Στον Πρώτο Τόμο του *Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas* του Robert Graham συμπεριελήφθησαν αποσπάσματα από την ομιλία του Κάρλο Καφιέρo στην Ομοσπονδία Ζυρά (Jura) το 1880, όπου μίλησε για την υπόθεση του αναρχικού κομμουνισμού. Αργότερα επεκτάθηκε στο θέμα σε μια μακρά εργασία του με τον τίτλο “Επανάσταση”, η οποία μεταφράστηκε πρόσφατα στα αγγλικά από τον Nestor McNab και κυκλοφόρησε σε βιβλίο από την Black Cat Press (στη φωτογραφία μας το εξώφυλλο) του Καναδά. Εδώ αναδημοσιεύεται ένα σύντομο απόσπασμα:
Αναρχία - Ένας Κόσμος Χωρίς Σύνορα
Αναρχία και Κομμουνισμός
Το επαναστατικό ιδανικό μας είναι το πανάρχαιο ιδανικό όλων εκείνων που αρνούνται να παραιτηθούν οι ίδιοι για χάρη της καταπίεσης και της εκμετάλλευσης. Για μας, όπως και για τους προκατόχους μας, αυτό συνοψίζεται σε δύο όχι ελάχιστα αρχαίους όρους: Ελευθερία και Ισότητα.
Η ανθρώπινη δουλεία είναι πανάρχαια, δηλαδή ως ανθρωπότητα, το ιδανικό αυτό είχε πάντα μια περιορισμένη, εν μέρει πρακτική εφαρμογή χάρη στις προσπάθειες των κάθε είδους αντιδραστικών, που εμπόδισαν την επανάσταση σε κάθε εποχή. Ωστόσο, παρ’ όλο το παρελθόν και τις αντιδράσεις, αυτό [το ιδανικό] συνέχισε να εξαπλώνεται και είναι έτοιμο για μια πιο πλήρη πραγματοποίησή του διαμέσου της επανάστασής μας.
Έχοντας μάθει από την παρελθούσα ιστορία, η οποία μας δείχνει τις ατέλειωτες απάτες που ασκούνται από τους αντιδραστικούς κάθε είδους και κάθε ηλικίας, προκειμένου να μειώσουν, να διαφθείρουν και να παραποιήσουν την πραγματική αξία της ελευθερίας και της ισότητας, δηλαδή της ίδιας της επανάστασης, έχουμε προειδοποιηθεί και τώρα βγάζουμε στην επιφάνεια παράλληλα με την πραγματική αξία αυτών των δύο νομισμάτων, την ακριβή αξία που πραγματικά έχουν, έτσι ώστε να μπορέσουμε να τις δεχθούμε ως γνήσιες.
Αυτά τα δύο πολύτιμα νομίσματα πρέπει να αποτελέσουν το όχημα για την αιώνια λύτρωση της ανθρωπότητας και η διαδικασία αυτή δεν πρόκειται ποτέ να λάβει χώρα έως ότου και αυτή τη στιγμή η πραγματική τους αξία δεν ταιριάξει ακριβώς με την ονομαστική τους αξία.
Τώρα, εκφράζουμε την πραγματική αξία της ελευθερίας και της ισότητας με τους δύο όρους Αναρχία και Κομμουνισμός.
Κατά συνέπεια, δεν θα δεχθούμε ως αλήθεια κάθε ελευθερία που δεν αντιστοιχεί ακριβώς, που δεν θα είναι απολύτως όμοια και απόλυτα ίση με την Αναρχία - οτιδήποτε άλλο θα είναι ψευδές και αναληθές για μας. Ούτε θα δεχθούμε ως αληθινή ισότητα κάτι που δεν αντιστοιχεί ακριβώς σε κάτι τέτοιο, κάτι που δεν είναι απολύτως όμοιο και απόλυτα ίσο προς τον κομμουνισμό - οποιαδήποτε άλλη υποτιθέμενη ισότητα θα είναι ψευδής και αναληθής για μας.
Έτσι, αν η ελευθερία για μας είναι αναρχία και η ισότητα είναι κομμουνισμός, τότε η επαναστατική φόρμουλά μας θα είναι: (Επανάσταση) = (Ελευθερία και Ισότητα) (Αναρχία και Κομμουνισμός).
Η αναρχία και ο κομμουνισμός, όπως η δύναμη και η ύλη, είναι δύο όροι που θα πρέπει να αποτελέσουν έναν ενιαίο όρο, δεδομένου ότι εκφράζουν από κοινού μια ενιαία αντίληψη.
Η εξάρτηση των προλετάριων, της συντριπτικής πλειοψηφίας της ανθρωπότητας, από αυτούς που συσσωρεύουν ύλη και μέσα εργασίας, μια μικρή μειοψηφία, είναι η πρωταρχική αιτία κάθε καταπίεσης και εκμετάλλευσης, κάθε ανισότητας, δεσποτισμού και ανθρώπινης κτηνωδίας. Η διεκδίκηση από την ανθρώπινη κοινότητα των υλικών και των μέσων εργασίας είναι ένα αίτημα για την ελευθερία και την ισότητα όλων των ανθρώπων. Αλλά στη φύλαξη του θησαυρού που έχει κλαπεί από εμάς βρίσκεται το κράτος με όλες τις θεσμισμένες αρχές του και τις ένοπλες δυνάμεις του, εμπόδια που πρέπει να ανατρέψουμε, αν θέλουμε τα προϊόντα της εργασίας μας να επιστραφούν σε μας. Και ως εκ τούτου, ενώ οι δύο όροι της επανάστασής μας είναι δίδυμοι, η αναρχία προορίζεται να βγει από τη μήτρα πρώτη για να ανοίξει το δρόμο στον κομμουνισμό.
Κάρλο Καφιέρo, 1881
* Ελληνική μετάφραση “Ούτε Θεός-Ούτε Αφέντης”, 21 Γενάρη 2013.
Πηγή: http://www.anarkismo.net/article/24731
Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου 2026
Κάρλο Καφιέρo - Αναρχία και Κομμουνισμός
Κυριακή 19 Ιουλίου 2026
Στη χρηματική σχέση, στο ανεπτυγμένο σύστημα ανταλλαγής … οι δεσμοί της προσωπικής εξάρτησης, των διακρίσεων του αίματος, η εκπαίδευση κ.λπ. στην πραγματικότητα εκρήγνυνται, καταστρέφονται…
Όταν βλέπουμε τις κοινωνικές σχέσεις που δημιουργούν ένα μη ανεπτυγμένο σύστημα
της ανταλλαγής … τότε είναι ξεκάθαρο από την αρχή ότι τα άτομα
σε μια τέτοια κοινωνία, αν και οι σχέσεις τους φαίνεται να είναι περισσότερο
προσωπικές, συνάπτονται μεταξύ τους μόνο ως άτομα
φυλακισμένα σύμφωνα με έναν ορισμό ως φεουδάρχης και υποτελής,
ιδιοκτήτης και δουλοπάροικος κ.λπ., ή ως μέλη κάστας κλπ. ή ως μέλη
ενός κτήματος [estate] κλπ. Στη χρηματική σχέση, στο ανεπτυγμένο σύστημα
ανταλλαγής … οι δεσμοί της προσωπικής εξάρτησης, των διακρίσεων
του αίματος, η εκπαίδευση κ.λπ. στην πραγματικότητα εκρήγνυνται, καταστρέφονται… και
τα άτομα *φαίνονται* ανεξάρτητα (αυτή είναι μια ανεξαρτησία που είναι
στην ουσία απλώς μια ψευδαίσθηση, και πιο σωστά ονομάζεται
αδιαφορία), ελεύθερα να συγκρούονται μεταξύ τους και να εμπλέκονται
σε ανταλλαγή εντός αυτής της ελευθερίας· αλλά εμφανίζονται έτσι μόνο για κάποιον
που αφαιρεί από τις *συνθήκες*, τις *προϋποθέσεις ύπαρξης*
εντός των οποίων αυτά τα άτομα έρχονται σε επαφή (και αυτές
οι συνθήκες, με τη σειρά τους, είναι ανεξάρτητες από τα άτομα και
αν και δημιουργήθηκαν από την κοινωνία, εμφανίζονται σαν να ήταν *φυσικές*
*συνθήκες*, μη ελεγχόμενες από άτομα). (164)
When we look at social relations which create an undeveloped system
of exchange … then it is clear from the outset that the individuals
in such a society, although their relations appear to be more
personal, enter into connection with one another only as individuals
imprisoned within a certain definition as feudal lord and vassal,
landlord and serf etc., or as members of a caste etc. or as members
of an estate etc. In the money relation, in the developed system of
exchange … the ties of personal dependence, of distinctions of
blood, education, etc. are in fact exploded, ripped up … and
individuals /seem/ independent (this is an independence which is at
bottom merely an illusion, and it is more correctly called
indifference), free to collide with one another and to engage in
exchange within this freedom; but they appear thus only for someone
who abstracts from the /conditions/, the /conditions of existence/
within which these individuals enter into contact (and these
conditions, in turn, are independent of the individuals and,
although created by society, appear as if they were /natural
conditions/, not controllable by individuals). (164)
[αναφέρεται στο David Harvey, A Companion to Marx’s Grundrisse, Verso 2023]
Κυριακή 7 Ιουνίου 2026
Ο Κόμπτον υποδέχθηκε θετικά την άνοδο της αναιτιοκρατίας στην επιστήμη του 20ού αιώνα, γράφοντας
> Στη δική μου σκέψη σχετικά με αυτό το ζωτικής σημασίας ζήτημα βρίσκομαι σε μια πολύ πιο ικανοποιητική πνευματική κατάσταση απ’ ό,τι θα μπορούσα να είχα βρεθεί σε οποιοδήποτε προγενέστερο στάδιο της επιστήμης. Αν οι διατυπώσεις των νόμων της φυσικής θεωρούνταν απολύτως ορθές, θα έπρεπε να υποθέσει κανείς (όπως έκαναν οι περισσότεροι φιλόσοφοι) ότι το αίσθημα της ελευθερίας είναι απατηλό· ή, αν η [ελεύθερη] επιλογή θεωρούνταν αποτελεσματική, τότε οι νόμοι της φυσικής θα έπρεπε να θεωρηθούν αναξιόπιστοι. Το δίλημμα αυτό υπήρξε ένα δυσάρεστο και ανησυχητικό αδιέξοδο.
Compton welcomed the rise of indeterminism in 20th century science,
writing:
> In my own thinking on this vital subject I am in a much more
satisfied state of mind than I could have been at any earlier stage
of science. If the statements of the laws of physics were assumed
correct, one would have had to suppose (as did most philosophers)
that the feeling of freedom is illusory, or if [free] choice were
considered effective, that the laws of physics ... [were]
unreliable. The dilemma has been an uncomfortable one.^[17]
<#cite_note-17>
^17 Commpton, A.H. The Human Meaning of Science p. ix
[Indeterminism - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Indeterminism)
Όταν κάποια ασκεί ελευθερία, με την πράξη της επιλογής της προσθέτει η ίδια έναν παράγοντα που δεν παρέχεται από τις φυσικές συνθήκες και έτσι καθορίζει η ίδια τι θα συμβεί.
Απαντώντας στις επικρίσεις ότι οι ιδέες του καθιστούσαν την τύχη άμεση αιτία των πράξεών μας, ο Κόμπτον διευκρίνισε τη δι-σταδιακή φύση της θεωρίας του σε άρθρο του στο *Atlantic Monthly* το 1955. Πρώτα υπάρχει ένα φάσμα τυχαίων δυνατών συμβάντων και κατόπιν προστίθεται ένας καθοριστικός παράγοντας μέσω της πράξης της επιλογής.
> Ένα σύνολο γνωστών φυσικών συνθηκών δεν επαρκεί για να προσδιορίσει με ακρίβεια ποιο θα είναι ένα επερχόμενο συμβάν. Οι συνθήκες αυτές, στον βαθμό που μπορούν να γίνουν γνωστές, ορίζουν αντίθετα ένα εύρος δυνατών συμβάντων, μεταξύ των οποίων θα λάβει χώρα κάποιο συγκεκριμένο συμβάν. Όταν κάποια ασκεί ελευθερία, με την πράξη της επιλογής της προσθέτει η ίδια έναν παράγοντα που δεν παρέχεται από τις φυσικές συνθήκες και έτσι καθορίζει η ίδια τι θα συμβεί. Το ότι πράγματι το κάνει αυτό είναι γνωστό μόνο στο ίδιο το πρόσωπο. Από έξω μπορεί κανείς να διακρίνει στην πράξη του μόνο τη λειτουργία του φυσικού νόμου. Η εσωτερική γνώση ότι πράγματι κάνει αυτό που προτίθεται να κάνει είναι εκείνο που αποκαλύπτει στην ίδια τη δρώσα ότι είναι ελεύθερη.
Reacting to criticisms that his ideas made chance the direct cause of
our actions, Compton clarified the two-stage nature of his idea in an /
Atlantic Monthly/ article in 1955. First there is a range of random
possible events, then one adds a determining factor in the act of choice.
> A set of known physical conditions is not adequate to specify
precisely what a forthcoming event will be. These conditions,
insofar as they can be known, define instead a range of possible
events from among which some particular event will occur. When one
exercises freedom, by his act of choice he is himself adding a
factor not supplied by the physical conditions and is thus himself
determining what will occur. That he does so is known only to the
person himself. From the outside one can see in his act only the
working of physical law. It is the inner knowledge that he is in
fact doing what he intends to do that tells the actor himself that
he is free.^[16]
^16 "Science and Man’s Freedom", in The Cosmos of Arthur Holly Compton, 1967, Knopf, p. 115
[Indeterminism - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Indeterminism)
Τετάρτη 6 Μαΐου 2026
“Κάνε τον πολίτη ενός κράτους με καλούς νόμους”
«Όταν ένας πατέρας ρώτησε ποια είναι η καλύτερη μέθοδος για να εκπαιδεύσει τον γιο του στην ηθική συμπεριφορά, ένας Πυθαγόρειος απάντησε: “Κάνε τον πολίτη ενός κράτους με καλούς νόμους.”»
“When a father inquired about the best method of educating his son in ethical conduct, a Pythagorean replied: "Make him a citizen of a state with good laws”
«Ο νόμος αφορά την ελευθερία, το πιο άξιο και ιερό στοιχείο στον άνθρωπο — εκείνο το οποίο ο άνθρωπος πρέπει να γνωρίζει, αν πρόκειται να έχει δεσμευτική ισχύ γι’ αυτόν.»
[PR, § 215, Προσθήκη]
“Law is concerned with freedom, the worthiest and holiest thing
in man, the thing man must know if it is to have obligatory force for him.”
[PR, § 215, Addition]
— Georg Wilhelm Friedrich Hegel