Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα A Companion to Marx’s Grundrisse. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα A Companion to Marx’s Grundrisse. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 19 Ιουλίου 2026

χρήμα (γενική εξουσία πάνω στην κοινωνία)

Η γλώσσα εδώ είναι εντελώς διαφορετική. Πρόκειται πραγματικά για την
ανθρωπολογία, την ψυχολογία που συνδέεται με το φετίχ του χρήματος και
τι σημαίνει αυτό. Η γλώσσα είναι επίσης κάπως μπερδεμένη, οπότε θα
προσπαθήσω να απομονώσω τα βασικά σημεία. Το χρήμα αντιπροσωπεύει, λέει ο Μαρξ, «τη
θεία ύπαρξη των εμπορευμάτων, ενώ αυτά [τα εμπορεύματα] αντιπροσωπεύουν
τη γήινη μορφή του. Πριν αντικατασταθεί από ανταλλακτική αξία, κάθε μορφή
φυσικού πλούτου προϋποθέτει μια ουσιαστική σχέση μεταξύ του ατόμου
και των αντικειμένων, στα οποία το άτομο, και μια από τις πτυχές του,
αντικειμενοποιεί τον εαυτό του στο πράγμα» (221). Το χρήμα, από την άλλη, έχει
μια ανεξάρτητη ύπαρξη εκτός κυκλοφορίας. Ως «ατομικό,
απτό αντικείμενο», το χρήμα μπορεί να «βρεθεί, κλαπεί, ανακαλυφθεί» και ως εκ τούτου
«να τεθεί χειροπιαστά στην κατοχή ενός συγκεκριμένου ατόμου». Μακριά από το
να επιτελεί τους «δουλοπρεπείς» ρόλους του ως μέτρο και μέσο κυκλοφορίας, αυτό
«ξαφνικά αλλάζει σε κύριο και θεό του κόσμου των εμπορευμάτων»
(221). Ενώ η αρχική του σχέση με το άτομο εμφανίζεται ως καθαρά
τυχαία, αποδίδει ωστόσο λόγω του χαρακτήρα του «μια
γενική εξουσία πάνω στην κοινωνία, σε ολόκληρο τον κόσμο των ικανοποιήσεων,
εργασιών κ.λπ.». (222).

The language here is completely different. It is really about the
anthropology, the psychology that is attached to the money fetish and
what that means. The language is also somewhat convoluted, so I shall
try to isolate the essential points. Money represents, Marx says, “the
divine existence of commodities, while they [the commodities] represent
its earthly form. Before it is replaced by exchange value, every form of
natural wealth presupposes an essential relation between the individual
and the objects, in which the individual, and one of his aspects,
objectifies himself in the thing” (221). Money, on the other hand, has
an independent existence outside circulation. As “an individuated,
tangible object,” money may be “found, stolen, discovered” and thereby
“tangibly brought into the possession of a particular individual.” From
performing its “servile” roles as measure and medium of circulation, it
“suddenly changes into the lord and god of the world of commodities”
(221). While its initial relation to the individual appears as purely
accidental, it nevertheless confers by virtue of its character “a
general power over society, over the whole world of gratifications,
labours, etc.” (222).

[David Harvey, A Companion to Marx’s Grundrisse, Verso 2023]


Διαγράψτε το χρήμα και τότε θα βρισκόσασταν πίσω σε ένα κατώτερο στάδιο παραγωγής … ή θα προχωρούσατε σε ένα υψηλότερο στάδιο, στο οποίο η ανταλλακτική αξία δε θα ήταν πλέον η κύρια πτυχή του εμπορεύματος επειδή η κοινωνική εργασία, της οποίας είναι αντιπρόσωπος, δε θα εμφανίζεται πλέον ως ιδιωτική εργασία με κοινωνική διαμεσολάβηση.

Προφανώς, το χρήμα είναι απολύτως αναγκαίο για έναν κόσμο στον οποίο η αγοραία
ανταλλαγή είναι ευρέως διαδεδομένη. «Διαγράψτε το χρήμα και τότε θα βρισκόσασταν
πίσω σε ένα κατώτερο στάδιο παραγωγής … ή θα προχωρούσατε σε
ένα υψηλότερο στάδιο, στο οποίο η ανταλλακτική αξία δε θα ήταν πλέον η κύρια
πτυχή του εμπορεύματος επειδή η κοινωνική εργασία, της οποίας είναι αντιπρόσωπος,
δε θα εμφανίζεται πλέον ως ιδιωτική εργασία με κοινωνική διαμεσολάβηση» (214).
Ο Μαρξ συνδέει βασανιστικά το όραμα του σοσιαλισμού με την κατάργηση της
ανταλλακτικής αξίας. Θα έπρεπε να βρεθεί κάποιος τρόπος για να οργανωθεί η παραγωγή,
διανομή και κατανάλωση για να ξεφύγουμε από την εξουσία των κυρίαρχων
αφαιρέσεων. Αυτό είναι ένα υψηλό διάταγμα, και ο Μαρξ δεν παρέχει υποδείξεις ως προς το
πώς μπορεί να μοιάζει αυτό. Συνδέει επίσης το χρήμα με την αναπαράσταση
της κοινωνικής εργασίας (σε αντίθεση με την ανταλλακτική αξία άμεσα) και
προβλέπει μια ριζική αν και αόριστα καθορισμένη αναδιοργάνωση της
μήτρας παραγωγής και διανομής κατά μήκος εντελώς διαφορετικών, μη εμπορευματικών,
ίσως δημοκρατικών σοσιαλιστικών, γραμμών.

Plainly, money is absolutely necessary for a world in which market
exchange is widespread. “Strike out money, and one would thereby either
be thrown back to a lower stage of production … or one would proceed to
a higher stage, in which exchange value would no longer be the principal
aspect of the commodity because social labour, whose representative it
is, would no longer appear as socially mediated private labour” (214).
Marx tantalizing links the vision of socialism with the abolition of
exchange-value. Some way would have to be found to organize production,
distribution and consumption to escape the power of the ruling
abstractions. This is a tall order, and Marx provides no hints as to
what this might look like. He also links money with the representation
of social labor (as opposed to exchange-value directly) and is
envisaging a radical if vaguely specified reorganization of the
production and distribution matrix along wholly different, nonmarket,
perhaps democratic socialist, lines.

[David Harvey, A Companion to Marx’s Grundrisse, Verso 2023]

 


M
T
G
Η λειτουργία ομιλίας περιορίζεται σε 200 χαρακτήρες

το χρήμα είναι αρχικά αυτό που εκφράζει τη σχέση ισότητας μεταξύ όλων των ανταλλακτικών αξιών: στο χρήμα, όλες έχουν το ίδιο όνομα

Κατά συνέπεια, «το χρήμα είναι αρχικά αυτό που εκφράζει τη σχέση
ισότητας μεταξύ όλων των ανταλλακτικών αξιών: στο χρήμα, όλες έχουν το ίδιο όνομα» (188–9).

Consequently, “money is in
the first instance that which expresses the relation of equality between
all exchange values: in money, they all have the same name” (188–9).

[David Harvey, A Companion to Marx’s Grundrisse, Verso 2023]


Η αντικειμενοποίηση του γενικού, κοινωνικού χαρακτήρα της εργασίας (και επομένως του χρόνου εργασίας που περιέχεται στην ανταλλακτική αξία) είναι ακριβώς αυτό που κάνει το προϊόν του χρόνου εργασίας ανταλλακτική αξία· αυτό είναι που δίνει στο εμπόρευμα τις ιδιότητες του χρήματος, που όμως με τη σειρά τους συνεπάγονται την ύπαρξη ενός ανεξάρτητου και εξωτερικού χρηματικού υποκειμένου [money-subject].

Ο Μαρξ έχει καταβάλει μεγάλη προσπάθεια για να δείξει ότι «το χρήμα δεν προκύπτει μέσω
συνθήκης, περισσότερο από όσο το προκύπτει έτσι το κράτος. Προκύπτει από ανταλλαγή, και
προκύπτει φυσικά από ανταλλαγή· είναι προϊόν της ίδιας» (165). [Ο Μαρξ]
ξεκινά τώρα μια μελέτη των φυσικών ιδιοτήτων του χρηματικού
εμπορεύματος. Προτείνω να παραλείψετε αυτήν την παρουσίαση (165–86) ως
δευτερεύοντος ενδιαφέροντος αν και υπάρχουν περιστασιακές ενοράσεις. Σημειώνει για
παράδειγμα ότι «τα *πολύτιμα* μέταλλα … χωρίζονται από τα υπόλοιπα
λόγω του ότι είναι ανοξείδωτα, τυπικής ποιότητας» (166). Αυτή η ποιότητα
είναι σημαντικό να είναι μη οξειδώσιμη, ιδιαίτερα εάν υπάρχει ανάγκη
για ένα σωματικά σταθερό όχημα για μακροπρόθεσμη εξοικονόμηση. Ο Μαρξ επιστρέφει αρκετές
φορές στην προέλευση του χρήματος μέσω της ιστορίας της ανταλλαγής και της
σύνδεσης μεταξύ της μορφής χρήματος και του χρόνου εργασίας. «Η αντικειμενοποίηση
του γενικού, κοινωνικού χαρακτήρα της εργασίας (και επομένως του χρόνου εργασίας
που περιέχεται στην ανταλλακτική αξία) είναι ακριβώς αυτό που κάνει το προϊόν του
χρόνου εργασίας ανταλλακτική αξία· αυτό είναι που δίνει στο εμπόρευμα τις
ιδιότητες του χρήματος, που όμως με τη σειρά τους συνεπάγονται την ύπαρξη ενός
ανεξάρτητου και εξωτερικού χρηματικού υποκειμένου [money-subject]» (168). Σημειώστε εδώ ότι ο χρόνος εργασίας
συνδέεται με την ανταλλακτική αξία παρά με την αξία (όπως γίνεται στο *Κεφάλαιο*).
«Η αλήθεια είναι ότι η σχέση ανταλλακτικής-αξίας—των
εμπορευμάτων ως αμοιβαία ίσες και ισοδύναμες αντικειμενοποιήσεις του εργασιακού
χρόνου—περιλαμβάνει αντιφάσεις που βρίσκουν την αντικειμενική τους έκφραση στο
χρήμα *το οποίο διακρίνεται από* τον χρόνο εργασίας» (169). Αν αυτό ίσχυε στην
εποχή του Μαρξ, τότε θα ήταν τριπλάσια έτσι στον σημερινό παγκόσμιο καπιταλισμό.

Marx has been at great pains to show that “money does not arise by
convention, any more than the state does. It arises out of exchange, and
arises naturally out of exchange; it is a product of the same” (165). He
now launches into a study of the physical properties of money
commodities. I propose to skip this presentation (165–86) as of
secondary interest although there are occasional insights. He notes for
example that “the /precious/ metals … split off from the remainder by
virtue of being inoxidizable, of standard quality” (166). This quality
of being inoxidizable is important, particularly if the need exists for
a physically stable vehicle for long-term saving. Marx returns several
times to the origins of money via the history of exchange and the
connection between the money form and labor time. “The objectification
of the general, social character of labour (and hence of the labour time
contained in exchange value) is precisely what makes the product of
labour time into exchange value; this is what gives the commodity the
attributes of money, which however, in turn imply the existence of an
independent and external money-subject” (168). Note here that labor time
is connected to exchange-value rather than to value (as it is in
/Capital/). “The truth is that the exchange-value relation—of
commodities as mutually equal and equivalent objectifications of labour
time—comprises contradictions which find their objective expression in a
money /which is distinct from/ labour time” (169). If this was true in
Marx’s time, then it would be triply so in today’s global capitalism.

[David Harvey, A Companion to Marx’s Grundrisse, Verso 2023]

 

Στη χρηματική σχέση, στο ανεπτυγμένο σύστημα ανταλλαγής … οι δεσμοί της προσωπικής εξάρτησης, των διακρίσεων του αίματος, η εκπαίδευση κ.λπ. στην πραγματικότητα εκρήγνυνται, καταστρέφονται…

Όταν βλέπουμε τις κοινωνικές σχέσεις που δημιουργούν ένα μη ανεπτυγμένο σύστημα
της ανταλλαγής … τότε είναι ξεκάθαρο από την αρχή ότι τα άτομα
σε μια τέτοια κοινωνία, αν και οι σχέσεις τους φαίνεται να είναι περισσότερο
προσωπικές, συνάπτονται μεταξύ τους μόνο ως άτομα
φυλακισμένα σύμφωνα με έναν ορισμό ως φεουδάρχης και υποτελής,
ιδιοκτήτης και δουλοπάροικος κ.λπ., ή ως μέλη κάστας κλπ. ή ως μέλη
ενός κτήματος [estate] κλπ. Στη χρηματική σχέση, στο ανεπτυγμένο σύστημα
ανταλλαγής … οι δεσμοί της προσωπικής εξάρτησης, των διακρίσεων
του αίματος, η εκπαίδευση κ.λπ. στην πραγματικότητα εκρήγνυνται, καταστρέφονται… και
τα άτομα *φαίνονται* ανεξάρτητα (αυτή είναι μια ανεξαρτησία που είναι
στην ουσία απλώς μια ψευδαίσθηση, και πιο σωστά ονομάζεται
αδιαφορία), ελεύθερα να συγκρούονται μεταξύ τους και να εμπλέκονται
σε ανταλλαγή εντός αυτής της ελευθερίας· αλλά εμφανίζονται έτσι μόνο για κάποιον
που αφαιρεί από τις *συνθήκες*, τις *προϋποθέσεις ύπαρξης*
εντός των οποίων αυτά τα άτομα έρχονται σε επαφή (και αυτές
οι συνθήκες, με τη σειρά τους, είναι ανεξάρτητες από τα άτομα και
αν και δημιουργήθηκαν από την κοινωνία, εμφανίζονται σαν να ήταν *φυσικές*
*συνθήκες*, μη ελεγχόμενες από άτομα). (164)

When we look at social relations which create an undeveloped system
    of exchange … then it is clear from the outset that the individuals
    in such a society, although their relations appear to be more
    personal, enter into connection with one another only as individuals
    imprisoned within a certain definition as feudal lord and vassal,
    landlord and serf etc., or as members of a caste etc. or as members
    of an estate etc. In the money relation, in the developed system of
    exchange … the ties of personal dependence, of distinctions of
    blood, education, etc. are in fact exploded, ripped up … and
    individuals /seem/ independent (this is an independence which is at
    bottom merely an illusion, and it is more correctly called
    indifference), free to collide with one another and to engage in
    exchange within this freedom; but they appear thus only for someone
    who abstracts from the /conditions/, the /conditions of existence/
    within which these individuals enter into contact (and these
    conditions, in turn, are independent of the individuals and,
    although created by society, appear as if they were /natural
    conditions/, not controllable by individuals). (164)

[αναφέρεται στο David Harvey, A Companion to Marx’s Grundrisse, Verso 2023]

 

«Δείξε μου τα χρήματα», λέει ο έμπορος, «ακολούθησε το χρήμα», λέει ο ερευνητής, γιατί αυτή είναι η πιστοποιήσιμη αντικειμενική καταγραφή για τη μεταφορά της κοινωνικής εξουσίας από ένα άτομο σε άλλο.

Για παράδειγμα, μια κυλιόμενη αντίφαση ανάμεσα στα «εμπορεύματα ως ανταλλακτικές
αξίες και χρήμα» παίρνει το επίκεντρο. Ενώ «το χρήμα οφείλει την ύπαρξή του
μόνο στην τάση της ανταλλακτικής αξίας να διαχωρίζεται από την
ουσία των εμπορευμάτων και να λαμβάνει μια καθαρή μορφή, ωστόσο
τα εμπορεύματα δεν μπορούν να μετατραπούν άμεσα σε χρήμα». Είναι
φυσικά εμπορεύματα και αυτό είναι όλο. Αυτό σημαίνει ότι «η ύπαρξη
του χρήματος προϋποθέτει την αντικειμενοποίηση του κοινωνικού δεσμού», που
σημαίνει «ότι οι άνθρωποι τοποθετούν σε ένα πράγμα (χρήμα) την πίστη που δεν τοποθετούν
το ένα στο άλλο» (160). «Δείξε μου τα χρήματα», λέει ο έμπορος,
«ακολούθησε το χρήμα», λέει ο ερευνητής, γιατί αυτή είναι
η πιστοποιήσιμη αντικειμενική καταγραφή για τη μεταφορά της κοινωνικής εξουσίας από ένα
άτομο σε άλλο. Το χρήμα χρησιμεύει, λέει ο Μαρξ, «μόνο ως η 'νεκρή
υπόσχεση' της κοινωνίας». Έχει αυτή τη συμβολική κοινωνική ιδιότητα «γιατί
τα άτομα έχουν αποξενώσει τη δική τους κοινωνική σχέση από τον εαυτό τους
έτσι ώστε [η σχέση] να παίρνει τη μορφή ενός πράγματος». Μπορεί ακόμη και να
αξιολογήσουμε την αυτοεκτίμησή μας σε σχέση με το πόσα χρήματα έχουμε.

For example, a rolling contradiction between “commodities as exchange
values and money” takes center stage. While “money owes its existence
only to the tendency of exchange value to separate itself from the
substance of commodities and to take on a pure form, nevertheless
commodities cannot be directly transformed into money.” They are
physically commodities and that is that. This means that “the existence
of money presupposes the objectification of the social bond,” which in
turn means “that people place in a thing (money) the faith they do not
place in each other” (160). “Show me the money,” says the trader,
“follow the money,” says the investigator, because that is the
certifiable objective record for the transfer of social power from one
individual to another. Money serves, says Marx, “only as the ‘dead
pledge’ of society.” It has this symbolic social property “because
individuals have alienated their own social relationship from themselves
so that it [the relationship] takes the form of a thing.” We may even
evaluate our self-worth in terms of how much money we have.
[David Harvey, A Companion to Marx’s Grundrisse, Verso 2023]