Η ιστορία δεν είναι τίποτα παρά η δραστηριότητα του ανθρώπου που επιδιώκει τους στόχους του.

Η *ιστορία* δεν κάνει *τίποτα*, «δεν κατέχει κανένα απέραντο πλούτο»,
«δεν διεξάγει *καμία* μάχη». Είναι ο *άνθρωπος*, ο πραγματικός, ζωντανός άνθρωπος που τα κάνει όλα
αυτά, που κατέχει και αγωνίζεται· η «ιστορία» δεν είναι, θα λέγαμε, ένα
ξεχωριστό πρόσωπο που χρησιμοποιεί τον άνθρωπο ως μέσο για την επίτευξη των *δικών της* στόχων.
Η ιστορία δεν είναι *τίποτα παρά* η δραστηριότητα του ανθρώπου που επιδιώκει τους στόχους του.

Marx, The Holy Family, Κεφάλαιο 6 (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/holy-family/ch06_2.htm#history) (1846)

Οι παραγωγικές δυνάμεις είναι το αποτέλεσμα της πρακτικής ενέργειας του ανθρώπου, αλλά
αυτή η ενέργεια περιορίζεται με τη σειρά της από τις συνθήκες στις οποίες ο άνθρωπος
τοποθετείται από τις παραγωγικές δυνάμεις που έχουν ήδη αποκτηθεί, από τη μορφή της
κοινωνίας, που δε δημιουργεί, που υπάρχει πριν από αυτόν, που είναι
το προϊόν της προηγούμενης γενιάς.

Marx, Letter to Annenkov (https://www.marxists.org/archive/marx/works/1846/letters/46_12_28.htm) (1846)