ιστορία : DonateΚλείνω

Όταν κάποια ασκεί ελευθερία, με την πράξη της επιλογής της προσθέτει η ίδια έναν παράγοντα που δεν παρέχεται από τις φυσικές συνθήκες και έτσι καθορίζει η ίδια τι θα συμβεί.

Απαντώντας στις επικρίσεις ότι οι ιδέες του καθιστούσαν την τύχη άμεση αιτία των πράξεών μας, ο Κόμπτον διευκρίνισε τη δι-σταδιακή φύση της θεωρίας του σε άρθρο του στο *Atlantic Monthly* το 1955. Πρώτα υπάρχει ένα φάσμα τυχαίων δυνατών συμβάντων και κατόπιν προστίθεται ένας καθοριστικός παράγοντας μέσω της πράξης της επιλογής.

> Ένα σύνολο γνωστών φυσικών συνθηκών δεν επαρκεί για να προσδιορίσει με ακρίβεια ποιο θα είναι ένα επερχόμενο συμβάν. Οι συνθήκες αυτές, στον βαθμό που μπορούν να γίνουν γνωστές, ορίζουν αντίθετα ένα εύρος δυνατών συμβάντων, μεταξύ των οποίων θα λάβει χώρα κάποιο συγκεκριμένο συμβάν. Όταν κάποια ασκεί ελευθερία, με την πράξη της επιλογής της προσθέτει η ίδια έναν παράγοντα που δεν παρέχεται από τις φυσικές συνθήκες και έτσι καθορίζει η ίδια τι θα συμβεί. Το ότι πράγματι το κάνει αυτό είναι γνωστό μόνο στο ίδιο το πρόσωπο. Από έξω μπορεί κανείς να διακρίνει στην πράξη του μόνο τη λειτουργία του φυσικού νόμου. Η εσωτερική γνώση ότι πράγματι κάνει αυτό που προτίθεται να κάνει είναι εκείνο που αποκαλύπτει στην ίδια τη δρώσα ότι είναι ελεύθερη.

Reacting to criticisms that his ideas made chance the direct cause of
our actions, Compton clarified the two-stage nature of his idea in an /
Atlantic Monthly/ article in 1955. First there is a range of random
possible events, then one adds a determining factor in the act of choice.

> A set of known physical conditions is not adequate to specify
    precisely what a forthcoming event will be. These conditions,
    insofar as they can be known, define instead a range of possible
    events from among which some particular event will occur. When one
    exercises freedom, by his act of choice he is himself adding a
    factor not supplied by the physical conditions and is thus himself
    determining what will occur. That he does so is known only to the
    person himself. From the outside one can see in his act only the
    working of physical law. It is the inner knowledge that he is in
    fact doing what he intends to do that tells the actor himself that
    he is free.^[16]

^16 "Science and Man’s Freedom", in The Cosmos of Arthur Holly Compton, 1967, Knopf, p. 115

[Indeterminism - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Indeterminism)

Αιτιοκρατία/Ντετερμινισμός

Αιτιοκρατία/Ντετερμινισμός. Στο πρόβλημα της ελεύθερης βούλησης, η διδασκαλία σύμφωνα με την οποία η βούληση καθορίζεται από τις προγενέστερες ψυχικές και φυσικές συνθήκες και αιτίες, ώστε να ενεργεί όπως ενεργεί.

[The Radical Academy Glossary of Philosophical Terms](https://web.archive.org/web/20101126201134/http://radicalacademy.com/aipphilglossary1.htm)