Μορφή/Φόντο

Μορφή/Φόντο
-----------

[Figure/Ground](https://web.archive.org/web/20021224212755/http://psylux.psych.tu-dresden.de/i1/kaw/diverses%20Material/www.illusionworks.com/html/figure_ground.html)

Αίθουσα Ψευδαισθήσεων

*****

 

Τι βλέπετε εδώ; Βλέπετε τα προφίλ δύο κεφαλών ή ένα βάζο;

Παρατηρήστε πώς η εικόνα εναλλάσσεται ανάμεσα στις δύο δυνατότητες, παρόλο που η εικόνα στον αμφιβληστροειδή σας παραμένει σταθερή. Είναι δύσκολο να αντιληφθείτε ταυτόχρονα και τις δύο σημαίνουσες εικόνες.

### Τι συμβαίνει λοιπόν;

Η ψευδαίσθηση του βάζου/προφίλ του Rubin είναι μια **αμφίσημη ψευδαίσθηση μορφής/φόντου**. Αυτό συμβαίνει επειδή μπορεί να γίνει αντιληπτή είτε ως δύο μαύρα πρόσωπα που κοιτάζουν το ένα το άλλο, μπροστά σε λευκό φόντο, είτε ως ένα λευκό βάζο πάνω σε μαύρο φόντο.

Στην περίπτωση μιας **αντιστροφής μορφής/φόντου**, μία γραμμή μπορεί να έχει δύο μορφές. Η μορφή του περιγράμματος που σχηματίζεται εξαρτάται από το ποια πλευρά της γραμμής θεωρείται ότι αποτελεί μέρος της μορφής. Αυτό είναι σημαντικό, επειδή το οπτικό σύστημα αναπαριστά ή κωδικοποιεί τα αντικείμενα πρωτίστως με όρους των **περιγραμμάτων** (contours) τους. Επίσης, στοιχεία που βρίσκονται κοντά μεταξύ τους ή είναι όμοια ή ομοιογενή ως προς ορισμένες ιδιότητες τείνουν να ομαδοποιούνται. Αυτό ονομάζεται **ομαδοποίηση**.

Η αιφνίδια αντιστροφή που αντιλαμβάνεστε μπορεί να οφείλεται στη μετατόπιση της προσοχής σας ως προς τη μορφή του περιγράμματος. Το «αντιληπτικό σύνολο» του παρατηρητή και τα ατομικά του ενδιαφέροντα μπορούν επίσης να επηρεάσουν την αντίληψη προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Η ενίσχυση της μιας ή της άλλης μορφής ή του ενός ή του άλλου περιγράμματος μπορεί να κάνει τη μία ερμηνεία ισχυρότερη από την άλλη. Αυτό φαίνεται στο τρισδιάστατο μοντέλο του βάζου, το οποίο ευνοεί την αντίληψη του βάζου.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η συγκεκριμένη ψευδαίσθηση περιλαμβάνει **ανώτερη φλοιώδη επεξεργασία** (higher cortical processing). Αυτό συμβαίνει επειδή έχετε αποθηκευμένες πληροφορίες στον εγκέφαλό σας που περιέχουν γνώσεις σχετικά με τα βάζα και τα προφίλ.

Ο εγκέφαλός σας πρέπει να είναι σε θέση να ερμηνεύει τα μοτίβα που σχηματίζονται στο μάτι σας ως εξωτερικά αντικείμενα. Για να το κάνει αυτό, το οπτικό σας σύστημα πρέπει να είναι σε θέση να διακρίνει τα αντικείμενα (**μορφή**) από το περιβάλλον τους (**φόντο**). Τις περισσότερες φορές αυτό είναι σχετικά εύκολο, αλλά μερικές φορές, όπως στην περίπτωση του καμουφλάζ, μπορεί να γίνει πολύ δυσκολότερο.

Η ψευδαίσθηση του βάζου/προφίλ είναι σημαντική επειδή δείχνει ότι η αντίληψη **δεν καθορίζεται αποκλειστικά από μια εικόνα που σχηματίζεται στον αμφιβληστροειδή**. Η αυθόρμητη αντιστροφή που παρατηρείτε αποτελεί παράδειγμα της δυναμικής φύσης λεπτών αντιληπτικών διεργασιών. Αυτές οι διεργασίες αναδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός σας οργανώνει το οπτικό του περιβάλλον.

### Προέλευση της ψευδαίσθησης προσώπων/βάζου του Rubin

Η ψευδαίσθηση του βάζου/προφίλ έγινε γνωστή χάρη στον Δανό ψυχολόγο Edgar Rubin το 1915. Η ιστορία της, ωστόσο, είναι πολύ παλαιότερη. Παραδείγματα μπορούν να βρεθούν σε γαλλικά χαρακτικά του 18ου αιώνα, στα οποία τα πορτρέτα όχι μόνο ορίζουν ένα αγγείο, συνήθως μέσα σε ένα φυσιοκρατικά αποδοσμένο περιβάλλον, αλλά και τα ίδια τα προφίλ διαφέρουν μεταξύ τους, καθώς το καθένα αναπαριστά ένα συγκεκριμένο πρόσωπο.


Ο ψυχολόγος του Stanford Roger Shepard δημιούργησε το παραπάνω σχέδιο. Στην περίπτωση αυτή, μπορείτε να δείτε τα προφίλ δύο γυναικών ή μπορείτε να δείτε ένα συγκαλυμμένο πρόσωπο πίσω από το κηροπήγιο. Εδώ, η κανονικότητα εξαρτάται από το αν βλέπετε ένα πρόσωπο αντί για δύο.

Η ικανότητα του Ολλανδού γραφίστα M. C. Escher να σχεδιάζει αμφίσημες παραστάσεις μορφής/φόντου τον έκανε διάσημο. Περισσότερα παραδείγματα του έργου του μπορείτε να δείτε στη συλλογή *Illusion Art* που περιλαμβάνεται στο CD.

Ολόκληρος ο ιστότοπος ©1997 IllusionWorks, L.L.C.

Βλ. επίσης [rotenotes: Βάζο του Ρούμπιν](https://rotenotes.blogspot.com/2026/09/blog-post_242.html)

 

Βάζο του Ρούμπιν

 

Υδάτινο γλυπτό που παρουσιάζει το αντίστροφο προφίλ του William Lloyd Garrison, Αμερικανού υποστηρικτή της κατάργησης της δουλείας τον 19ο αιώνα, στη μαύρη γρανιτένια περιοχή. Roxbury, Massachusetts.

Βάζο του Ρούμπιν
----------------

[Rubin vase - Wikipedia (20260124)](https://en.wikipedia.org/wiki/Rubin_vase)

Από τη Wikipedia, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Το βάζο του Ρούμπιν (μερικές φορές γνωστό ως βάζο του Ρούμπιν, πρόσωπο του Ρούμπιν ή βάζο μορφής–φόντου) είναι ένα διάσημο παράδειγμα αμφίσημων ή δισταθών (δηλαδή αντιστρεφόμενων) δισδιάστατων μορφών, το οποίο αναπτύχθηκε γύρω στο 1915 από τον Δανό ψυχολόγο Edgar Rubin.[1]

Η απεικονιζόμενη εκδοχή του βάζου του Ρούμπιν μπορεί να γίνει αντιληπτή είτε ως τα μαύρα προφίλ δύο ανθρώπων που κοιτάζονται μεταξύ τους είτε ως ένα λευκό βάζο, αλλά όχι και ως τα δύο ταυτόχρονα.

Ένα άλλο παράδειγμα δισταθούς μορφής που συμπεριέλαβε ο Ρούμπιν στο δίτομο βιβλίο του στη δανική γλώσσα ήταν ο σταυρός της Μάλτας.

Ο Ρούμπιν παρουσίασε στη διδακτορική του διατριβή (1915) μια λεπτομερή περιγραφή της σχέσης μορφής–φόντου (figure-ground) στην οπτική αντίληψη, η οποία προέκυψε από την εργασία του πάνω στην οπτική αντίληψη και τη μνήμη στο εργαστήριο του μέντορά του, Georg Elias Müller.[2] Ένα στοιχείο της έρευνας του Ρούμπιν μπορεί να συνοψιστεί στη θεμελιώδη αρχή:

> «Όταν δύο πεδία έχουν ένα κοινό όριο και το ένα γίνεται αντιληπτό ως μορφή ενώ το άλλο ως φόντο, η άμεση αντιληπτική εμπειρία χαρακτηρίζεται από ένα διαμορφωτικό αποτέλεσμα, το οποίο αναδύεται από το κοινό όριο των πεδίων και δρα μόνο πάνω στο ένα πεδίο ή δρα ισχυρότερα πάνω στο ένα από ό,τι στο άλλο».

### Το αποτέλεσμα

Το οπτικό αποτέλεσμα παρουσιάζει γενικά στον παρατηρητή δύο ερμηνείες της μορφής, καθεμία από τις οποίες είναι συμβατή με την εικόνα που σχηματίζεται στον αμφιβληστροειδή, αλλά μόνο μία από αυτές μπορεί να διατηρηθεί σε δεδομένη χρονική στιγμή.

Αυτό συμβαίνει επειδή το περίγραμμα που οριοθετεί τις μορφές γίνεται αντιληπτό ως ανήκον στη μορφή, η οποία εμφανίζεται τοποθετημένη μπροστά από ένα άμορφο φόντο. Αν, αντίθετα, η δεύτερη περιοχή ερμηνευθεί ως η μορφή, τότε το ίδιο περίγραμμα θα γίνει αντιληπτό ως ανήκον σε αυτήν.

### Εξήγηση

Αυτού του είδους τα ερεθίσματα είναι ενδιαφέροντα και χρήσιμα, επειδή παρέχουν μια εξαιρετική και διαισθητικά κατανοητή επίδειξη της διάκρισης μορφής–φόντου που κάνει ο εγκέφαλος κατά την οπτική αντίληψη.

Η διάκριση μορφής–φόντου του Ρούμπιν, επειδή περιλάμβανε ανώτερου επιπέδου γνωστική αντιστοίχιση προτύπων, κατά την οποία η συνολική εικόνα καθορίζει τη νοητική ερμηνεία της και όχι το απλό άθροισμα των επιμέρους στοιχείων, επηρέασε τους ψυχολόγους της Gestalt, οι οποίοι ανακάλυψαν οι ίδιοι πολλές παρόμοιες αντιληπτικές μορφές.

Κανονικά, ο εγκέφαλος ταξινομεί τις εικόνες ανάλογα με το ποιο αντικείμενο περιβάλλει ποιο, καθορίζοντας έτσι το βάθος και τις μεταξύ τους σχέσεις. Αν ένα αντικείμενο περιβάλλει ένα άλλο, το περιβαλλόμενο αντικείμενο γίνεται αντιληπτό ως μορφή, ενώ το αντικείμενο που υποτίθεται ότι βρίσκεται πιο μακριά —και επομένως αποτελεί το φόντο— γίνεται αντιληπτό ως φόντο, και αντίστροφα.

Αυτό έχει νόημα, διότι, αν ένα κομμάτι φρούτου βρίσκεται πάνω στο έδαφος, θέλουμε να προσέξουμε τη «μορφή» και όχι το «φόντο».[3]

Όταν όμως τα περιγράμματα δεν διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους, αρχίζει να εισέρχεται αμφισημία στην προηγουμένως απλή αυτή ανισότητα και ο εγκέφαλος πρέπει να αρχίσει να «διαμορφώνει» αυτό που βλέπει. Μπορεί να δειχθεί ότι αυτή η διαμόρφωση υπερκαλύπτει τις διαδικασίες αναγνώρισης χαρακτηριστικών και βρίσκεται σε ανώτερο επίπεδο από αυτές: οι τελευταίες συνδυάζουν τις επιμέρους πληροφορίες ώστε να προκύψουν οι εικόνες του προσώπου και του βάζου.

Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι τα κατώτερα επίπεδα της επεξεργασίας συναρμολογούν διακριτές περιοχές της εικόνας —κάθε μία από τις οποίες έχει νόημα μεμονωμένα—, αλλά όταν ο εγκέφαλος προσπαθεί να την κατανοήσει ως σύνολο, προκύπτουν αντιφάσεις και πρέπει να απορριφθούν ορισμένα πρότυπα.

### Κατασκευή

Η διάκριση αυτή αξιοποιείται με την κατασκευή μιας αμφίσημης εικόνας, της οποίας τα περιγράμματα ταιριάζουν απόλυτα με τα περιγράμματα μιας άλλης εικόνας (μερικές φορές της ίδιας εικόνας· πρακτική που χρησιμοποίησε κατά καιρούς και ο M. C. Escher).

Η εικόνα πρέπει να είναι «επίπεδη» και να έχει ελάχιστη —ή καθόλου— υφή.

Το στερεοτυπικό παράδειγμα έχει ένα βάζο στο κέντρο και ένα πρόσωπο που αντιστοιχεί στο περίγραμμά του. Επειδή η εικόνα είναι συμμετρική, υπάρχει ένα αντίστοιχο πρόσωπο και στην άλλη πλευρά.

### Στη λαϊκή κουλτούρα

* Η ταινία του 2018 *Blindspotting* χρησιμοποιεί το βάζο του Ρούμπιν ως παράδειγμα του φαινομένου που δηλώνει ο τίτλος, δηλαδή της δημιουργίας «τυφλών σημείων».
* Στο τραγούδι «Symmetry» από το άλμπουμ του Ed Sheeran *Play* του 2025, ο Sheeran αναφέρεται στο βάζο του Ρούμπιν με τον στίχο «We're making a painting / A candlestick or two faces».

### Δείτε επίσης

* Παρειδωλία (Pareidolia)

### Παραπομπές

[1] Rubin, E. (1915). *Synsoplevede figurer: Studier i psykologisk analyse* [Αντιληπτές μορφές: Μελέτες ψυχολογικής ανάλυσης]. Gyldendal, Nordisk forlag.

[2] «Looking back: Figure and ground at 100 | The Psychologist». (<https://thepsychologist.bps.org.uk/volume-25/edition-1/looking-back-figure-and-ground-100>)

[3] «Figure/Ground». (<https://web.archive.org/web/20021224212755/http://psylux.psych.tu-dresden.de/i1/kaw/diverses%20Material/www.illusionworks.com/html/figure_ground.html>) Αρχειοθετημένο από το πρωτότυπο στις 24-12-2002.

### Περαιτέρω ανάγνωση

* A Psychology of Picture Perception, John M. Kennedy. 1974, Jossey-Bass Publishers, ISBN 0-87589-204-3
* The art and science of visual illusions, Nicholas Wade. 1982 Routledge & Kegan Paul Ltd. ISBN 0-7100-0868-6
* Visual Space Perception, William H. Ittelson. 1969, Springer Publishing Company, LOCCCN 60-15818
* "Vase or face? A neural correlates of shape-selective grouping processes in the human brain." Uri Hasson, Talma Hendler, Dafna Ben Bashat, Rafael Malach.
* Journal of Cognitive Neuroscience, Vol 13(6), Aug 2001. pp. 744–753. ISSN 0898-929X (Print)

Βλ. επίσης: [rotenotes: Μορφή/Φόντο](https://rotenotes.blogspot.com/2026/09/blog-post_852.html)

Οι ψευδαισθήσεις (illusions) απαντώνται και στη φύση. Τα ουράνια τόξα αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα αντιληπτικής ψευδαίσθησης.


Οι ψευδαισθήσεις (illusions) απαντώνται και στη φύση. Τα ουράνια τόξα αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα αντιληπτικής ψευδαίσθησης. «Διότι, σε αντίθεση με ένα αρχιτεκτονικό τόξο, το ουράνιο τόξο απομακρύνεται καθώς το πλησιάζουμε και δεν μπορεί ποτέ να προσεγγιστεί.»

Οπτική ψευδαίσθηση του τοίχου καφέ (Café Wall illusion)

 


**Οπτική ψευδαίσθηση του τοίχου καφέ (Café Wall illusion):** Η οπτική ψευδαίσθηση δημιουργεί πρόβλημα για τον αφελή ρεαλισμό, καθώς υποδηλώνει ότι οι αισθήσεις μας είναι σφαλερές και ότι αντιλαμβανόμαστε πράγματα που δεν υπάρχουν. Στην ψευδαίσθηση αυτή, οι γραμμές είναι στην πραγματικότητα οριζόντιες, παρά το γεγονός ότι φαίνονται λοξές ή μη παράλληλες.

Café wall illusion: Illusion creates
a problem for naïve realists as it suggests our senses are fallible,
perceiving things that are not there. In this illusion, the lines are
horizontal, despite how they appear.

Lilac Chaser

# Lilac Chaser

 

Κοιτάξτε σταθερά τον κεντρικό σταυρό για τουλάχιστον 30 δευτερόλεπτα ώστε να βιώσετε το φαινόμενο phi της ψευδαίσθησης.

Αν, στην κινούμενη εικόνα στην αρχή αυτού του άρθρου, τα μάτια σας ακολουθούν την «κίνηση» της περιστρεφόμενης *ροζ* κουκκίδας, θα δείτε μόνο ένα χρώμα στις κουκκίδες, κάποια απόχρωση του *ροζ*, της ματζέντα ή του λιλά. Αν κοιτάξετε σταθερά το μαύρο + στο κέντρο, η «κινούμενη κουκκίδα» γίνεται *πράσινη*. Τώρα, συγκεντρωθείτε στο μαύρο + στο κέντρο της εικόνας. Μετά από σύντομο χρονικό διάστημα, όλες οι *ροζ* κουκκίδες θα εξαφανιστούν αργά, και θα βλέπετε μόνο μια *πράσινη* κουκκίδα να περιστρέφεται. Ένα μέρος από αυτό που συνεισφέρει ο εγκέφαλός μας σε ό,τι βλέπουμε, με αυτόν τον τρόπο, ανιχνεύεται και διακρίνεται από αυτό που συνεισφέρει η ψυχή μας (οι μνήμες) και από αυτό που συνεισφέρει η εξωτερική σκηνή (η οπτική εικόνα). Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμία *πράσινη* κουκκίδα σε αυτήν την ιστοσελίδα, και οι *ροζ* κουκκίδες στην πραγματικότητα δεν εξαφανίζονται. (["Electroneurobiology article"](http://electroneubio.secyt.gov.ar/non-optic_visual_intonation.htm))

[Lilac chaser - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Lilac_chaser)

Το “lilac chaser” είναι μια οπτική ψευδαίσθηση, γνωστή επίσης ως ψευδαίσθηση Pac-Man.[1] Αποτελείται από 12 λιλά (ή ροζ, τριανταφυλλί ή ματζέντα) θολωμένους δίσκους διατεταγμένους σε κύκλο (όπως οι αριθμοί σε ρολόι) γύρω από έναν μικρό μαύρο κεντρικό σταυρό πάνω σε γκρι φόντο. Ένας από τους δίσκους εξαφανίζεται στιγμιαία (για περίπου 0,1 δευτερόλεπτα), έπειτα ο επόμενος (περίπου 0,125 δευτερόλεπτα αργότερα), και ο επόμενος, και ούτω καθεξής, με δεξιόστροφη κατεύθυνση. Όταν κάποιος κοιτάζει σταθερά τον σταυρό για τουλάχιστον 30 δευτερόλεπτα, βλέπει τρεις ψευδαισθήσεις:

1. Ένα κενό που κινείται γύρω από τον κύκλο των λιλά δίσκων·
2. Έναν πράσινο δίσκο που κινείται γύρω από τον κύκλο των λιλά δίσκων στη θέση του κενού· και
3. Τον πράσινο δίσκο να κινείται πάνω στο γκρι φόντο, ενώ οι λιλά δίσκοι έχουν εξαφανιστεί διαδοχικά.

Η ψευδαίσθηση δημιουργήθηκε από τον Jeremy Hinton κάποια στιγμή πριν από το 2005. Έπειτα διαδόθηκε ευρέως στο διαδίκτυο.[2] Πρόκειται για μια οπτική ψευδαίσθηση που καταδεικνύει τη χρωματική προσαρμογή ή την ανθρώπινη οπτική αντίληψη.[3]

Το φαινόμενο της «καταδίωξης» (chaser effect) προκύπτει από την ψευδαίσθηση του φαινομένου phi, σε συνδυασμό με ένα φαινόμενο μετεικόνας (afterimage: μεταίσθημα, μετείκασμα), κατά το οποίο εμφανίζεται ένα αντίθετο ή συμπληρωματικό χρώμα — το πράσινο — όταν κάθε λιλά κηλίδα εξαφανίζεται (αν οι δίσκοι ήταν μπλε, θα βλέπαμε κίτρινο), καθώς και από την εξασθένηση Troxler των λιλά δίσκων.

Αν παρατηρηθεί από μακριά, ο χώρος ανάμεσα στον δακτύλιο και τον στόχο μπορεί να φαίνεται θαμπά λιλά.

## Ιστορία

Η ψευδαίσθηση δημιουργήθηκε από τον Jeremy Hinton κάποια στιγμή πριν από το 2005. Την ανακάλυψε τυχαία ενώ επινοούσε ερεθίσματα για πειράματα οπτικής κίνησης. Σε μία εκδοχή ενός προγράμματος που μετέφερε έναν δίσκο γύρω από ένα κεντρικό σημείο, παρέλειψε κατά λάθος να σβήσει τον προηγούμενο δίσκο, γεγονός που δημιούργησε την εντύπωση ενός κινούμενου κενού. Όταν παρατήρησε τη μετεικόνα του κινούμενου πράσινου δίσκου, ρύθμισε τα χρώματα προσκηνίου και φόντου, τον αριθμό των δίσκων και τον χρονισμό ώστε να βελτιστοποιήσει το αποτέλεσμα.[παραπομπή απαιτείται]

Το 2005 ο Hinton θόλωσε τους δίσκους, επιτρέποντάς τους να εξαφανίζονται όταν ο θεατής κοιτάζει σταθερά τον κεντρικό σταυρό. Ο Hinton υπέβαλε την ψευδαίσθηση στον Διαγωνισμό Οπτικών Ψευδαισθήσεων του Ευρωπαϊκού Συνεδρίου Οπτικής Αντίληψης,[4] αλλά αποκλείστηκε επειδή δεν ήταν εγγεγραμμένος στο συνέδριο εκείνης της χρονιάς. Ο Hinton προσέγγισε τον Michael Bach, ο οποίος τοποθέτησε ένα κινούμενο GIF της ψευδαίσθησης στην ιστοσελίδα του με οπτικές ψευδαισθήσεις. Ο Bach την ονόμασε “Lilac Chaser” και αργότερα παρουσίασε μια παραμετροποιήσιμη έκδοση Java.[5] Η ψευδαίσθηση έγινε δημοφιλής στο διαδίκτυο το 2005.

## Εξήγηση

Η ψευδαίσθηση του lilac chaser συνδυάζει τρία απλά, γνωστά φαινόμενα, όπως περιγράφονται, για παράδειγμα, από τον Bertamini.[6]

1. Το φαινόμενο phi είναι η οπτική ψευδαίσθηση κατά την οποία αντιλαμβανόμαστε συνεχή κίνηση ανάμεσα σε χωριστά αντικείμενα που προβάλλονται γρήγορα διαδοχικά. Το φαινόμενο ορίστηκε από τον Max Wertheimer στη μορφολογική ψυχολογία (Gestalt psychology)[απαιτείται διευκρίνιση] το 1912 και, μαζί με την εμμονή της όρασης, αποτέλεσε μέρος της βάσης της θεωρίας του κινηματογράφου, όπως εφαρμόστηκε από τον Hugo Münsterberg το 1916. Τα οπτικά συμβάντα στο lilac chaser είναι αρχικά οι εξαφανίσεις των λιλά δίσκων. Στη συνέχεια τα οπτικά συμβάντα μετατρέπονται στις εμφανίσεις πράσινων μετεικόνων (βλ. παρακάτω).
2. Όταν ένα λιλά ερέθισμα, το οποίο παρουσιάζεται σε μια συγκεκριμένη περιοχή του οπτικού πεδίου για μεγάλο χρονικό διάστημα (ας πούμε περίπου 10 δευτερόλεπτα), εξαφανίζεται, εμφανίζεται μια πράσινη μετεικόνα. Η μετεικόνα διαρκεί μόνο για μικρό χρονικό διάστημα και, σε αυτή την περίπτωση, εξαλείφεται από την επανεμφάνιση του λιλά ερεθίσματος. Η μετεικόνα είναι συνέπεια της νευρωνικής προσαρμογής των κυττάρων που μεταφέρουν σήματα από τον αμφιβληστροειδή του οφθαλμού προς τον υπόλοιπο εγκέφαλο, δηλαδή των γαγγλιακών κυττάρων του αμφιβληστροειδούς.[7] Σύμφωνα με τη θεωρία των αντιθετικών διεργασιών (opponent process theory), το ανθρώπινο οπτικό σύστημα ερμηνεύει τις πληροφορίες χρώματος επεξεργαζόμενο σήματα από τα γαγγλιακά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς σε τρία αντιθετικά κανάλια: κόκκινο έναντι πράσινου, μπλε έναντι κίτρινου και μαύρο έναντι λευκού. Οι αποκρίσεις στο ένα χρώμα ενός αντιθετικού καναλιού είναι ανταγωνιστικές προς εκείνες του άλλου χρώματος. Επομένως, μια λιλά εικόνα (συνδυασμός κόκκινου και μπλε) θα παράγει μια πράσινη μετεικόνα λόγω της προσαρμογής των κόκκινων και μπλε καναλιών, έτσι ώστε αυτά να παράγουν ασθενέστερα σήματα. Οτιδήποτε έχει ως αποτέλεσμα λιγότερο λιλά ερμηνεύεται ως συνδυασμός των άλλων πρωτευόντων χρωμάτων, δηλαδή πράσινου και κίτρινου.[8]
3. Όταν ένα θολό ερέθισμα παρουσιάζεται σε μια περιοχή του οπτικού πεδίου και κρατάμε τα μάτια μας ακίνητα, το ερέθισμα αυτό εξαφανίζεται, παρότι εξακολουθεί να παρουσιάζεται φυσικά. Αυτό ονομάζεται εξασθένηση Troxler (Troxler fading).

Αυτά τα φαινόμενα συνδυάζονται ώστε να παράγουν την εικόνα μιας πράσινης κηλίδας που κινείται κυκλικά πάνω σε γκρι φόντο, ενώ στην πραγματικότητα παρουσιάζονται μόνο ακίνητες, αναβοσβήνουσες λιλά κηλίδες.[απαιτείται διευκρίνιση]

## Ψυχοφυσική

Η ψυχοφυσική έρευνα έχει χρησιμοποιήσει τις ιδιότητες του lilac chaser.[9] Ο Hinton βελτιστοποίησε τις συνθήκες και για τις τρεις όψεις της ψευδαίσθησης πριν τη δημοσιοποιήσει. Σημείωσε επίσης ότι το χρώμα του πράσινου δίσκου μπορούσε να βρίσκεται έξω από τη χρωματική γκάμα της οθόνης στην οποία δημιουργήθηκε (επειδή η οθόνη δεν προβάλλει ποτέ τον πράσινο δίσκο, αλλά μόνο λιλά δίσκους). Η εκδοχή της ψευδαίσθησης από τον Michael Bach επιτρέπει στους θεατές να ρυθμίζουν ορισμένες όψεις της ψευδαίσθησης. Είναι εύκολο να επιβεβαιωθεί ότι η ψευδαίσθηση εμφανίζεται και με άλλα χρώματα.[παραπομπή απαιτείται]

## Δείτε επίσης

* Ψευδαίσθηση σκιάς σκακιέρας (Checker shadow illusion)

## Παραπομπές

"The Lilac Chaser aka Pac-Man Illusion". Archived from the original on April 16, 2008.
Bach, Michael (2014). "Visual illusions on the internet: 15 years of change in technology and user behaviour". Perception. 43 (9): 873–880. doi:10.1068/p7708. PMID 25420328.
DeValois, K. K.; Webster, M. A. (2011). "Color vision". Scholarpedia. 6 (4): 3073. Bibcode:2011SchpJ...6.3073D. doi:10.4249/scholarpedia.3073.
"European Conference on Visual Perception". Retrieved 16 Oct 2022.
Michael Bach. "Lilac Chaser". Michaelbach.de. Archived from the original on 2021-04-28. Retrieved 2010-11-18.
Bertamini, M. (2018). "Lilac Chaser Illusion". Programming Visual Illusions for Everyone. Vision, Illusion and Perception. Vol. 2. pp. 153–161. doi:10.1007/978-3-319-64066-2_14. ISBN 978-3-319-64065-5.
Zaidi, Q.; Ennis, R.; Cao, D.; Lee, B. (2012). "Neural locus of color afterimages. ". Current Biology. 22 (3): 220–224. Bibcode:2012CBio...22..220Z. doi:10.1016/j.cub.2011.12.021. PMC 3562597. PMID 22264612.
Horner, David. T. (2013). "Demonstrations of Color Perception and the Importance of Colors". In Ware, Mark E.; Johnson, David E. (eds.). Handbook of Demonstrations and Activities in the Teaching of Psychology. Vol. II: Physiological-Comparative, Perception, Learning, Cognitive, and Developmental. Psychology Press. pp. 94–96. ISBN 978-1-134-99757-2. Retrieved 2019-12-06. Originally published as: Horner, David T. (1997). "Demonstrations of Color Perception and the Importance of Contours". Teaching of Psychology. 24 (4): 267–268. doi:10.1207/s15328023top2404_10. ISSN 0098-6283. S2CID 145364769.
DeValois, K. K.; Webster, M. A. (2011). "Color vision". Scholarpedia. 6 (4): 3073. Bibcode:2011SchpJ...6.3073D. doi:10.4249/scholarpedia.3073.

## External links

[Michael Bach's Java simulation and explanation](https://www.michaelbach.de/ot/col-lilacChaser/index.html)
["Electroneurobiology article"](http://electroneubio.secyt.gov.ar/non-optic_visual_intonation.htm). The ontological nature of the color afterimages have been analyzed in this article, "A visual yet non-optical subjective intonation", by Mariela Szirko

*Η παραγωγή του φαινομένου*, εξήγηση ελαφρώς τροποποιημένη από λήμμα της Wikipedia γραμμένο από τον Robert O’Shea, (http://en.wikipedia.org/wiki/Lilac_chaser): Η ψευδαίσθηση “Lilac chaser” συνδυάζει τρία απλά και γνωστά φαινόμενα. Πρώτον, όταν ένα οπτικό συμβάν συμβεί στιγμιαία σε ένα σημείο του οπτικού πεδίου και κατόπιν ένα παρόμοιο συμβάν συμβεί σε ένα γειτονικό σημείο του ίδιου οπτικού πεδίου, βλέπουμε κίνηση από το πρώτο σημείο προς το δεύτερο. Αυτό ονομάζεται φαινομενική κίνηση ή *βήτα κίνηση* (*beta movement*), επειδή δεν έχει συμβεί καμία πραγματική κίνηση. Τα οπτικά συμβάντα είναι οι εξαφανίσεις των ροζ κουκκίδων. *Αρχικά*, βλέπουμε κάτι να κινείται γύρω από τον κύκλο των ροζ κουκκίδων, σαν κάτι σκοτεινό να έχει περάσει από πάνω τους, με το οπτικό συμβάν να είναι μια εξαφάνιση. Η φαινομενική κίνηση αποτελεί τη βάση των κινούμενων φωτεινών επιγραφών νέον, του κινηματογράφου και του βίντεο. Βλέπουμε κίνηση («περιστρεφόμενες ροζ κουκκίδες») επειδή τέτοιες προβολές διεγείρουν υποδοχείς στον οπτικό φλοιό του εγκεφάλου μας, των οποίων η δραστηριότητα βιώνεται ως κίνηση.

**Δεύτερον*&, όταν ένα ροζ ερέθισμα, το οποίο παρουσιάζεται σε μια συγκεκριμένη περιοχή του οπτικού πεδίου για σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα (ας πούμε περίπου 10 δευτερόλεπτα), εξαφανίζεται, εμφανίζεται μια πράσινη μετεικόνα. Η μετεικόνα διαρκεί μόνο για σύντομο χρονικό διάστημα και, σε αυτή την περίπτωση, εξαλείφεται από την επανεμφάνιση του ροζ ερεθίσματος. Η μετεικόνα είναι απλή συνέπεια της προσαρμογής των ραβδίων και των κωνίων του αμφιβληστροειδούς. Η νευρωνική δραστηριότητα που παράγει την αίσθηση του χρώματος κωδικοποιείται μέσω των λόγων δραστηριότητας τριών τύπων κωνίων. Τα κωνία που διεγείρονται από το ροζ «κουράζονται». Όταν το ερέθισμα εξαφανίζεται, η κόπωση ορισμένων κωνίων σημαίνει ότι οι λόγοι που προκαλούνται από το γκρι φόντο είναι οι ίδιοι σαν να είχε παρουσιαστεί ένα πράσινο ερέθισμα. Η προσαρμογή των ραβδίων και των κωνίων αρχίζει αμέσως μόλις διεγερθούν, έτσι και οι μετεικόνες αρχίζουν επίσης να σχηματίζονται αμέσως. Συνήθως δεν τις παρατηρούμε, επειδή κινούμε τα μάτια μας περίπου τρεις φορές το δευτερόλεπτο, έτσι ώστε η εικόνα ενός ερεθίσματος να πέφτει συνεχώς πάνω σε νέα, «φρέσκα», μη προσαρμοσμένα ραβδία και κωνία. Σε αυτή την περίπτωση, κρατάμε τα μάτια μας ακίνητα, έτσι ώστε οι μετεικόνες να ενισχύονται και να αποκαλύπτονται όταν το ερέθισμα εξαφανίζεται.

Τρίτον, όταν ένα θολό ερέθισμα παρουσιάζεται σε μια περιοχή του οπτικού πεδίου μακριά από το σημείο στο οποίο προσηλώνουμε το βλέμμα μας και κρατάμε τα μάτια μας ακίνητα, το ερέθισμα αυτό θα εξαφανιστεί, παρότι εξακολουθεί να παρουσιάζεται φυσικά. Αυτό ονομάζεται εξασθένηση του Troxler (*Troxler’s fading*). Συμβαίνει επειδή, αν και τα μάτια μας κινούνται ελαφρά όταν προσηλώνουμε το βλέμμα σε ένα σημείο, μακριά από εκείνο το σημείο (στην περιφερειακή όραση) οι κινήσεις δεν είναι αρκετά μεγάλες ώστε να μετατοπίσουν τις ροζ κουκκίδες ή δίσκους πάνω σε νέους νευρώνες του οπτικού συστήματος. Οι μετεικόνες τους ουσιαστικά ακυρώνουν τις αρχικές εικόνες, έτσι ώστε το μόνο που απομένει από τους ροζ δίσκους να είναι το γκρι.

Αυτά τα φαινόμενα συνδυάζονται ώστε να παράγουν το αξιοσημείωτο θέαμα μιας πράσινης κηλίδας που κινείται κυκλικά πάνω σε γκρι φόντο, ενώ στην πραγματικότητα παρουσιάζονται μόνο ακίνητες, αναβοσβήνουσες ροζ κηλίδες. (["Electroneurobiology article"](http://electroneubio.secyt.gov.ar/non-optic_visual_intonation.htm))