Ο Marx χρησιμοποιεί τον όρο «κοινωνικά αναγκαίος χρόνος εργασίας» με δύο έννοιες.

Ο Marx χρησιμοποιεί τον όρο «κοινωνικά αναγκαίος χρόνος εργασίας» με δύο έννοιες. Πρώτον, ως τη μέση ποσότητα αφηρημένου χρόνου εργασίας που απαιτείται για την παραγωγή ενός μεμονωμένου εμπορεύματος· αυτό προσδιορίζει το μέγεθος της Αξίας του (*Capital*, Vol. I, Ch. 1, σ. 39). Δεύτερον, ως τη συνολική ποσότητα χρόνου εργασίας που θα απαιτούνταν για την παραγωγή ενός δεδομένου είδους εμπορεύματος στην ποσότητα που είναι συμβατή με την ενεργό ζήτηση· εάν η πραγματική ποσότητα χρόνου εργασίας και, επομένως, η πραγματική ποσότητα του προϊόντος αποκλίνει από την παραπάνω αναγκαία ποσότητα, η αγοραία τιμή του εμπορεύματος θα αποκλίνει από τη ρυθμιστική του τιμή. (*Capital*, Vol. III, Ch. xxxvii, σ. 635). Η πρώτη έννοια του κοινωνικά αναγκαίου χρόνου συσχετίζει το εμπόρευμα με τις συνθήκες παραγωγής του. Η δεύτερη έννοια συσχετίζει τη μάζα των εμπορευμάτων με την εκφρασμένη κοινωνική ανάγκη γι’ αυτά.

[Anwar Shaikh](https://drive.google.com/file/d/119Y_KkNGIj5zaN8SOCX7Tq6QmD4aw_Ek/view?usp=drive_link)

προσφορά/ζήτηση και αγοραία αξία

Έτσι, αν η προσφορά και η ζήτηση **ρυθμίζουν** την αγοραία τιμή, ή μάλλον τις **αποκλίσεις** της αγοραίας τιμής από την αγοραία αξία, η *αγοραία αξία* με τη σειρά της **ρυθμίζει** τη σχέση μεταξύ ζήτησης και προσφοράς, και αποτελεί το κέντρο γύρω από το οποίο οι διακυμάνσεις της ζήτησης και της προσφοράς κάνουν την αγοραία τιμή να **ταλαντεύεται**.

(Ας σημειώσουμε εδώ, αλλά απλώς παρεμπιπτόντως, ότι η «*κοινωνική ανάγκη*» που διέπει την αρχή της ζήτησης καθορίζεται από την πλευρά της ουσιαστικά από τη *σχέση μεταξύ των διαφορετικών τάξεων* και τις αντίστοιχες *οικονομικές τους θέσεις*· *πρώτα* απ’ όλα, επομένως, από την αναλογία μεταξύ της συνολικής υπεραξίας και του μισθού και, δεύτερον, από την αναλογία μεταξύ των διαφόρων μερών > ή κατηγοριών < στα οποία διαιρείται η ίδια η υπεραξία. Και εδώ μπορούμε να δούμε πόσο απολύτως *τίποτα* δεν μπορεί να εξηγηθεί από τη σχέση ζήτησης και προσφοράς, προτού αναπτυχθεί η *βάση* πάνω στην οποία αυτή η σχέση τίθεται σε λειτουργία.)

Το να λέμε ότι ένα εμπόρευμα έχει αξία χρήσης σημαίνει ότι ικανοποιεί κάποιο είδος κοινωνικής ανάγκης. Όσο εξετάζαμε μόνο ένα ατομικό εμπόρευμα, μπορούσαμε |185| να υποθέσουμε ότι η ανάγκη για το συγκεκριμένο εμπόρευμα περιλαμβανόταν ήδη στην τιμή, χωρίς να χρειάζεται να εξετάσουμε λεπτομερέστερα την *ποσοτική* έκταση της ανάγκης που έπρεπε να ικανοποιηθεί. Όμως η ποσότητα αποτελεί ζωτικό παράγοντα μόλις έχουμε, από τη μία πλευρά, το προϊόν ενός ολόκληρου κλάδου παραγωγής και, από την άλλη, την κοινωνική ανάγκη. Τώρα καθίσταται ουσιώδες να εξετάσουμε το *μέγεθος*, και συνεπώς την ποσότητα, αυτής της κοινωνικής ανάγκης. [295]

[Marx’s Economic Manuscript of 1864–1865 (Translated by Ben Fowkes, Edited by Fred Moseley), Koninklijke Brill nv, Leiden, The Netherlands, 2016]

[Εξίσωση του Γενικού Ποσοστού Κέρδους μέσω του Ανταγωνισμού. Αγοραίες Τιμές και Αγοραίες Αξίες. Υπερκέρδος | social and political theory](https://volontegenerale.wordpress.com/2026/08/16/%ce%b5%ce%be%ce%af%cf%83%cf%89%cf%83%ce%b7-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b3%ce%b5%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%bf%cf%8d-%cf%80%ce%bf%cf%83%ce%bf%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%8d-%ce%ba%ce%ad%cf%81%ce%b4%ce%bf%cf%85%cf%82/)