Το ποσοστό κέρδους, δηλαδή η αναλογική αύξηση του κεφαλαίου, έχει σημασία για όλους τους νέους βλαστούς κεφαλαίου που συγκροτούνται ως ανεξάρτητοι οργανισμοί. Και αν η συγκρότηση κεφαλαίου περιερχόταν αποκλειστικά στα χέρια λίγων ήδη υπαρχόντων μεγάλων κεφαλαίων, για τα οποία η μάζα του κέρδους υπερισχύει του ποσοστού, τότε η ζωογόνος φλόγα της παραγωγής θα έσβηνε εντελώς. Θα σταματούσε να φλέγεται. Το ποσοστό του κέρδους είναι η κινητήρια δύναμη της καπιταλιστικής παραγωγής, και τίποτε δεν παράγεται παρά μόνο ό,τι μπορεί να παραχθεί με κέρδος.

Το *ποσοστό κέρδους*, δηλαδή η *αναλογική* αύξηση του κεφαλαίου, έχει σημασία για όλους τους νέους *βλαστούς κεφαλαίου* που συγκροτούνται ως ανεξάρτητοι οργανισμοί. Και αν η συγκρότηση κεφαλαίου περιερχόταν αποκλειστικά στα χέρια λίγων ήδη υπαρχόντων μεγάλων κεφαλαίων, για τα οποία η μάζα του κέρδους υπερισχύει του ποσοστού, τότε η ζωογόνος φλόγα της παραγωγής θα έσβηνε εντελώς. Θα σταματούσε να φλέγεται. Το ποσοστό του κέρδους είναι η κινητήρια δύναμη της καπιταλιστικής παραγωγής, και τίποτε δεν παράγεται παρά μόνο ό,τι μπορεί να παραχθεί με κέρδος.

Γι’ αυτό και η αγωνία των Άγγλων οικονομολόγων για την πτώση του ποσοστού κέρδους. Το γεγονός ότι ο Ρικάρντο ανησυχεί ακόμη και για την απλή δυνατότητα αυτού αποτελεί ακριβή απόδειξη της βαθιάς κατανόησής του για τους όρους της καπιταλιστικής παραγωγής. Αυτό για το οποίο τον επικρίνουν οι άλλοι —η έλλειψη ενδιαφέροντος για «τους ανθρώπους» και η αποκλειστική του προσήλωση, όταν εξετάζει την καπιταλιστική παραγωγή, στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, ανεξαρτήτως των θυσιών ανθρώπων και κεφαλαιακών «αξιών» που αυτό μπορεί να συνεπάγεται— είναι ακριβώς η πιο σημαντική συμβολή του.

Η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων της κοινωνικής εργασίας είναι η ιστορική αποστολή και δικαίωση του κεφαλαίου. Γι’ αυτό ακριβώς, ασυνείδητα, δημιουργεί τις υλικές συνθήκες για έναν ανώτερο τρόπο παραγωγής. Αυτό που ανησυχεί τον Ρικάρντο είναι ο τρόπος με τον οποίο το ποσοστό κέρδους, που αποτελεί το ερέθισμα της καπιταλιστικής παραγωγής και ταυτόχρονα τον όρο της συσσώρευσης και την κινητήρια δύναμή της, τίθεται σε κίνδυνο από την ίδια την ανάπτυξη της παραγωγής.

Και εδώ η ποσοτική σχέση είναι το παν. Στην πραγματικότητα, ο υποκείμενος λόγος είναι κάτι βαθύτερο, για το οποίο δεν έχει παρά μόνο μια υποψία. Αυτό που γίνεται ορατό εδώ με έναν καθαρά οικονομικό τρόπο, δηλαδή από τη σκοπιά της αστικής αντίληψης, μέσα στα «όρια της καπιταλιστικής κατανόησης», από τη σκοπιά της ίδιας της καπιταλιστικής παραγωγής, είναι το όριό της, η σχετικότητά της, το γεγονός ότι δεν είναι μια απόλυτη αλλά μόνο μια ιστορική μορφή παραγωγής, που αντιστοιχεί σε μια συγκεκριμένη και περιορισμένη εποχή στην ανάπτυξη των υλικών όρων της παραγωγής.

The /rate of profit/, i.e., the /proportional /increase in capital, is
important for all new /offshoots of capital /that organise themselves
independently. And if capital formation were to fall exclusively into
the hands of a few existing big capitals, for whom the mass of profit
outweighs the rate, the animating fire of production would be totally
extinguished. It would cease blazing. The /rate of profit /is the
driving agency in capitalist production, and nothing is
[368]
produced save what can be produced at a profit. Hence the anxiety of the
English economists over the decline in the rate of profit. The fact that
Ricardo is disquieted by the mere possibility of this is a precise
demonstration of his deep understanding of the conditions of capitalist
production. What other people reproach him for, his lack of concern for
‘human beings’ and his exclusive concentration, when considering
capitalist production, on the development of the productive forces,
whatever sacrifices of human beings and capital /values /it may cost, is
precisely his most significant contribution. The development of the
productive forces of social labour is capital’s /historical /mission and
justification. For that very reason, it unwittingly creates the material
conditions for a higher mode of production. What disturbs Ricardo is the
way that the rate of profit, which is the stimulus of capitalist
production and both the condition for accumulation and its driving
force, is endangered by the development of production itself. And the
quantitative relation is everything here. In actual fact, the underlying
reason is something deeper, about which he has no more than a suspicion.
What is visible here in a /purely economic manner/, i.e., from the
bourgeois standpoint, within the ‘limits of the capitalist
understanding’, from the standpoint of capitalist production itself, is
its barrier, its /relativity/, the fact that it is not an /absolute /but
only a historical/mode of production/, corresponding to a specific and
limited epoch in the development of the material conditions of production.

[*Marx’s Economic Manuscript of 1864–1865*: 367-68]