Δευτέρα 6 Ιουλίου 2026

Μία θεμελιώδης συμβολή των Λογικών Ερευνών στη φιλοσοφία του νου συνίσταται στη διορατική σύλληψη ότι τα αποβλεπτικά ενεργήματα (intentional acts) κατευθύνονται προς κάτι που βρίσκεται «έξω» από τον νου. Με αυτόν τον ισχυρισμό ο Χούσσερλ επιτίθεται στη θεωρία του νου ως «δοχείου» (container theory of mind), η οποία κυριαρχούσε στις εμπειριστικές προσεγγίσεις.

Μία θεμελιώδης συμβολή των *Λογικών Ερευνών* στη φιλοσοφία του νου συνίσταται στη διορατική σύλληψη ότι τα αποβλεπτικά ενεργήματα (intentional acts) κατευθύνονται προς κάτι που βρίσκεται «έξω» από τον νου. Με αυτόν τον ισχυρισμό ο Χούσσερλ επιτίθεται στη θεωρία του νου ως «δοχείου» (container theory of mind), η οποία κυριαρχούσε στις εμπειριστικές προσεγγίσεις.

Το κλασικό μοντέλο υποστηρίζει ότι λαμβάνουμε αισθήσεις από τον εξωτερικό κόσμο και ότι αυτές οι αισθήσεις αποτελούν στη συνέχεια το αντικείμενο εσωτερικής επεξεργασίας. Σύμφωνα με την καθιερωμένη αυτή προσέγγιση, η επεξεργασία πραγματοποιείται μέσω του μηχανισμού των συνειρμών, οι οποίοι οδηγούν σε γνωστικές λειτουργίες ανώτερου επιπέδου, όπως οι αφηρημένες ή γενικές έννοιες, που με τη σειρά τους αποτελούν τα δομικά στοιχεία άλλων γνωστικών διεργασιών. Το σημαντικό σημείο είναι ότι όλες οι ψυχικές διεργασίες θεωρούνται εσωτερικές και ότι δεν υπάρχει καμία διέξοδος πέρα από αυτό το εσωτερικό πεδίο.

Ο Χούσσερλ, αντιθέτως, δείχνει ότι η συνείδησή μας είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Κανονικά είμαστε στραμμένοι προς αντικείμενα ή καταστάσεις πραγμάτων που δεν ανήκουν στο ψυχικό «δοχείο». Αν, για παράδειγμα, βλέπουμε ένα σπίτι, τότε κατευθυνόμαστε προς το πραγματικό πράγμα, κατασκευασμένο από τούβλα ή μπετόν, μέσα στο οποίο κατοικούν άνθρωποι. Και είναι προφανές ότι το αντικείμενο στο οποίο αναφέρεται αυτή η αντίληψη είναι κάτι διαφορετικό από ένα σύμπλοκο αισθήσεων.

Το ίδιο ισχύει όταν αναφερόμαστε σε μια οντότητα που δεν είναι εποπτικά παρούσα, όπως για παράδειγμα ο πύργος της τηλεόρασης της Μόσχας. Στο αποβλεπόμενο αντικείμενο συμβαίνουν πράγματα — λ.χ. φωτίζεται — τα οποία δεν είναι και δεν μπορούν να είναι αληθή για το εμμενές περιεχόμενο των ψυχικών μας ενεργημάτων. Το παράδειγμα αυτό δείχνει ότι τα αποβλεπτικά ενεργήματα υπερβαίνουν τη σφαίρα του εμμενούς.

Ο Χούσσερλ δείχνει περαιτέρω ότι μπορούμε να αναφερόμαστε, μέσω διαφορετικών ενεργημάτων, σε ένα και το αυτό αντικείμενο. Το ίδιο πρόσωπο μπορεί να γίνεται αντιληπτό μέσω διαφορετικών αισθήσεων και από διαφορετικές γωνίες θέασης, κάτι που δεν ισχύει για το εμμενές περιεχόμενο. Επιπλέον, είναι δυνατόν να αναφερόμαστε, μέσω διαφορετικών συμβολικών αποβλέψεων θεμελιωμένων σε διαφορετικές οριστικές περιγραφές, στο ίδιο πράγμα. Έτσι, μπορούμε να αποβλέπουμε σε ένα κτίριο είτε ως το σπίτι στο οποίο κατοικεί ο κ. Μπράουν είτε ως το σπίτι με τη σκούρα πράσινη πρόσοψη.

A basic contribution of the /Logical
Investigations /to the philosophy of mind consists in
the insight that intentional acts are directed towards something
"outside" of the mind. With this claim Husserl attacks the container
theory of mind which was predominant in empirical approaches. The
classical model says that we receive sensations from the outside world,
which sensations are in turn the object of internal processing.
According to the standard approach, this processing is performed by the
mechanism of associations which lead to higher level cognitions, such as
abstract or general concepts, which are in turn the building blocks for
other cognitive processes. The important point is that all the psychical
processes are internal and that there is no way out. Husserl, however,
shows that our consciousness is something completely different. Normally
we are directed towards objects or states of affairs which do not belong
to the psychical container. If we see, for instance, a house, then we
are directed towards the real thing made out of bricks or concrete in
which humans are living. And it is obvious that the object about which
we have this perception is something other than a complex of sensation.
The same is true if we refer to an entity which is not intuitively
presented, as, for instance, the Moscow television tower. Things happen
with the intended object—it lights up, for instance—which are not, and
cannot be, true of the immanent content of our psychical acts. This
example shows that intentional acts transcend the realm of the immanent.
Husserl further shows that we can refer with different acts to one and
the same object. The same person can be perceived with different senses
and from different angles, which is not true of the immanent content.
Moreover, it is possible to refer, with different symbolic intentions
founded in different definite descriptions, to the same thing. Thus we
can intend a building as the house in which Mr. Brown lives or as the
house with the dark green facade.

DIETER MÜNCH, THE RELATION OF HUSSERL'S /LOGICAL INVESTIGATIONS /TO DESCRIPTIVE PSYCHOLOGY AND COGNITIVE SCIENCE, in DAN ΖAHAVI AND FREDERIK STJERNFELT (EDS.), ONE HUNDRED YEARS OF PHENOMENOLOGY, Husserl’s /Logical Investigations /Revisited, pp. 211-212

 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.