Οι επαναστάτες της εποχής μας αμφισβητούν τα ίδια τα θεμέλια της Κοινωνίας, τα οποία μέχρι τώρα θεωρούνταν ιερά, και πάνω απ’ όλα μεταξύ αυτών το φετίχ, τον νόμο.

Για να το κατανοήσουμε αυτό, πρέπει με τη φαντασία μας να μεταφερθούμε στον **18ο αιώνα**. Πρέπει να έχουν πονέσει οι καρδιές μας από την αφήγηση των θηριωδιών που διέπρατταν οι παντοδύναμοι ευγενείς εκείνης της εποχής εναντίον των ανδρών και των γυναικών του λαού, προτού μπορέσουμε να κατανοήσουμε ποια μαγική επιρροή πρέπει να ασκούσαν στο μυαλό του χωρικού τα λόγια: **«Ισότητα ενώπιον του νόμου, υπακοή στον νόμο χωρίς διάκριση ως προς την καταγωγή ή την περιουσία».**

Εκείνος, ο οποίος μέχρι τότε είχε αντιμετωπιστεί χειρότερα κι από κτήνος, εκείνος που δεν είχε ποτέ κανένα δικαίωμα, εκείνος που δεν είχε ποτέ μπορέσει να βρει δικαιοσύνη απέναντι στις πιο εξοργιστικές πράξεις ενός ευγενή, παρά μόνο αν, παίρνοντας εκδίκηση, τον σκότωνε και κρεμιόταν γι’ αυτό — έβλεπε τώρα, μέσω αυτού του αξιώματος, τουλάχιστον στη θεωρία, τουλάχιστον ως προς τα προσωπικά του δικαιώματα, να αναγνωρίζεται ως ίσος με τον άρχοντά του.

Όποιος κι αν ήταν αυτός ο νόμος, υποσχόταν ότι θα επηρέαζε εξίσου τον άρχοντα και τον χωρικό· διακήρυσσε την ισότητα πλουσίων και φτωχών ενώπιον του δικαστή. Η υπόσχεση ήταν ένα ψέμα, και σήμερα το γνωρίζουμε· όμως εκείνη την εποχή αποτελούσε μια πρόοδο, έναν φόρο τιμής στη δικαιοσύνη, όπως η υποκρισία αποτελεί έναν φόρο τιμής που αποδίδεται στην αλήθεια.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, όταν οι σωτήρες της απειλούμενης μεσαίας τάξης — οι Ροβεσπιέροι και οι Νταντόν — στηρίχθηκαν στα γραπτά των Ρουσσώ και των Βολταίρων και διακήρυξαν «σεβασμό στον νόμο, τον ίδιο για κάθε άνθρωπο», ο λαός αποδέχθηκε τον συμβιβασμό· διότι η επαναστατική του ορμή είχε ήδη εξαντλήσει τη δύναμή της στη σύγκρουση με έναν εχθρό του οποίου οι τάξεις συσπειρώνονταν μέρα με τη μέρα· και έσκυψε τον αυχένα του κάτω από τον ζυγό του νόμου, για να σωθεί από την αυθαίρετη εξουσία των αρχόντων του.

Η **Μεσαία Τάξη** έκτοτε εξακολούθησε να αξιοποιεί στο έπακρο αυτό το αξίωμα, το οποίο, μαζί με μια άλλη αρχή — εκείνη της **αντιπροσωπευτικής διακυβέρνησης** — συνοψίζει ολόκληρη τη φιλοσοφία της αστικής εποχής, του **19ου αιώνα**.

Κήρυξε αυτό το δόγμα στα σχολεία της, το διέδωσε στα γραπτά της, διαμόρφωσε την τέχνη και την επιστήμη της προς τον ίδιο σκοπό, έσπρωξε τις πεποιθήσεις της σε κάθε τρύπα και γωνιά — σαν μια ευσεβής Αγγλίδα που χώνει φυλλάδια κάτω από την πόρτα — και τα έκανε όλα αυτά με τέτοια επιτυχία, ώστε σήμερα βλέπουμε το αποτέλεσμα στο απεχθές γεγονός ότι, ακριβώς τη στιγμή που το πνεύμα της ταραχώδους κριτικής ξαναζωντανεύει, άνθρωποι που λαχταρούν την ελευθερία αρχίζουν την προσπάθεια να την αποκτήσουν **ικετεύοντας τους κυρίους τους να καταδεχθούν να τους προστατεύσουν τροποποιώντας τους νόμους που οι ίδιοι αυτοί κύριοι έχουν δημιουργήσει!**

Όμως οι καιροί και οι διαθέσεις έχουν αλλάξει από τότε που πέρασαν εκατό χρόνια. Παντού βρίσκονται τώρα **επαναστάτες**, οι οποίοι δεν επιθυμούν πλέον να υπακούν στον νόμο χωρίς να γνωρίζουν από πού προέρχεται, ποια είναι η χρησιμότητά του, από πού προκύπτει η υποχρέωση υποταγής σε αυτόν και ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο περιβάλλεται από τον σεβασμό με τον οποίο περιβάλλεται.

Οι επαναστάτες της εποχής μας αμφισβητούν τα ίδια τα θεμέλια της Κοινωνίας, τα οποία μέχρι τώρα θεωρούνταν ιερά, και πάνω απ’ όλα μεταξύ αυτών το **φετίχ, τον νόμο**.

Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο η ανατροπή που πλησιάζει δεν είναι μια απλή εξέγερση· είναι μια *Επανάσταση*.

To understand this, we must transport ourselves in imagination into the #eighteenth century. Our hearts must have ached at the story of the atrocities committed by the all-powerful nobles of that time upon the men and women of the people, before we can understand what must have been the magic influence upon the peasant’s mind of the words, “#Equality before the #law, obedience to the law without distinction of birth or fortune.” He, who until then, had been treated more cruelly than a beast, he who had never had any rights, he who had never obtained justice against the most revolting actions on the part of a noble, unless in revenge he killed him and was hanged — he saw himself recognized by this maxim, at least in theory, at least with regard to his personal rights, as the equal of his lord. Whatever this law might be, it promised to affect lord and peasant alike; it proclaimed the equality of rich and poor before the judge. The promise was a lie, and to-day we know it; but at that period it was an advance, a homage to justice, as hypocrisy is a homage rendered to truth. This is the reason that when the saviours of the menaced middle class (the Robespierres and the Dantons) took their stand upon the writings of the Rousseaus and the Voltaires, and proclaimed “respect for law, the same for every man,” the people accepted the compromise; for their revolutionary impetus had already spent its force in the contest with a foe whose ranks drew closer day by day, they bowed their neck beneath the yoke of law to save themselves from the arbitrary power of their lords.

The Middle Class has ever since continued to make the most of this maxim, which with another principle, that of representative government, sums up the whole philosophy of the bourgeois age, the XIX century. It has preached this doctrine in its schools, it has propagated it in its writings, it has moulded its art and science to the same purpose, it has thrust its beliefs into every hole and corner — like a pious Englishwoman, who slips tracts under the door — and it has done all this so successfully that to-day we behold the issue in the detestable fact, that, at the very moment when the spirit of turbulent criticism is re-awakening, men who long for freedom begin the attempt to obtain it by entreating (ικετεύω, θερμοπαρακαλώ , εκλιπαρώ, εξορκίζω) their masters to be kind enough to protect them by modifying the laws which these masters themselves have created!

But times and tempers are changed since a hundred years ago. Rebels are everywhere to be found, who no longer wish to obey the law without knowing whence it comes, what are its uses, and whither arises the obligation to submit to it, and the reverence with which it is encompassed. The rebels of our day are criticizing the very foundations of Society, which have hitherto been held sacred, and first and foremost amongst them that fetish, law. Just for this reason the upheaval which is at hand is no mere insurrection, it is a <em>Revolution</em>.

[Law and Authority | The Anarchist Library](https://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-law-and-authority)