Ο τρόπος παραγωγής της υλικής ζωής καθορίζει την κοινωνική, πολιτική και πνευματική διαδικασία της ζωής γενικότερα. Δεν είναι η συνείδηση ​​των ανθρώπων που καθορίζει την ύπαρξή τους, αλλά, αντίθετα, το κοινωνικό τους είναι που καθορίζει τη συνείδησή τους.

Στην κοινωνική παραγωγή της ύπαρξής τους οι άνθρωποι μπαίνουν αναπόφευκτα
σε καθορισμένες σχέσεις, που είναι ανεξάρτητες από τη θέλησή τους, δηλαδή σε
σχέσεις παραγωγής κατάλληλες για ένα δεδομένο στάδιο της
ανάπτυξης των υλικών δυνάμεων παραγωγής τους. Το σύνολο
αυτών των σχέσεων παραγωγής συνιστούν την οικονομική δομή της
κοινωνίας, το πραγματικό θεμέλιο, πάνω στο οποίο προκύπτει ένα νομικό και πολιτικό
εποικοδόμημα και στο οποία αντιστοιχούν καθορισμένες μορφές κοινωνικής
συνείδησης.

Μαρξ, Πρόλογος στην Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1859/critique-pol-economy/preface.htm#005) (1859)

Ο τρόπος παραγωγής της υλικής ζωής καθορίζει την κοινωνική,
πολιτική και πνευματική διαδικασία της ζωής γενικότερα. Δεν είναι η
συνείδηση ​​των ανθρώπων που καθορίζει την ύπαρξή τους, αλλά,
αντίθετα, το *κοινωνικό τους είναι που καθορίζει τη συνείδησή τους*.

Μαρξ, Πρόλογος στην Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1859/critique-pol-economy/preface.htm#005) (1859)

Σε ένα ορισμένο στάδιο ανάπτυξης, οι υλικές παραγωγικές δυνάμεις της
κοινωνίας έρχονται σε σύγκρουση με τις υπάρχουσες σχέσεις παραγωγής
ή -- αυτό απλώς εκφράζει το ίδιο πράγμα με νομικούς όρους -- με τις
σχέσεις ιδιοκτησίας στο πλαίσιο των οποίων έχουν λειτουργήσει
μέχρι τώρα. Από μορφές ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων αυτές
οι σχέσεις μετατρέπονται σε δεσμά τους. Τότε αρχίζει μια εποχή κοινωνικής
επανάστασης. Οι αλλαγές στην οικονομική βάση οδηγούν νωρίτερα ή
αργότερα στη μεταμόρφωση ολόκληρου του τεράστιου εποικοδομήματος.

Μαρξ, Πρόλογος στην Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1859/critique-pol-economy/preface.htm#005) (1859)

Κατά τη μελέτη τέτοιων μετασχηματισμών είναι πάντα αναγκαίο να
διακρίνουμε μεταξύ του υλικού μετασχηματισμού των οικονομικών
συνθηκών παραγωγής, οι οποίες μπορούν να προσδιοριστούν με την ακρίβεια
των φυσικών επιστημών, και των νομικών, πολιτικών, θρησκευτικών, καλλιτεχνικών ή
φιλοσοφικών, εν ολίγοις, ιδεολογικών μορφών στις οποίες οι άνθρωποι
συνειδητοποιούν αυτή τη σύγκρουση και τη διεξάγουν.

Μαρξ, Πρόλογος στην Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1859/critique-pol-economy/preface.htm#006) (1859)

Καμία κοινωνική τάξη δεν καταστρέφεται ποτέ πριν αναπτυχθούν όλες οι παραγωγικές δυνάμεις
για τις οποίες αυτή επαρκεί, και νέες ανώτερες
σχέσεις παραγωγής δεν αντικαθιστούν ποτέ τις παλαιότερες πριν
να έχουν ωριμάσει οι υλικές συνθήκες της ύπαρξής τους στο πλαίσιο της
παλιάς κοινωνίας. Έτσι, η ανθρωπότητα αναπόφευκτα θέτει στον εαυτό της μόνο τέτοια καθήκοντα
που είναι σε θέση να λύσει, αφού η πιο προσεκτική εξέταση θα δείχνει πάντα
ότι το ίδιο το πρόβλημα προκύπτει μόνο όταν οι υλικές συνθήκες για
τη λύση του είναι ήδη παρούσες ή τουλάχιστον σε πορεία σχηματισμού.

Μαρξ, Πρόλογος στην Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1859/critique-pol-economy/preface.htm) (1859)