Σύμφωνα με την υλιστική αντίληψη της ιστορίας, το έσχατα καθοριστικό στοιχείο της ιστορίας είναι η παραγωγή και η αναπαραγωγή της πραγματικής ζωής. Ούτε ο Μαρξ ούτε εγώ δεν έχουμε υποστηρίξει κάτι πέρα από αυτό. Επομένως, αν κάποιος το διαστρεβλώσει λέγοντας ότι το οικονομικό στοιχείο είναι το μόνο καθοριστικό, μετατρέπει αυτή την πρόταση σε μια φράση χωρίς νόημα, αφηρημένη, παράλογη.

Σύμφωνα με την υλιστική αντίληψη της ιστορίας, το *έσχατα*
καθοριστικό στοιχείο της ιστορίας είναι η παραγωγή και η αναπαραγωγή της
πραγματικής ζωής. Ούτε ο Μαρξ ούτε εγώ δεν έχουμε υποστηρίξει κάτι πέρα από αυτό.
Επομένως, αν κάποιος το διαστρεβλώσει λέγοντας ότι το οικονομικό στοιχείο
είναι το *μόνο* καθοριστικό, μετατρέπει αυτή την πρόταση σε μια
φράση χωρίς νόημα, αφηρημένη, παράλογη.

Engels, Letter to J Bloch (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1890/letters/90_09_21.htm) (1890)

Αυτό που κατανοούμε με τις οικονομικές συνθήκες που θεωρούμε ως
την καθοριστική βάση της ιστορίας της κοινωνίας είναι οι μέθοδοι με τις οποίες
τα ανθρώπινα όντα σε μια δεδομένη κοινωνία παράγουν τα μέσα επιβίωσής τους
και ανταλλάσσουν τα προϊόντα μεταξύ τους (στο βαθμό που υπάρχει
ο καταμερισμός της εργασίας). Έτσι *όλη η τεχνική* της παραγωγής και
της μεταφοράς συμπεριλαμβάνονται εδώ. Σύμφωνα με τη σύλληψή μας, αυτή
η τεχνική καθορίζει επίσης τη μέθοδο ανταλλαγής και, περαιτέρω, τον
καταμερισμό των προϊόντων,...

Ένγκελς, Γράμμα στον Στάρκενμπουργκ (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1894/letters/94_01_25.htm) (1894)