Σύμφωνα με την υλιστική αντίληψη της ιστορίας, το έσχατα καθοριστικό στοιχείο της ιστορίας είναι η παραγωγή και η αναπαραγωγή της πραγματικής ζωής. Ούτε ο Μαρξ ούτε εγώ δεν έχουμε υποστηρίξει κάτι πέρα από αυτό. Επομένως, αν κάποιος το διαστρεβλώσει λέγοντας ότι το οικονομικό στοιχείο είναι το μόνο καθοριστικό, μετατρέπει αυτή την πρόταση σε μια φράση χωρίς νόημα, αφηρημένη, παράλογη.

Σύμφωνα με την υλιστική αντίληψη της ιστορίας, το *έσχατα*
καθοριστικό στοιχείο της ιστορίας είναι η παραγωγή και η αναπαραγωγή της
πραγματικής ζωής. Ούτε ο Μαρξ ούτε εγώ δεν έχουμε υποστηρίξει κάτι πέρα από αυτό.
Επομένως, αν κάποιος το διαστρεβλώσει λέγοντας ότι το οικονομικό στοιχείο
είναι το *μόνο* καθοριστικό, μετατρέπει αυτή την πρόταση σε μια
φράση χωρίς νόημα, αφηρημένη, παράλογη.

Engels, Letter to J Bloch (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1890/letters/90_09_21.htm) (1890)

Αυτό που κατανοούμε με τις οικονομικές συνθήκες που θεωρούμε ως
την καθοριστική βάση της ιστορίας της κοινωνίας είναι οι μέθοδοι με τις οποίες
τα ανθρώπινα όντα σε μια δεδομένη κοινωνία παράγουν τα μέσα επιβίωσής τους
και ανταλλάσσουν τα προϊόντα μεταξύ τους (στο βαθμό που υπάρχει
ο καταμερισμός της εργασίας). Έτσι *όλη η τεχνική* της παραγωγής και
της μεταφοράς συμπεριλαμβάνονται εδώ. Σύμφωνα με τη σύλληψή μας, αυτή
η τεχνική καθορίζει επίσης τη μέθοδο ανταλλαγής και, περαιτέρω, τον
καταμερισμό των προϊόντων,...

Ένγκελς, Γράμμα στον Στάρκενμπουργκ (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1894/letters/94_01_25.htm) (1894)
 

υλιστική αντίληψη της ιστορίας (Friedrich Engels)

Η υλιστική αντίληψη της ιστορίας ξεκινά από την πρόταση
ότι η παραγωγή των μέσων υποστήριξης της ανθρώπινης ζωής και, δίπλα
στην παραγωγή, η ανταλλαγή των παραγόμενων πραγμάτων, είναι η βάση όλης
της κοινωνικής δομής· ότι σε κάθε κοινωνία που έχει εμφανιστεί στην
ιστορία, ο τρόπος με τον οποίο διανέμεται ο πλούτος και η κοινωνία
χωρίζεται σε τάξεις (classes ή orders) εξαρτάται από το τι παράγεται,
πώς παράγεται και πώς ανταλλάσσονται τα προϊόντα. Από αυτή
την άποψη, οι τελικές αιτίες όλων των κοινωνικών αλλαγών και των πολιτικών
επαναστάσεων πρέπει να αναζητηθούν, όχι στους εγκεφάλους των ανθρώπων, όχι στις
καλύτερες ενοράσεις των ανθρώπων για την αιώνια αλήθεια και τη δικαιοσύνη, αλλά στις αλλαγές
των τρόπων παραγωγής και ανταλλαγής.

Engels, Socialism: Utopian & Scientific (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1880/soc-utop/ch03.htm) (1880)

 

υλιστική αντίληψη της ιστορίας

> [...] από τη συγκεκριμένη μορφή υλικής παραγωγής προκύπτει αφενός
μια συγκεκριμένη δομή της κοινωνίας, αφετέρου μια
συγκεκριμένη σχέση των ανθρώπων με τη φύση. Το Κράτος τους και η πνευματική τους
νοοτροπία καθορίζεται και από τα δύο. Επομένως και το είδος
πνευματικής παραγωγής τους. 165
[Karl Marx, *Θεωρίες της Υπεραξίας*, 1862]

> Η υλιστική αντίληψη της ιστορίας ξεκινά από την αρχή ότι η παραγωγή, και με την παραγωγή η ανταλλαγή των προϊόντων της, είναι η βάση κάθε κοινωνικής τάξης (social order). 279
[Engels, F. (1877) *Anti-Duhring: Selected Works*]

McLellan, D. (1995) *The Thought of Karl Marx*, Λονδίνο: Papermac.