Μάθηση [Σταύρος Ν. Δημητριάδης]

1.1.2. Μάθηση
 
Η *μάθηση* (Bικιπαίδεια, 
<http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CE%B8%CE%B7%CF%83%CE%B7> Wikipedia)
<http://en.wikipedia.org/wiki/Learning> είναι μια πολυσύνθετη κεντρική λειτουργία του νοήμονος όντος σημαντική για 
την  επιβίωση.  Μπορεί  να  περιγραφεί  ως  μια  νευροψυχολογική  διαδικασία  κατά  την  οποία  επιτυγχάνεται  μια 
σχετικά  σταθερή  αλλαγή  στη  συμπεριφορά  του  όντος,  η  οποία  έχει  ως  βάση  αντίστοιχες  αλλαγές  στο  νευρικό 
σύστημα  και  προκύπτει  ως  αποτέλεσμα  συσσώρευσης  εμπειρίας,  δηλ.  επανάληψης  και  νοητικής  επεξεργασίας 
βιωμάτων. 
Ο  σύνθετος  όρος  «νευροψυχολογική  διαδικασία»  υποδηλώνει  πως  η  μάθηση  μπορεί  να  αναλυθεί  και  να 
περιγραφεί σε δύο –τουλάχιστον– συνδεδεμένα επίπεδα: 
 
(1)  το νευρολογικό επίπεδο, δηλ. με όρους λειτουργίας του νευρικού
συστήματος, και  
(2)  το  ψυχολογικό  επίπεδο,  δηλ.  με  όρους  και  περιγραφές  που  αναφέρονται  σε  ψυχολογικές 
λειτουργίες και διεργασίες. 
 
/Νευρολογικό  επίπεδο:/*  *Η  προσέγγιση  αυτή  αναλύει  το  φαινόμενο  της  μάθησης  ως  νευρολογικό  ή  νευρο-
φυσιολογικό φαινόμενο, δηλαδή  από την οπτική των σχετικών λειτουργιών του νευρικού συστήματος. Η μάθηση 
αφορά (επηρεάζει, διαμορφώνει και εξαρτάται από) την κατάσταση του νευρικού συστήματος. Το νευρικό σύστημα 
(Βικιπαίδεια,  
<http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%B5%CF%85%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CF%83%CF%8D%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%B1> Wikipedia)
<http://en.wikipedia.org/wiki/Nervous_system>  του  έμβιου  νοήμονος  όντος  προσφέρει  το  βιολογικό  υπόστρωμα  χάρη  στο  οποίο  είναι 
δυνατή  η  ανάπτυξη  εσωτερικών  καταστάσεων  (νοητικών  δομών)  που  αποτελούν  τη  βάση  για  τη  μελλοντική 
συμπεριφορά του όντος. 
Το ανθρώπινο νευρικό σύστημα διακρίνεται σε αρκετά μέρη. Ένα από αυτά, το /κεντρικό νευρικό σύστημα/, 
περιλαμβάνει
τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Συνήθως (και στο πλαίσιο της δικής
μας προσέγγισης στο βιβλίο 
αυτό) μας ενδιαφέρουν οι μορφές μάθησης που αφορούν τις εγκεφαλικές λειτουργίες της νόησης. Η μάθηση όμως 
στη γενικότερη έκφρασή της σχετίζεται με το συνολικό νευρικό σύστημα. 
/Ψυχολογικό επίπεδο:/*  *Η  προσέγγιση  αυτή  αναλύει το φαινόμενο της  μάθησης  ως  ψυχολογικό  φαινόμενο, 
δηλ.  εστιάζοντας  στο  επίπεδο  περιγραφής  ψυχολογικών  μηχανισμών  και  λειτουργιών,  χωρίς  απαραίτητα  να 
ασχολείται  με  το  χαμηλότερο  νευροφυσιολογικό  επίπεδο  των  φαινομένων.  Η  μάθηση  αναλύεται  ως  ένα 
πολυσύνθετο φαινόμενο που επηρεάζει συνολικά την ψυχολογική διάσταση του ανθρώπινου όντος και προκύπτει 
ως  αποτέλεσμα  της  συντονισμένης  λειτουργίας  πολλών  ψυχολογικών  διεργασιών  (π.χ.  προσοχή,  επεξεργασία 
πληροφορίας  στη  μνήμη  εργασίας,  κωδικοποίηση  γνώσεων  και  πληροφοριών  και  ανάκλησή  τους  από  τη 
μακροπρόθεσμη μνήμη κ.λπ.). Σημαντικός κλάδος της ψυχολογίας που εστιάζει στη μελέτη νοητικών φαινομένων 
που αφορούν τη μάθηση είναι η Γνωστική Ψυχολογία (Cognitive Psychology). 

[Σταύρος Ν. Δημητριάδης, https://ctl.unit.uoi.gr/wp-content/uploads/2023/10/dimitriadis-2015.pdf]

Στην καρδιά της φαινομενολογίας βρίσκεται η δέσμευση να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη η εμπειρία πρώτου προσώπου ως φιλοσοφικό θέμα

Στην καρδιά της φαινομενολογίας βρίσκεται η δέσμευση να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη η εμπειρία πρώτου προσώπου ως φιλοσοφικό θέμα. Όπως εξηγεί μια [εισαγωγική παρουσίαση της φαινομενολογίας](https://1000wordphilosophy.com/2025/07/12/phenomenology/), ο στόχος της δεν είναι να εξηγήσει γιατί συμβαίνουν τα πράγματα ή από τι αποτελούνται, αλλά να περιγράψει λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο τα φαινόμενα καθίστανται παρόντα στη συνείδηση από την οπτική των ανθρώπων που βιώνουν την εμπειρία.

Αυτό συνιστά μια σημαντική απόκλιση από τον τρόπο με τον οποίο η σύγχρονη επιστήμη προσεγγίζει συνήθως την ανθρώπινη εμπειρία. Όταν αισθάνεσαι θλίψη, η νευροεπιστήμη μπορεί να την εξηγήσει με όρους νευροχημικών μεταβολών. Η φαινομενολογία, αντίθετα, ρωτά: πώς είναι η θλίψη εκ των ένδον; Ποια είναι η δομή της; Πώς βιώνεται διαφορετικά ο χρόνος όταν πενθείς; Πώς συμβαίνει ο κόσμος να φαίνεται ότι χάνει το χρώμα ή το βάρος του; Αυτά είναι φαινομενολογικά ερωτήματα — και δεν μπορούν να απαντηθούν από μια εξωτερική σκοπιά.

At the heart of phenomenology is a commitment to taking first-person
experience seriously as a philosophical subject. As one introductory
account explains <https://1000wordphilosophy.com/2025/07/12/phenomenology/>, the goal of phenomenology is not to explain why things
happen or what they are made of, but to describe in detail how phenomena
become present to consciousness from the perspective of people living
through the experience.

This is a meaningful departure from how modern science typically
approaches human experience. When you feel grief, neuroscience might
explain it in terms of neurochemical shifts. Phenomenology instead asks:
what is grief /like/ from the inside? What is its structure? How does
time feel different when you are grieving? How does the world seem to
lose its color or weight? These are phenomenological questions – and
they cannot be answered from the outside.

[The Core Principles of Phenomenology in Philosophy • Philosophy Institute](https://philosophy.institute/research-methodology/core-principles-phenomenology-philosophy/)