Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ψυχολογία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 11 Ιουλίου 2026

Η φαινομενολογία, ωστόσο, δεν πραγματεύεται καταστάσεις ζωικών οργανισμών (ούτε καν ως ανήκουσες σε μια δυνατή φύση καθαυτή), αλλά αντιλήψεις, κρίσεις, συναισθήματα καθαυτά, και ό,τι ανήκει σε αυτά a priori με απεριόριστη γενικότητα, ως καθαρές περιπτώσεις καθαρών ειδών, εκείνων που μπορούν να ιδωθούν μέσω μιας καθαρά εποπτικής πρόσληψης της ουσίας, είτε αυτή είναι γενική είτε ειδική.

> Η φαινομενολογία, ωστόσο, δεν πραγματεύεται καταστάσεις ζωικών οργανισμών (ούτε καν ως ανήκουσες σε μια δυνατή φύση καθαυτή), αλλά αντιλήψεις, κρίσεις, συναισθήματα καθαυτά, και ό,τι ανήκει σε αυτά a priori με απεριόριστη γενικότητα, ως καθαρές περιπτώσεις καθαρών ειδών, εκείνων που μπορούν να ιδωθούν μέσω μιας καθαρά εποπτικής πρόσληψης της ουσίας, είτε αυτή είναι γενική είτε ειδική.
>
> Η καθαρή αριθμητική μιλά επίσης για αριθμούς, και η καθαρή γεωμετρία για χωρικά σχήματα, χρησιμοποιώντας καθαρές εποπτείες μέσα στην ιδεατή τους καθολικότητα.
>
> Δεν είναι, επομένως, η ψυχολογία αλλά η φαινομενολογία εκείνη που αποτελεί το θεμέλιο όλων των διευκρινίσεων στην καθαρή λογική (και σε όλες τις μορφές ορθολογικής κριτικής).
>
> Η φαινομενολογία, ωστόσο, έχει μια πολύ διαφορετική λειτουργία ως η αναγκαία βάση για κάθε ψυχολογία που θα μπορούσε δικαιολογημένα και με αυστηρή έννοια να ονομαστεί επιστημονική, όπως ακριβώς τα καθαρά μαθηματικά —για παράδειγμα, η καθαρή γεωμετρία και η δυναμική— αποτελούν το αναγκαίο θεμέλιο για κάθε ακριβή φυσική επιστήμη (δηλαδή για κάθε θεωρία των εμπειρικών πραγμάτων της φύσης μαζί με τις εμπειρικές μορφές, κινήσεις κ.λπ.).
>
> Οι ουσιώδεις μας γνώσεις σχετικά με τις αντιλήψεις, τις βουλήσεις και άλλες μορφές εμπειρίας θα ισχύουν φυσικά και για τις αντίστοιχες εμπειρικές καταστάσεις των ζωικών οργανισμών, όπως οι γεωμετρικές γνώσεις ισχύουν για τα χωρικά σχήματα μέσα στη φύση.
>
> — Χούσερλ, *Λογικές Έρευνες*

Phenomenology, however, does not discuss states of animal organisms (not even as belonging to a possible nature as such), but perceptions, judgements, feelings as such, and what pertains to them a priori with unlimited generality, as pure instances of pure species, of what may be seen through a purely intuitive apprehension of essence, whether generic or specific. Pure arithmetic likewise speaks of numbers, and pure geometry of spatial shapes, employing pure intuitions in their ideational universality. Not psychology, therefore, but phenomenology, underlies all clarifications in pure logic (and in all forms of rational criticism). Phenomenology has, however, a very different function as the necessary basis for every psychology that could with justification and in strictness be called scientific, just as pure mathematics, e.g. pure geometry and dynamics, is the necessary foundation for all exact natural science (any theory of empirical things in nature with their empirical forms, movements etc.). Our essential insights into perceptions, volitions and other forms of experience will naturally hold also of the corresponding empirical states of animal organisms, as geometrical insights hold of spatial figures in nature. -Husserl. "Logical Investigations"

Κυριακή 5 Ιουλίου 2026

psychological adjectives (de-en-el)

Τρίτη 23 Ιουνίου 2026

Μάθηση [Σταύρος Ν. Δημητριάδης]

1.1.2. Μάθηση

Η *μάθηση* (Bικιπαίδεια,
<http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CE%B8%CE%B7%CF%83%CE%B7> Wikipedia)
<http://en.wikipedia.org/wiki/Learning> είναι μια πολυσύνθετη κεντρική λειτουργία του νοήμονος όντος σημαντική για
την επιβίωση. Μπορεί να περιγραφεί ως μια νευροψυχολογική διαδικασία κατά την οποία επιτυγχάνεται μια
σχετικά σταθερή αλλαγή στη συμπεριφορά του όντος, η οποία έχει ως βάση αντίστοιχες αλλαγές στο νευρικό
σύστημα και προκύπτει ως αποτέλεσμα συσσώρευσης εμπειρίας, δηλ. επανάληψης και νοητικής επεξεργασίας
βιωμάτων.
Ο σύνθετος όρος «νευροψυχολογική διαδικασία» υποδηλώνει πως η μάθηση μπορεί να αναλυθεί και να
περιγραφεί σε δύο –τουλάχιστον– συνδεδεμένα επίπεδα:

(1) το νευρολογικό επίπεδο, δηλ. με όρους λειτουργίας του νευρικού
συστήματος, και
(2) το ψυχολογικό επίπεδο, δηλ. με όρους και περιγραφές που αναφέρονται σε ψυχολογικές
λειτουργίες και διεργασίες.

/Νευρολογικό επίπεδο:/* *Η προσέγγιση αυτή αναλύει το φαινόμενο της μάθησης ως νευρολογικό ή νευρο-
φυσιολογικό φαινόμενο, δηλαδή από την οπτική των σχετικών λειτουργιών του νευρικού συστήματος. Η μάθηση
αφορά (επηρεάζει, διαμορφώνει και εξαρτάται από) την κατάσταση του νευρικού συστήματος. Το νευρικό σύστημα
(Βικιπαίδεια,
<http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%B5%CF%85%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CF%83%CF%8D%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%B1> Wikipedia)
<http://en.wikipedia.org/wiki/Nervous_system> του έμβιου νοήμονος όντος προσφέρει το βιολογικό υπόστρωμα χάρη στο οποίο είναι
δυνατή η ανάπτυξη εσωτερικών καταστάσεων (νοητικών δομών) που αποτελούν τη βάση για τη μελλοντική
συμπεριφορά του όντος.
Το ανθρώπινο νευρικό σύστημα διακρίνεται σε αρκετά μέρη. Ένα από αυτά, το /κεντρικό νευρικό σύστημα/,
περιλαμβάνει
τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Συνήθως (και στο πλαίσιο της δικής
μας προσέγγισης στο βιβλίο
αυτό) μας ενδιαφέρουν οι μορφές μάθησης που αφορούν τις εγκεφαλικές λειτουργίες της νόησης. Η μάθηση όμως
στη γενικότερη έκφρασή της σχετίζεται με το συνολικό νευρικό σύστημα.
/Ψυχολογικό επίπεδο:/* *Η προσέγγιση αυτή αναλύει το φαινόμενο της μάθησης ως ψυχολογικό φαινόμενο,
δηλ. εστιάζοντας στο επίπεδο περιγραφής ψυχολογικών μηχανισμών και λειτουργιών, χωρίς απαραίτητα να
ασχολείται με το χαμηλότερο νευροφυσιολογικό επίπεδο των φαινομένων. Η μάθηση αναλύεται ως ένα
πολυσύνθετο φαινόμενο που επηρεάζει συνολικά την ψυχολογική διάσταση του ανθρώπινου όντος και προκύπτει
ως αποτέλεσμα της συντονισμένης λειτουργίας πολλών ψυχολογικών διεργασιών (π.χ. προσοχή, επεξεργασία
πληροφορίας στη μνήμη εργασίας, κωδικοποίηση γνώσεων και πληροφοριών και ανάκλησή τους από τη
μακροπρόθεσμη μνήμη κ.λπ.). Σημαντικός κλάδος της ψυχολογίας που εστιάζει στη μελέτη νοητικών φαινομένων
που αφορούν τη μάθηση είναι η Γνωστική Ψυχολογία (Cognitive Psychology).

[Σταύρος Ν. Δημητριάδης, https://ctl.unit.uoi.gr/wp-content/uploads/2023/10/dimitriadis-2015.pdf]

Νόηση (cognition) & Ευφυΐα (intelligence) [Σταύρος Ν. Δημητριάδης]

1.1.1. Νόηση (cognition) & Ευφυΐα (intelligence)

Η *νόηση* (cognition) (Βικιπαίδεια,
<http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CF%8C%CE%B7%CF%83%CE%B7> Wikipedia)
<http://en.wikipedia.org/wiki/Cognition>* *εκδηλώνεται ως ένα σύνολο συσχετιζόμενων νευροψυχολογικών
λειτουργιών τις οποίες ενεργοποιεί ένα έμβιο ον, ώστε να προσλάβει και να επεξεργαστεί πληροφορίες από το
περιβάλλον, να αναπαραστήσει εσωτερικά τις πληροφορίες οικοδομώντας σύνθετες νοητικές δομές και τελικά να
αναπτύξει συμπεριφορά κατάλληλη ώστε να ανταποκριθεί στα προβλήματα που αντιμετωπίζει επιτυγχάνοντας τους
στόχους του.
Η *ευφυΐα* (intelligence ή νοημοσύνη) (Βικιπαίδεια,
<http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CF%85%CF%86%CF%85%CE%90%CE%B1> Wikipedia)
<http://en.wikipedia.org/wiki/Intelligence> είναι η ικανότητα μιας οντότητας να
δημιουργεί εσωτερικά μοντέλα αναπαράστασης και κατανόησης του κόσμου, και να παίρνει αποφάσεις (δηλ. να
ρυθμίζει τη συμπεριφορά της) με βάση αυτά τα μοντέλα. Στην περίπτωση αυτή, η οντότητα (που μπορεί να είναι
έμβιο ον ή τεχνολογικό σύστημα) χαρακτηρίζεται ως «ευφυής» (intelligent). Για μια έμβια οντότητα οι λειτουργίες
της νόησης παρέχουν το απαραίτητο υπόβαθρο ώστε η οντότητα να επιδεικνύει ευφυή (νοήμονα) συμπεριφορά
(behavior).
Η λειτουργική πολυπλοκότητα που οδηγεί σε εκφραστική πολυμορφία της ευφυΐας τονίζεται
χαρακτηριστικά από τον Gardner (1983), εισηγητή της Θεωρίας Πολλαπλής Νοημοσύνης (The Theory of Multiple
Intelligences) (Ιστολόγιο,
<https://sciencearchives.wordpress.com/2011/11/04/h-%CE%AF-%CE%AE-%CF%8D/> Wikipedia)
<http://en.wikipedia.org/wiki/Theory_of_multiple_intelligences>. Ο Gardner προτείνει ότι η ευφυΐα εκδηλώνεται με διάφορες μορφές και ότι
μπορούμε να διακρίνουμε τουλάχιστον 8 είδη (εκδηλώσεις) της, ως εξής:

→ Λεκτική-Γλωσσολογική (Linguistic): Αφορά την ικανότητα χειρισμού του γλωσσικού εργαλείου.
Άτομα με υψηλή λεκτική-γλωσσολογική ευφυΐα διαθέτουν πλούσιο λεξιλόγιο, ικανότητα χρήσης
της γλώσσας γενικά αλλά και ειδικότερα διαφορετικών γλωσσών. Είναι καλοί στο διάβασμα,
γράψιμο, εξιστόρηση και απομνημόνευση λέξεων. Η λεκτική ικανότητα θεωρείται από τις
βασικές μορφές ευφυΐας.
→ Λογικο-Μαθηματική (Logical-mathematical): Αφορά την ικανότητα στη λογική, στα μαθηματικά
και στη διαχείριση αριθμών, στην αφηρημένη σκέψη και λογισμό καθώς και στην κριτική σκέψη.
Περιλαμβάνει επίσης την ικανότητα κατανόησης του αφηρημένου μηχανισμού λειτουργίας (αρχή
λειτουργίας) μιας μηχανής.
→ Χωρική (Spatial): Αναφέρεται στην ικανότητα προσανατολισμού και της ανάπτυξης στρατηγικών
κίνησης στον χώρο, καθώς και στην ενορατική/διορατική ικανότητα.
→ Σωματική-Κιναισθητική (Bodily-kinesthetic): Αφορά τον έλεγχο των σωματικών κινήσεων και
την ικανότητα επιδέξιου χειρισμού αντικειμένων. Σύμφωνα με τον Gardner, περιλαμβάνει την
αίσθηση του χρόνου και τη σαφή αίσθηση της κάθε φυσικής κίνησης. Άτομα με σωματική-
κιναισθητική ευφυΐα μαθαίνουν καλύτερα όταν εμπλέκονται σε κάποιο είδος κίνησης (π.χ. κίνηση
στον χώρο μάθησης) και γενικά έχουν επιτυχία σε δραστηριότητες όπως αθλητισμός, χορός,
ηθοποιία και κατασκευές.
→ Μουσική (Musical): Αφορά την ευαισθησία σε ήχους, ρυθμό, τόνους και μουσική. Άτομα με
υψηλή μουσική ευφυΐα αναμένεται να έχουν καλή μουσική αίσθηση («μουσικό αυτί») και να
μπορούν να τραγουδούν, να παίζουν μουσικά όργανα και να συνθέτουν μουσική.
→ Διαπροσωπική (Interpersonal): Αφορά τις σχέσεις (αλληλεπίδραση) με τους άλλους. Θεωρητικά,
άτομα με ανεπτυγμένο αυτό το είδος ευφυΐας αναμένεται να αντιλαμβάνονται καλύτερα τη
διάθεση, τα συναισθήματα, τη νοοτροπία και τα κίνητρα των άλλων. Επικοινωνούν
αποτελεσματικά και επιδεικνύουν συμπάθεια προς τους άλλους. Μαθαίνουν καλύτερα σε
συνεργασία με τους άλλους και απολαμβάνουν την καλή συζήτηση και την επιχειρηματολογία.
→ Ενδοπροσωπική (Intrapersonal): Αφορά τις ικανότητες ενδοσκόπησης και αναστοχασμού, δηλ.
την ικανότητα να καταλαβαίνει κανείς καλά τα του εαυτού του (αδυναμίες και δυνατά σημεία, τι
τον κάνει μοναδικό, ικανότητα πρόβλεψης του πώς αντιδρά και πώς αισθάνεται σε συγκεκριμένες
καταστάσεις).
→ Νατουραλιστική (Naturalistic): Αφορά την ικανότητα διαχείρισης πληροφοριών και καταστάσεων
του περιβάλλοντος, όπως ταξινόμηση φυσικών μορφών (ζώα, φυτά, ορυκτά κ.λπ.). Αποτελεί
εξελικτικό στοιχείο από την εποχή που οι ικανότητες του ανθρώπινου είδους ως κυνηγοί,
συλλέκτες τροφής και καλλιεργητές ήταν σημαντικές για την επιβίωσή του.

Η θεωρία πολλαπλής νοημοσύνης έχει δεχτεί ισχυρή κριτική, η οποία έχει συζητηθεί στη βιβλιογραφία
εκτεταμένα (π.χ. Armstrong, 2009). Έχει όμως επηρεάσει χαρακτηριστικά την εκπαιδευτική σκέψη, αποτελώντας
ένα σημαντικό εργαλείο για τον εκπαιδευτικό στο να διακρίνει τις ιδιαίτερες κλίσεις και ικανότητες του κάθε
μαθητή και να προσφέρει την κατάλληλη υποστήριξη και καθοδήγηση σε θέματα επαγγελματικού
προσανατολισμού. Επιπρόσθετα, τονίζει την οπτική της διαφοροποίησης των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε
εκπαιδευομένου, κάτι που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον σχεδιασμό προσαρμοστικών τεχνολογικών
συστημάτων (adaptive systems), καθώς και γενικότερα συστημάτων που υποστηρίζουν την προσαρμογή στα
προσωπικά χαρακτηριστικά του μαθητή (systems for personalized learning).

[Σταύρος Ν. Δημητριάδης, https://ctl.unit.uoi.gr/wp-content/uploads/2023/10/dimitriadis-2015.pdf]

Κυριακή 7 Ιουνίου 2026

εντύπωση (impression)

Εντύπωση (*Impression*): Ενέργημα ή διαδικασία επενέργειας· αποτέλεσμα ή επίδραση μιας τέτοιας επενέργειας, ιδίως ψυχολογική· άμεσο ή στιγμιαίο αποτέλεσμα· διέγερση νευρικών διεργασιών ανεξάρτητα από την επίδρασή της· άμεσο αποτέλεσμα της νευρικής διέγερσης στη συνείδηση· άμεσο, ανερμήνευτο δεδομένο της συνείδησης, ιδιαίτερα σε σχέση με αισθητικά αντικείμενα· αισθητηριακή εικόνα· σχετικά ζωηρό αντιληπτικό δεδομένο σε αντιδιαστολή προς μια ασθενέστερη ιδέα. Βλ. Hume. — M.T.K.

[Impression: Act or process of affecting; effect or influence of such, especially psychological, immediate or momentary effect; stimulation of neural processes apart from its effect, immediate effect in consciousness of neural stimulation; immediate, uninterpreted datum of consciousness, especially of aesthetic objects; sensuous image; relatively vivid perceptual datum as against a fainter idea. See Hume. -- M.T.K. ](http://www.ditext.com/runes/i.html)

Σάββατο 6 Ιουνίου 2026

Πλάνη-Ψευδαίσθηση-Παραίσθηση (Delusion-Illusion-Hallucination ditext)

Delusion-Illusion-Hallucination

Πλάνη (Delusion): *(λατ. de + ludere, «παίζω»)* Εσφαλμένη ή μη αληθοφανής (*non-veridical*) γνώση. Ο όρος, κυρίως, περιορίζεται στην αντίληψη, τη μνήμη και άλλες μη συμπερασματικές μορφές γνώσης, αλλά μερικές φορές επεκτείνεται ώστε να περιλάβει και συμπερασματικές πεποιθήσεις και θεωρίες. Βλ. Αληθοφανής (Veridical).

Οι δύο κύριοι τύποι πλάνης είναι:

(α) η ψευδαίσθηση (illusion) ή μερικώς πλανημένη γνώση, π.χ. οι συνήθεις παραμορφώσεις των αισθήσεων και της μνήμης, οι οποίες εντούτοις έχουν κάποια πραγματική βάση· και

(β) η παραισθητική αντίληψη (hallucination) ή πλήρως πλανημένη γνώση, όπως τα όνειρα, οι ψευδο-αναμνήσεις κ.λπ., στα οποία δεν αντιστοιχεί τίποτε στην πραγματικότητα.

Βλ. Ψευδαίσθηση (Illusion)· Παραισθητική αντίληψη (Hallucination). — L.W.

Ψευδαίσθηση (Illusion): *(λατ. in + ludere, «παίζω»)* Μια αισθητηριακή ψευδαίσθηση είναι μια εσφαλμένη αντίληψη που προκύπτει από εσφαλμένη ερμηνεία των δεδομένων των αισθήσεων, επειδή αυτά παράγονται υπό ασυνήθιστες συνθήκες αντίληψης — φυσικές, φυσιολογικές ή ψυχολογικές. Η ψευδαίσθηση αντιδιαστέλλεται προς την παραισθητική αντίληψη (*hallucination*), στην οποία τα αισθητηριακά συστατικά στοιχεία απουσιάζουν εντελώς. Βλ. Πλάνη (Delusion)· Παραισθητική αντίληψη (Hallucination). — L.W.

Παραισθητική αντίληψη (Hallucination): *(λατ. hallucinatio, από το hallucinari, «περιπλανώμαι με τον νου»)* Μια μη αληθοφανής ή πλανημένη αντίληψη ενός αισθητηριακού αντικειμένου, η οποία λαμβάνει χώρα ενώ κανένα αντικείμενο δεν είναι πράγματι παρόν στα αισθητήρια όργανα. Βλ. Πλάνη (Delusion)· Ψευδαίσθηση (Illusion). — L.W.

Αρνητική παραισθητική αντίληψη (Negative Hallucination): Η αποτυχία αντίληψης ενός αντικειμένου το οποίο είναι πράγματι παρόν στα αισθητήρια όργανα. Βλ. Παραισθητική αντίληψη (Hallucination). — L.W.

[Delusion: (Lat. de + ludere, to play) Erroneous or non-veridical cognition. The term is properly restricted to perception, memory and other non-inferential forms of knowledge but is at times extended to include inferential beliefs and theories. See Veridical. The two principal types of delusion are (a) illusion or partially delusive cognition, e.g. the ordinary distortions of sense and memory which nevertheless have a basis in fact, and (b) hallucination or totally delusive cognition such as dreams, pseudo-memories, etc. to which nothing corresponds in fact. See Illusion; Hallucination. -- L.W. ](https://www.ditext.com/runes/d.html)

[Illusion: (Lat. in + ludere, to play) An illusion of sense is an erroneous perception arising from a misinterpretation of data of sense because they are produced under unusual conditions of perception, physical, physiological or psychological. Illusion contrasts with hallucination in which the sensuous ingredients are totally absent. See Delusion; Hallucination. -- L.W. ](http://www.ditext.com/runes/i.html)

[Hallucination: (Lat. hallucinatio, from hallucinari, to wander in mind) A non-veridical or delusive perception of a sense object occurring when no object is in fact present to the organs of sense. See Delusion, Illusion. -- L.W.

Hallucination, Negative: The failure to perceive an object which is in fact present to the organs of sense. See Hallucination. -- L.W. ](https://www.ditext.com/runes/h.html)

Διαβάστε περισσότερα »

Παρασκευή 5 Ιουνίου 2026

ιδεατά δυνατό

ideally possible

<item>
<el>Αλλά ακόμα κι όταν εγκαταλείψουμε τις αρχικές μορφές των προτάσεων της καθαρής
λογικής, και τις μετατρέψουμε σε αντίστοιχα ισοδύναμα όσον αφορά την εσωτερική
ενάργεια, τίποτα δεν προκύπτει που η ψυχολογία θα μπορούσε να ισχυριστεί ως δικό της.
Η ψυχολογία είναι μια εμπειρική επιστήμη, η επιστήμη των νοητικών γεγονότων, και
η ψυχολογική δυνατότητα είναι επομένως μια περίπτωση πραγματικής δυνατότητας.
Τέτοιες δυνατότητες εσωτερικής ενάργειας είναι, ωστόσο, πραγματικές, και αυτό που
είναι ψυχολογικά αδύνατο μπορεί κάλλιστα να είναι ιδεατά δυνατό. Η
λύση του γενικευμένου «προβλήματος των 3 σωμάτων» ή του «προβλήματος των n σωμάτων» ενδέχεται να
υπερβαίνει κάθε ανθρώπινη γνωστική ικανότητα, αλλά το πρόβλημα έχει μια
λύση, και η εσωτερική ενάργεια που σχετίζεται με αυτήν είναι επομένως
δυνατή. Υπάρχουν δεκαδικοί αριθμοί με τρισεκατομμύρια θέσεις, και υπάρχουν αλήθειες που τους αφορούν. Κανένα, ωστόσο, δεν μπορεί να φανταστεί τέτοιους
αριθμούς, ούτε να κάνει τις προσθέσεις, τους πολλαπλασιασμούς κ.λπ. που σχετίζονται με αυτούς.
Η εσωτερική ενάργεια είναι εδώ ψυχολογικά αδύνατη, ωστόσο, ιδεατά
μιλώντας, αναμφίβολα αντιπροσωπεύει μια δυνατή κατάσταση του νου.</el>

<en>But even when we abandon the original forms of the propositions of pure
logic, and turn them into corresponding equivalents regarding inward
evidence, nothing results which psychology could claim as its own.
Psychology is an empirical science, the science of mental facts, and
psychological possibility is accordingly a case of real possibility.
<nb>Such possibilities of inner evidence are, however, real ones, and what
is psychologically impossible may very well be ideally possible. The
solution of the generalized '3-body problem', or /n/-body problem' may
transcend all human cognitive capacity, but the problem /has /a
solution, and the inner evidence which relates to it is therefore
possible. There are decimal numbers with trillions of places, and there
are truths relating to them. No one, however, can actually imagine such
numbers, nor do the additions, multiplications etc., relating to them.
Inward evidence is here a psychological impossible, yet, /ideally
/speaking, it undoubtedly represents a possible state of mind.</nb></en>
[LI I, 118]</item>

three-body problem

<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Three-body_problem"> Three-body problem - Wikipedia</a>

Στη φυσική και την κλασική μηχανική, το πρόβλημα των τριών σωμάτων είναι το πρόβλημα κατά το οποίο λαμβάνονται οι αρχικές θέσεις και ταχύτητες (ή ορμές) τριών σημειακών μαζών και ζητείται να προσδιοριστεί η μεταγενέστερη κίνησή τους σύμφωνα με τους νόμους κίνησης του Isaac Newton και τον νόμο της παγκόσμιας βαρύτητας του Νεύτωνα.[1] Το πρόβλημα των τριών σωμάτων αποτελεί ειδική περίπτωση του προβλήματος των *n* σωμάτων. Σε αντίθεση με τα προβλήματα δύο σωμάτων, δεν υπάρχει λύση κλειστής μορφής για όλα τα σύνολα αρχικών συνθηκών και γενικά απαιτούνται αριθμητικές μέθοδοι.

Ιστορικά, το πρώτο συγκεκριμένο πρόβλημα τριών σωμάτων που μελετήθηκε εκτενώς ήταν εκείνο που περιλάμβανε τη Σελήνη, τη Γη και τον Ήλιο.[2] Με μια ευρύτερη σύγχρονη έννοια, πρόβλημα τριών σωμάτων είναι κάθε πρόβλημα στην κλασική μηχανική ή στην κβαντική μηχανική που μοντελοποιεί την κίνηση τριών σωματιδίων.

In physics and classical mechanics, the three-body problem is the problem of taking the initial positions and velocities (or momenta) of three point masses and solving for their subsequent motion according to Newton's laws of motion and Newton's law of universal gravitation.[1] The three-body problem is a special case of the n-body problem. Unlike two-body problems, no closed-form solution exists for all sets of initial conditions, and numerical methods are generally required.

Historically, the first specific three-body problem to receive extended study was the one involving the Moon, the Earth, and the Sun.[2] In an extended modern sense, a three-body problem is any problem in classical mechanics or quantum mechanics that models the motion of three particles.

Είναι πράγματι προφανές από την αρχή ότι κάθε έννοια αναφέρεται πίσω στη λεγόμενη αντίστοιχη εποπτεία

<nb>Είναι πράγματι προφανές από την αρχή ότι κάθε έννοια αναφέρεται πίσω στη
λεγόμενη αντίστοιχη εποπτεία, έτσι για παράδειγμα, η έννοια του
αριθμού. Ένας αριθμός δίνεται μόνο στην ενεργεία μέτρηση.</nb> Κάποιο που δεν θα είχε ποτέ
μετρήσει δεν θα γνώριζε τι είναι ένας αριθμός, όπως και κάποιο που δεν είχε ποτέ
μια αίσθηση κόκκινου δεν θα είχε <καμία> αυθεντική παράσταση αυτού που είναι
κόκκινο. Πρέπει να πούμε για αυτό το λόγο ότι ο αριθμός είναι μια ψυχολογική
έννοια, ότι το σύνολο της αριθμητικής είναι ένας κλάδος της ψυχολογίας; Αυτό
σίγουρα δεν θα περνούσε από το νου καμιάς.

[Edmund Husserl, Introduction to Logic and Theory of Knowledge / Lectures 1906/07, 2008: 46]

Η λειτουργία ομιλίας περιορίζεται σε 200 χαρακτήρες

Επιλογές : Ιστορία : DonateΚλείνω

Κυριακή 3 Μαΐου 2026

behaviorism (συμπεριφορισμός)

[behaviorism (συμπεριφορισμός)

Belief that all mental phenomena can be explained by reference to publicly observable behavior or dispositions to behave. Modern psychology, exemplified by Watson and Skinner, is founded on the methodological principle that only overt human conduct (as opposed to introspection) is available for objective study, including scientific prediction and confirmation. In a more radical metaphysical form, behaviorism may deny the reality of mental entities or processes, all of which are held to be reducible to physical things or events. Logical or linguistic behaviorism, like that of Gilbert Ryle, holds that assertions about mental events can always be analyzed in behavioral terms. Contemporary functionalism is often regarded as a modest form of philosophical behaviorism.

«Η πεποίθηση ότι όλα τα νοητικά φαινόμενα μπορούν να εξηγηθούν με αναφορά σε δημόσια παρατηρήσιμη συμπεριφορά ή σε διαθέσεις για συμπεριφορά. Η σύγχρονη ψυχολογία, όπως εκπροσωπείται από τον John B. Watson και τον B. F. Skinner, θεμελιώνεται στη μεθοδολογική αρχή ότι μόνο η έκδηλη ανθρώπινη συμπεριφορά (σε αντίθεση με την ενδοσκόπηση) είναι διαθέσιμη για αντικειμενική μελέτη, συμπεριλαμβανομένης της επιστημονικής πρόβλεψης και επιβεβαίωσης. Σε μια πιο ριζοσπαστική μεταφυσική εκδοχή, ο συμπεριφορισμός μπορεί να αρνείται την πραγματικότητα των νοητικών οντοτήτων ή διεργασιών, οι οποίες θεωρείται ότι αναγώγονται σε φυσικά πράγματα ή συμβάντα. Ο λογικός ή γλωσσικός συμπεριφορισμός, όπως εκείνος του Gilbert Ryle, υποστηρίζει ότι οι προτάσεις σχετικά με νοητικά συμβάντα μπορούν πάντοτε να αναλυθούν σε όρους συμπεριφοράς. Ο σύγχρονος λειτουργισμός συχνά θεωρείται ως μια μετριοπαθής μορφή φιλοσοφικού συμπεριφορισμού.»

Recommended Reading: John B. Watson, Behaviorism (Transaction, 1998); B. F. Skinner, About Behaviorism (Random House, 1976); Gilbert Ryle, The Concept of Mind (Chicago, 2000); and John Staddon, Behaviorism (Focus, 1993).

Also see SEP, IEP, ISM, EB, Wilfrid Sellars, and DPM. ](http://www.philosophypages.com/dy/b2.htm)

Πέμπτη 30 Απριλίου 2026

Θυμικό (Affect)

===== Θυμικό (Affect) =====

[Affect (psychology) - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Affect_(psychology)) [20260310]

**Θυμικό (Affect)**, στην ψυχολογία, είναι η υποκείμενη εμπειρία του [αισθήματος](https://en.wikipedia.org/wiki/Feeling), του [συναισθήματος](https://en.wikipedia.org/wiki/Emotion), της [αφοσίωσης/δεσμού](https://en.wikipedia.org/wiki/Attachment_theory) ή της [διάθεσης](https://en.wikipedia.org/wiki/Mood_%28psychology%29).[^1] Περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα συναισθηματικών καταστάσεων και μπορεί να είναι θετικό (π.χ., ευτυχία, χαρά, ενθουσιασμός) ή αρνητικό (π.χ., λύπη, οργή, φόβος, απέχθεια). Το θυμικό αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της ανθρώπινης εμπειρίας και παίζει κεντρικό ρόλο σε πολλές ψυχολογικές θεωρίες και μελέτες. Μπορεί να κατανοηθεί ως συνδυασμός τριών συστατικών: συναισθήματος, διάθεσης (παρατεταμένες, λιγότερο έντονες συναισθηματικές καταστάσεις που δεν συνδέονται απαραίτητα με ένα συγκεκριμένο γεγονός) και θυμικότητας (την συνολική διάθεση ή τον [χαρακτήρα](https://en.wikipedia.org/wiki/Temperament) ενός ατόμου, η οποία μπορεί να χαρακτηριστεί ως γενικά θετική ή αρνητική). Στην ψυχολογία, ο όρος *affect* χρησιμοποιείται συχνά εναλλακτικά με αρκετούς σχετικούς όρους και έννοιες, αν και κάθε όρος μπορεί να έχει ελαφρώς διαφορετικές αποχρώσεις. Αυτοί οι όροι περιλαμβάνουν: συναίσθημα (emotion), αίσθημα (feeling), διάθεση (mood), συναισθηματική κατάσταση (emotional state), συναίσθημα (sentiment), θυμική κατάσταση (affective state), συναισθηματική αντίδραση (emotional response), θυμική αντιδραστικότητα (affective reactivity) και διάθεση ([disposition](https://en.wikipedia.org/wiki/Disposition)). Οι ερευνητές και οι ψυχολόγοι μπορεί να χρησιμοποιούν συγκεκριμένους όρους ανάλογα με το αντικείμενο της μελέτης και το πλαίσιο της εργασίας τους.[^2]

==== Ιστορία ====

Η σύγχρονη σύλληψη του θυμικού αναπτύχθηκε τον 19ο αιώνα με τον Wilhelm Wundt.[^3] Η λέξη προέρχεται από τη γερμανική *Gefühl*, που σημαίνει «αίσθημα».[^4]

Πλήθος πειραμάτων έχει διεξαχθεί στη μελέτη των κοινωνικών και ψυχολογικών θυμικών προτιμήσεων (δηλαδή, τι αρέσει ή δεν αρέσει στους ανθρώπους). Συγκεκριμένη έρευνα έχει γίνει για τις [προτιμήσεις](https://en.wikipedia.org/wiki/Preferences), τις [στάσεις](https://en.wikipedia.org/wiki/Attitude_%28psychology%29), τη [διαμόρφωση εντυπώσεων](https://en.wikipedia.org/wiki/Impression_formation) και τη [λήψη αποφάσεων](https://en.wikipedia.org/wiki/Decision-making). Αυτή η έρευνα συγκρίνει τα ευρήματα με τη [μνήμη αναγνώρισης](https://en.wikipedia.org/wiki/Recognition_memory) (παλαιές/νέες κρίσεις), επιτρέποντας στους ερευνητές να δείξουν αξιόπιστες διακρίσεις μεταξύ των δύο. Οι κρίσεις βασισμένες στο θυμικό και οι [γνωστικές διαδικασίες](https://en.wikipedia.org/wiki/Cognitive) έχουν εξεταστεί με διακριτές διαφορές να επισημαίνονται, και κάποιοι υποστηρίζουν ότι το θυμικό και η γνώση ελέγχονται από ξεχωριστά και εν μέρει ανεξάρτητα συστήματα που μπορούν να επηρεάζουν το ένα το άλλο με διάφορους τρόπους ([Zajonc](https://en.wikipedia.org/wiki/Zajonc), 1980). Τόσο το θυμικό όσο και η γνώση μπορεί να αποτελούν ανεξάρτητες πηγές επιδράσεων μέσα σε συστήματα επεξεργασίας πληροφοριών. Άλλοι προτείνουν ότι το συναίσθημα είναι αποτέλεσμα ενός αναμενόμενου, βιωμένου ή φανταστικού αποτελέσματος μιας προσαρμοστικής αλληλεπίδρασης μεταξύ οργανισμού και περιβάλλοντος, και ως εκ τούτου οι γνωστικές διαδικασίες αξιολόγησης είναι το κλειδί για την ανάπτυξη και έκφραση ενός συναισθήματος (Lazarus, 1982).

==== Διαστάσεις ====

Οι θυμικές καταστάσεις ποικίλλουν κατά μήκος τριών βασικών διαστάσεων: **αξία (valence)** (https://en.wikipedia.org/wiki/Valence_%28psychology%29), **διέγερση (arousal)** και **εντατικότητα κινήτρου (motivational intensity)** (https://en.wikipedia.org/wiki/Motivational_salience).[^5]

* **Αξία (valence)** είναι το υποκειμενικό φάσμα της θετικής προς αρνητική αξιολόγησης μιας εμπειρίας που μπορεί να έχει βιώσει ένα άτομο. Η συναισθηματική αξία αναφέρεται στις συνέπειες του συναισθήματος, στις περιστάσεις που το προκαλούν ή στα υποκειμενικά αισθήματα ή στάσεις.[^6]
* **Διέγερση (arousal)** μετριέται αντικειμενικά ως ενεργοποίηση του [συμπαθητικού νευρικού συστήματος](https://en.wikipedia.org/wiki/Sympathetic_nervous_system), αλλά μπορεί επίσης να αξιολογηθεί υποκειμενικά μέσω [αυτοαναφοράς](https://en.wikipedia.org/wiki/Self-report_inventory).
* **Εντατικότητα κινήτρου (motivational intensity)** αναφέρεται στην [ώθηση](https://en.wikipedia.org/wiki/Impulse_%28psychology%29) για δράση;[^7] στη δύναμη μιας επιθυμίας να κινηθεί κανείς προς ή μακριά από ένα ερέθισμα και στο αν θα αλληλεπιδράσει με αυτό το ερέθισμα. Απλώς η κίνηση δεν θεωρείται κίνητρο προσέγγισης (ή αποφυγής).[^8]

Η διέγερση διαφέρει από την εντατικότητα κινήτρου. Ενώ η διέγερση είναι μια κατασκευή στενά συνδεδεμένη με την εντατικότητα κινήτρου, διαφέρουν στο ότι το κίνητρο υπονοεί απαραίτητα δράση, ενώ η διέγερση όχι.[^9]

==== Εκφράσεις θυμικού ====

Ο όρος θυμικό χρησιμοποιείται μερικές φορές για να σημαίνει εκφράσεις θυμικού ([affect display](https://en.wikipedia.org/wiki/Affect_display)), που ορίζονται ως «μια συμπεριφορά του προσώπου, της φωνής ή της χειρονομίας που χρησιμεύει ως δείκτης του θυμικού» (APA 2006).[^10]

==== Γνωστικό εύρος ====

Στην ψυχολογία, το θυμικό ορίζει την αλληλεπίδραση του οργανισμού με τα [ερεθίσματα](https://en.wikipedia.org/wiki/Stimulus_%28psychology%29). Μπορεί να επηρεάσει το εύρος των γνωστικών διαδικασιών.[^11] Αρχικά, οι ερευνητές πίστευαν ότι τα θετικά θυμικά διεύρυναν το γνωστικό εύρος, ενώ τα αρνητικά το περιόριζαν.[^5] Στη συνέχεια, στοιχεία έδειξαν ότι τα θυμικά με υψηλή εντατικότητα κινήτρου περιορίζουν το γνωστικό εύρος, ενώ τα θυμικά με χαμηλή εντατικότητα κινήτρου το διευρύνουν. Η κατασκευή του γνωστικού εύρους μπορεί να είναι χρήσιμη στην γνωστική ψυχολογία.[^5]

==== Αντοχή στο θυμικό ====

Σύμφωνα με άρθρο έρευνας για την αντοχή στο θυμικό που έγραψε ο ψυχίατρος Jerome Sashin, «η αντοχή στο θυμικό μπορεί να οριστεί ως η ικανότητα να αντιδράσει κανείς σε ένα ερέθισμα που συνήθως αναμένεται να προκαλέσει θυμικά, βιώνοντας υποκειμενικά τα αισθήματα».[^12] Ουσιαστικά αναφέρεται στην ικανότητα ενός ατόμου να αντιδρά σε συναισθήματα και αισθήματα. Ένας άνθρωπος με χαμηλή αντοχή στο θυμικό θα εμφανίζει μικρή έως καθόλου αντίδραση σε οποιοδήποτε συναίσθημα ή αίσθημα. Αυτό σχετίζεται στενά με την αλεξιθυμία ([alexithymia](https://en.wikipedia.org/wiki/Alexithymia)).

«Η αλεξιθυμία είναι ένα υποκλινικό φαινόμενο που περιλαμβάνει έλλειψη συναισθηματικής επίγνωσης ή, πιο συγκεκριμένα, δυσκολία στο να εντοπίσει και να περιγράψει κανείς τα αισθήματα και να διακρίνει τα αισθήματα από τις σωματικές αισθήσεις συναισθηματικής διέγερσης»[^13] Στην ουσία, η αλεξιθυμία είναι η αδυναμία ενός ατόμου να αναγνωρίσει ποια συναισθήματα βιώνει—καθώς και η αδυναμία να τα περιγράψει. Σύμφωνα με την [Dalya Samur](http://www.dalyasamur.com/) < [Archived](https://web.archive.org/web/20220109154219/http://www.dalyasamur.com/) 2022-01-09 at the Wayback Machine,[^14] τα άτομα με αλεξιθυμία έχουν συσχετιστεί με αυξημένα ποσοστά αυτοκτονιών,[^15] ψυχική δυσφορία,[^16] και θανάτους.[^17]

Οι παράγοντες αντοχής στο θυμικό[^18] [^19], όπως η ευαισθησία στο άγχος, η δυσανεξία στην αβεβαιότητα και η [αντοχή σε συναισθηματική δυσφορία](https://en.wikipedia.org/wiki/Distress_tolerance), μπορούν να ενισχυθούν με την πρακτική του ενσυνείδητου νου ([mindfulness](https://en.wikipedia.org/wiki/Mindfulness)).[^20] Η ενσυνειδητότητα είναι μια ψυχική κατάσταση που επιτυγχάνεται εστιάζοντας την προσοχή στο παρόν, ενώ αναγνωρίζουμε ήρεμα και αποδεχόμαστε τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις σωματικές αισθήσεις χωρίς κρίση. Η πρακτική περιλαμβάνει Πρόθεση, Προσοχή και Στάση.

Έχει αποδειχθεί ότι η ενσυνείδητη πρακτική αυξάνει «την υποκειμενική ευημερία, μειώνει τα ψυχολογικά συμπτώματα και τη συναισθηματική αντιδραστικότητα, και βελτιώνει τον συμπεριφορικό έλεγχο».[^21] <#cite_note-21>

==== Σχέση με συμπεριφορά και γνώση ====

Ο θυμικός τομέας αντιπροσωπεύει μία από τις τρεις διαιρέσεις που περιγράφονται στη σύγχρονη ψυχολογία: οι άλλες δύο είναι η συμπεριφορική ([behavioral](https://en.wikipedia.org/wiki/Behavior)) και η γνωστική ([cognitive](https://en.wikipedia.org/wiki/Cognition)). Κλασικά, αυτές οι διαιρέσεις αναφέρονται και ως τα «ABC της ψυχολογίας»,[^22] Ωστόσο, σε ορισμένες απόψεις, ο *γνωστικός* μπορεί να θεωρηθεί μέρος του θυμικού, ή το *θυμικό* ως μέρος του γνωστικού·[^23] είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι «οι γνωστικές και οι θυμικές καταστάσεις … [είναι] απλώς αναλυτικές κατηγορίες».[^24]

==== Ένστικτα και γνωστικοί παράγοντες στην αιτιολογία του θυμικού ====

Ο όρος **θυμικό (affect)** μπορεί να σημαίνει μια ένστικτη αντίδραση σε ένα ερέθισμα που εμφανίζεται πριν από τις τυπικές γνωστικές διαδικασίες που θεωρούνται αναγκαίες για το σχηματισμό ενός πιο σύνθετου συναισθήματος. Ο [Robert B. Zajonc](https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_B._Zajonc) υποστηρίζει ότι αυτή η αντίδραση στα ερεθίσματα είναι πρωταρχική για τον άνθρωπο και ότι αποτελεί την κυρίαρχη αντίδραση για τους μη ανθρώπινους οργανισμούς. Ο Zajonc προτείνει ότι οι θυμικές αντιδράσεις μπορούν να συμβούν χωρίς εκτεταμένη αντιληπτική και γνωστική κωδικοποίηση και να πραγματοποιηθούν νωρίτερα και με μεγαλύτερη βεβαιότητα από τις γνωστικές κρίσεις (Zajonc, 1980).

Πολλοί θεωρητικοί (π.χ. Lazarus, 1982) θεωρούν το θυμικό ως **μεταγνωστικό (post-cognitive)**: προκαλείται μόνο αφού έχει ολοκληρωθεί μια ορισμένη ποσότητα γνωστικής επεξεργασίας της πληροφορίας. Σε αυτή την άποψη, τέτοιες θυμικές αντιδράσεις όπως η συμπάθεια, η αντιπάθεια, η αξιολόγηση ή η εμπειρία [ευχαρίστησης) ή [δυσφορίας](https://en.wikipedia.org/wiki/Suffering) προκύπτουν από διαφορετικές προηγούμενες γνωστικές διαδικασίες που κάνουν ποικίλες διακρίσεις περιεχομένου, εντοπίζουν χαρακτηριστικά, τα εξετάζουν για να βρουν την αξία τους και τα σταθμίζουν ανάλογα με τη συνεισφορά τους (Brewin, 1989). Ορισμένοι μελετητές (π.χ. Lerner και Keltner 2000) υποστηρίζουν ότι το θυμικό μπορεί να είναι και προγνωστικό και μεταγνωστικό: οι αρχικές συναισθηματικές αντιδράσεις παράγουν σκέψεις, οι οποίες με τη σειρά τους παράγουν θυμικό. Σε περαιτέρω εκδοχή, μερικοί μελετητές υποστηρίζουν ότι το θυμικό είναι αναγκαίο για την υποστήριξη πιο ορθολογικών μορφών γνώσης (π.χ. Damasio 1994).

Μια απόκλιση από το στενό μοντέλο ενίσχυσης του συναισθήματος επιτρέπει άλλες προσεγγίσεις σχετικά με το πώς το θυμικό επηρεάζει την ανάπτυξη των συναισθημάτων. Έτσι, ο [χαρακτήρας/ιδιοσυγκρασία](https://en.wikipedia.org/wiki/Temperament), η γνωστική ανάπτυξη, τα πρότυπα [κοινωνικοποίησης](https://en.wikipedia.org/wiki/Socialization) και οι [ιδιορρυθμίες](https://en.wikipedia.org/wiki/Idiosyncrasies) της οικογένειας ή υποκουλτούρας ενός ατόμου μπορεί να αλληλεπιδρούν με μη γραμμικούς τρόπους. Για παράδειγμα, η ιδιοσυγκρασία ενός βρέφους με υψηλή αντιδραστικότητα/χαμηλή αυτοηρεμία μπορεί να «επηρεάσει δυσανάλογα» τη διαδικασία ρύθμισης συναισθημάτων κατά τους πρώτους μήνες ζωής (Griffiths, 1997).

Ορισμένες άλλες κοινωνικές επιστήμες, όπως η γεωγραφία ή η ανθρωπολογία, υιοθέτησαν την έννοια του θυμικού από τα τέλη της δεκαετίας του 2000. Στη γαλλική ψυχανάλυση, σημαντική συνεισφορά στο πεδίο του θυμικού προσφέρει ο André Green.[^25] Η εστίαση στο θυμικό προέρχεται κυρίως από το έργο του Gilles Deleuze και έχει φέρει συναισθηματικές και σωματικές ανησυχίες σε παραδοσιακούς λόγους, όπως η γεωπολιτική, η αστική ζωή και η υλική κουλτούρα. Το θυμικό έχει επίσης προκαλέσει προκλήσεις στις μεθοδολογίες των κοινωνικών επιστημών, τονίζοντας τη σωματική δύναμη έναντι της ιδέας της αποστασιοποιημένης αντικειμενικότητας και έχει ισχυρούς δεσμούς με τη σύγχρονη [μη-αναπαραστασιακή θεωρία](https://en.wikipedia.org/wiki/Non-representational_theory).[^26]

==== Γνωστικές επιδράσεις του θυμικού ====

Υπάρχει ένας ισχυρός ασυνείδητος χάρτης μεταξύ θυμικού και κατακόρυφης θέσης, συσχετίζοντας το πάνω με θετικά συναισθήματα και το κάτω με αρνητικά συναισθήματα. Αυτό αντικατοπτρίζεται σε μεταφορές όπως «sunny side up» και «feeling down», καθώς και στη διάκριση ουρανός – κόλαση. Τα ερεθίσματα που σχετίζονται με συναισθήματα τείνουν να προκαλούν οπτική προσοχή προς τις άνω και κάτω θέσεις.[^27] [^28] Η προέλευση αυτής της προκατάληψης πιθανότατα συνδέεται με την πρώιμη γνωστική ανάπτυξη· για παράδειγμα, ο Tolaas (1991) υποστηρίζει ότι αυτό συμβαίνει επειδή τα βρέφη περνούν το μεγαλύτερο μέρος του ξύπνιου χρόνου τους ανάσκελα υπό την επίβλεψη φροντιστή.[^29]

==== Ψυχομετρική μέτρηση ====

Έχει διαπιστωθεί ότι το θυμικό περιλαμβάνει και θετικές και αρνητικές διαστάσεις σε διάφορους πολιτισμούς. Η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη μέτρηση στην επιστημονική έρευνα είναι το **Positive and Negative Affect Schedule (PANAS)**.[^30] Το PANAS είναι μια λεξιλογική μέτρηση που αναπτύχθηκε στη Βόρεια Αμερική και περιλαμβάνει 20 μονολεκτικά στοιχεία, π.χ. *excited*, *alert*, *determined* για το θετικό θυμικό και *upset*, *guilty*, *jittery* για το αρνητικό θυμικό. Ωστόσο, μερικά στοιχεία του PANAS έχουν βρεθεί είτε να είναι περιττά είτε να έχουν ασαφή νοήματα για ομιλητές αγγλικής γλώσσας εκτός Βόρειας Αμερικής. Ως αποτέλεσμα, έχει αναπτυχθεί και επικυρωθεί μια διεθνώς αξιόπιστη σύντομη μορφή, το **I-PANAS-SF**, που περιλαμβάνει δύο κλίμακες 5 στοιχείων με εσωτερική αξιοπιστία, διασταυρωμένη και διαπολιτισμική παραγοντική αμεροληψία, χρονική σταθερότητα, συγκλίνουσες και κριτηριακά σχετιζόμενες εγκυρότητες.[^31]

Οι Mroczek και Kolarz ανέπτυξαν επίσης ένα άλλο σύνολο κλιμάκων για τη μέτρηση του θετικού και αρνητικού θυμικού.[^32] Κάθε κλίμακα έχει 6 στοιχεία. Οι κλίμακες έχουν δείξει αποδεκτή εγκυρότητα και αξιοπιστία σε διάφορους πολιτισμούς.[^32] [^33] [^34]

==== Μη συνειδητό θυμικό και αντίληψη ====

Κύρια άρθρα: [Unconscious mind](https://en.wikipedia.org/wiki/Unconscious_mind) και [Perception](https://en.wikipedia.org/wiki/Perception)

Σχετικά με την αντίληψη, ένας τύπος μη συνειδητού θυμικού μπορεί να είναι ξεχωριστός από τη γνωστική επεξεργασία περιβαλλοντικών ερεθισμάτων. Μια μονοϊεραρχία αντίληψης, θυμικού και γνώσης λαμβάνει υπόψη τους ρόλους της διέγερσης ([arousal](https://en.wikipedia.org/wiki/Arousal)), των τάσεων προσοχής ([attention](https://en.wikipedia.org/wiki/Attention)), της πρωτοκαθεδρίας του θυμικού (affective primacy, Zajonc, 1980), των εξελικτικών περιορισμών (Shepard, 1984; 1994) και της κρυφής αντίληψης (covert perception) (Weiskrantz, 1997) στην αισθητηριακή διαδικασία και τη διαδικασία επεξεργασίας προτιμήσεων και διακρίσεων. Τα συναισθήματα είναι σύνθετες αλυσίδες συμβάντων που ενεργοποιούνται από ορισμένα ερεθίσματα. Δεν υπάρχει τρόπος να περιγραφεί πλήρως ένα συναίσθημα γνωρίζοντας μόνο κάποια από τα συστατικά του. Οι λεκτικές αναφορές για τα αισθήματα συχνά είναι ανακριβείς, επειδή οι άνθρωποι μπορεί να μην γνωρίζουν ακριβώς τι αισθάνονται ή να αισθάνονται πολλά διαφορετικά συναισθήματα ταυτόχρονα. Υπάρχουν επίσης καταστάσεις όπου τα άτομα προσπαθούν να κρύψουν τα αισθήματά τους, και κάποιοι πιστεύουν ότι τα δημόσια και ιδιωτικά συμβάντα σπάνια συμπίπτουν ακριβώς, και ότι οι λέξεις για τα αισθήματα είναι γενικά πιο ασαφείς από τις λέξεις για αντικείμενα ή συμβάντα. Ως εκ τούτου, τα μη συνειδητά συναισθήματα πρέπει να μετρώνται με μεθόδους που παρακάμπτουν την αυτοαναφορά, όπως το Implicit Positive and Negative Affect Test (IPANAT; Quirin, Kazén, & Kuhl, 2009).

Οι θυμικές αντιδράσεις, από την άλλη, είναι πιο βασικές και ενδέχεται να είναι λιγότερο προβληματικές ως προς την αξιολόγηση. Ο Brewin πρότεινε δύο εμπειρικές διαδικασίες που πλαισιώνουν μη γνωστικές σχέσεις μεταξύ διάφορων θυμικών εμπειριών: αυτές που είναι προδιαγραμμένες τάσεις (prewired dispositions, δηλ. μη συνειδητές διαδικασίες), ικανές να «επιλέγουν από το σύνολο των ερεθισμάτων αυτά που είναι αιτιακά σχετικά, χρησιμοποιώντας κριτήρια όπως η αντιληπτική σπουδαιότητα, χωροχρονικά σημάδια και η προβλεπτική αξία σε σχέση με δεδομένα που αποθηκεύονται στη μνήμη» (Brewin, 1989, σ. 381), και αυτές που είναι αυτόματες (automatic, δηλ. υποσυνείδητες διαδικασίες), χαρακτηρισμένες ως «γρήγορες, σχετικά άκαμπτες και δύσκολες στη τροποποίηση… (απαιτούν) ελάχιστη προσοχή για να συμβούν και… (μπορούν να) ενεργοποιηθούν χωρίς πρόθεση ή επίγνωση» (1989, σ. 381). Αξίζει να σημειωθεί η διαφορά μεταξύ θυμικού και συναισθήματος.

==== Διέγερση (Arousal) ====

Κύριο άρθρο: [Arousal](https://en.wikipedia.org/wiki/Arousal)

Η διέγερση (arousal) είναι μια βασική [φυσιολογική](https://en.wikipedia.org/wiki/Physiological) αντίδραση στην παρουσίαση ερεθισμάτων. Όταν εμφανίζεται, μια μη συνειδητή θυμική διαδικασία παίρνει τη μορφή δύο μηχανισμών ελέγχου: ενός που κινητοποιεί και ενός που ακινητοποιεί. Στον ανθρώπινο εγκέφαλο, η αμυγδαλή ([amygdala](https://en.wikipedia.org/wiki/Amygdala)) ρυθμίζει μια ένστικτη αντίδραση που ξεκινά αυτή τη διαδικασία διέγερσης, είτε παγώνοντας το άτομο είτε επιταχύνοντας την κινητοποίηση.

Η αντίδραση διέγερσης απεικονίζεται σε μελέτες που επικεντρώνονται σε συστήματα ανταμοιβής που ελέγχουν τη συμπεριφορά αναζήτησης τροφής (Balleine, 2005). Οι ερευνητές έχουν επικεντρωθεί σε διαδικασίες μάθησης και ρυθμιστικές διαδικασίες που είναι παρούσες κατά την κωδικοποίηση και ανάκληση των αξιών στόχων. Όταν ένας οργανισμός αναζητά τροφή, η προσδοκία ανταμοιβής βάσει περιβαλλοντικών γεγονότων γίνεται μια ξεχωριστή επιρροή στην αναζήτηση τροφής, διαφορετική από την ίδια την ανταμοιβή της τροφής. Επομένως, η απόκτηση της ανταμοιβής και η προσδοκία της ανταμοιβής είναι ξεχωριστές διαδικασίες και και οι δύο δημιουργούν διεγερτική επίδραση από τα ερεθίσματα που σχετίζονται με την ανταμοιβή. Και οι δύο διαδικασίες διαχωρίζονται σε επίπεδο αμυγδαλής και ενσωματώνονται λειτουργικά σε μεγαλύτερα νευρωνικά συστήματα.

==== Ένταση κινήτρου και γνωστική εμβέλεια ====

=== Μέτρηση της γνωστικής εμβέλειας ===

Η **γνωστική εμβέλεια** μπορεί να μετρηθεί με εργασίες που περιλαμβάνουν προσοχή, αντίληψη, κατηγοριοποίηση και μνήμη. Ορισμένες μελέτες χρησιμοποιούν **εργασία προσοχής τύπου flanker** για να διαπιστώσουν αν η γνωστική εμβέλεια διευρύνεται ή περιορίζεται. Για παράδειγμα, χρησιμοποιώντας τα γράμματα "H" και "N", οι συμμετέχοντες πρέπει να εντοπίσουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα το μεσαίο γράμμα από πέντε όταν όλα τα γράμματα είναι ίδια (π.χ. "HHHHH") και όταν το μεσαίο γράμμα είναι διαφορετικό από τα περιφερειακά γράμματα (π.χ. "HHNHH").[^35]

Η διευρυμένη γνωστική εμβέλεια θα υποδεικνυόταν εάν οι χρόνοι αντίδρασης διέφεραν σημαντικά όταν όλα τα γράμματα ήταν ίδια σε σύγκριση με όταν το μεσαίο γράμμα ήταν διαφορετικό.[^35]

Άλλες μελέτες χρησιμοποιούν **εργασία προσοχής τύπου Navon** για να μετρήσουν τη διαφορά στη γνωστική εμβέλεια. Ένα μεγάλο γράμμα αποτελείται από μικρότερα γράμματα, στις περισσότερες περιπτώσεις μικρά "L" ή "F" που σχηματίζουν ένα "T" ή "H" ή το αντίστροφο.[^36] Η διευρυμένη γνωστική εμβέλεια υποδεικνύεται από ταχύτερη αντίδραση για την ονομασία του μεγαλύτερου γράμματος, ενώ η περιορισμένη γνωστική εμβέλεια υποδεικνύεται από ταχύτερη αντίδραση για την ονομασία των μικρότερων γραμμάτων μέσα στο μεγαλύτερο γράμμα.[^36]

Ένα **παράδειγμα παρακολούθησης πηγής (source-monitoring paradigm)** μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για να μετρηθεί πόση πληροφορία περιβάλλοντος γίνεται αντιληπτή: για παράδειγμα, οι συμμετέχοντες παρακολουθούν μια οθόνη που εμφανίζει διαδοχικά λέξεις για 3 δευτερόλεπτα η κάθε μία και πρέπει επίσης να θυμηθούν αν η λέξη εμφανίστηκε στο αριστερό ή δεξιό μισό της οθόνης.[^37] Οι λέξεις περιβάλλονταν επίσης από χρωματιστό πλαίσιο, αλλά οι συμμετέχοντες δεν ήξεραν ότι θα ερωτηθούν για το χρώμα.[^37]

=== Κύρια ερευνητικά ευρήματα ===

Η **ένταση κινήτρου (motivational intensity)** αναφέρεται στη δύναμη της ώθησης να κινηθεί κανείς προς ή μακριά από ένα συγκεκριμένο ερέθισμα.[^5]

Οι θυμικές καταστάσεις θυμού και φόβου, που προκαλούνται μέσω αποσπασμάτων ταινιών, οδήγησαν σε πιο επιλεκτική προσοχή σε εργασία flanker σε σύγκριση με ομάδες ελέγχου, όπως υποδεικνύεται από τους χρόνους αντίδρασης που δεν διέφεραν σημαντικά, ακόμη και όταν τα περιφερειακά γράμματα ήταν διαφορετικά από το μεσαίο στόχο.[^5] [^35]

Τόσο ο θυμός όσο και ο φόβος έχουν υψηλή ένταση κινήτρου, επειδή η ώθηση για δράση είναι μεγάλη μπροστά σε ένα θυμωμένο ή φοβισμένο ερέθισμα, όπως ένα άτομο που φωνάζει ή ένα τυλιγμένο φίδι. Τα θυμικά που είναι υψηλά σε ένταση κινήτρου, και συνεπώς περιορισμένα σε γνωστική εμβέλεια, επιτρέπουν στους ανθρώπους να επικεντρωθούν περισσότερο στην πληροφορία-στόχο.[^5] [^35]

Μετά την προβολή μιας λυπηρής εικόνας, οι συμμετέχοντες ήταν ταχύτεροι στην αναγνώριση του μεγαλύτερου γράμματος σε εργασία προσοχής [Navon](https://en.wikipedia.org/wiki/Navon_figure), υποδεικνύοντας πιο καθολική ή διευρυμένη γνωστική εμβέλεια.[^5] [^36] Η λύπη θεωρείται ότι μερικές φορές έχει χαμηλή ένταση κινήτρου.

Αλλά, μετά την προβολή μιας αηδιαστικής εικόνας, οι συμμετέχοντες ήταν ταχύτεροι στην αναγνώριση των στοιχείων γραμμάτων, υποδεικνύοντας μια εντοπισμένη και περιορισμένη γνωστική εμβέλεια.[^5] [^36] Η αηδία έχει υψηλή ένταση κινήτρου. Τα θυμικά υψηλής έντασης περιορίζουν τη γνωστική εμβέλεια, επιτρέποντας στους ανθρώπους να επικεντρωθούν περισσότερο στις κεντρικές πληροφορίες,[^5] [^35] [^36] ενώ τα θυμικά χαμηλής έντασης διευρύνουν τη γνωστική εμβέλεια, επιτρέποντας ταχύτερη παγκόσμια ερμηνεία.[^36]

Οι αλλαγές στη γνωστική εμβέλεια που συνδέονται με διαφορετικές θυμικές καταστάσεις είναι εξελικτικά προσαρμοστικές, επειδή τα θυμικά υψηλής έντασης που προκαλούνται από ερεθίσματα που απαιτούν κίνηση και δράση πρέπει να εστιάζονται, σε ένα φαινόμενο γνωστό ως συμπεριφορά με στόχο (goal-directed behavior).[^38] Για παράδειγμα, παλιά, η θέα ενός λιονταριού (φοβικό ερέθισμα) πιθανότατα προκαλούσε μια αρνητική αλλά υψηλής έντασης θυμική κατάσταση (φόβο), στην οποία ο άνθρωπος κινητοποιούνταν να φύγει για να αποφύγει τον θάνατο.

Προχωρώντας πέρα από αρνητικά θυμικά, οι ερευνητές ήθελαν να εξετάσουν αν οι αρνητικές ή θετικές θυμικές καταστάσεις διαφέρουν σε υψηλή και χαμηλή ένταση κινήτρου. Για να αξιολογήσουν αυτή τη θεωρία, οι Harmon-Jones, Gable και Price δημιούργησαν ένα πείραμα χρησιμοποιώντας appetitive picture priming και την εργασία Navon, που επέτρεπε τη μέτρηση της εμβέλειας προσοχής με ανίχνευση των γραμμάτων [Navon](https://en.wikipedia.org/wiki/Navon_figure). Η εργασία Navon περιλάμβανε μια κατάσταση σύγκρισης με ουδέτερο θυμικό. Συνήθως, οι ουδέτερες καταστάσεις προκαλούν διευρυμένη προσοχή με ουδέτερο ερέθισμα.[^39] Προέβλεψαν ότι η ευρεία εμβέλεια προσοχής θα οδηγούσε σε ταχύτερη ανίχνευση των καθολικών (μεγάλων) γραμμάτων, ενώ η περιορισμένη εμβέλεια προσοχής θα οδηγούσε σε ταχύτερη ανίχνευση των τοπικών (μικρών) γραμμάτων. Τα ευρήματα έδειξαν ότι τα διεγερτικά ερεθίσματα προκάλεσαν περιορισμένη εμβέλεια προσοχής. Οι πειραματιστές αύξησαν περαιτέρω την περιορισμένη εμβέλεια προσοχής σε διεγερτικά ερεθίσματα λέγοντας στους συμμετέχοντες ότι θα μπορούσαν να καταναλώσουν τα γλυκά που εμφανίζονταν στις εικόνες. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν την υπόθεσή τους: η ευρεία εμβέλεια προσοχής οδηγούσε σε ταχύτερη ανίχνευση των καθολικών γραμμάτων, ενώ η περιορισμένη εμβέλεια προσοχής οδηγούσε σε ταχύτερη ανίχνευση των τοπικών γραμμάτων.

Οι ερευνητές Bradley, Codispoti, Cuthbert και Lang ήθελαν να εξετάσουν περαιτέρω τις συναισθηματικές αντιδράσεις στην προετοιμασία αντίδρασης με εικόνες (picture priming). Αντί για διεγερτικό ερέθισμα, χρησιμοποίησαν εικόνες από το [International Affective Picture System (IAPS)](https://en.wikipedia.org/wiki/International_Affective_Picture_System). Το σύνολο εικόνων περιλαμβάνει διάφορες δυσάρεστες εικόνες, όπως φίδια, έντομα, σκηνές επίθεσης, ατυχήματα, ασθένειες και απώλειες. Προέβλεψαν ότι μια δυσάρεστη εικόνα θα προκαλούσε αμυντική απόκριση υψηλής έντασης κινήτρου, η οποία θα δημιουργούσε ισχυρή συναισθηματική διέγερση, όπως αντανακλαστικές αποκρίσεις δέρματος και επιβράδυνση καρδιακού ρυθμού.[^40] Οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν τις εικόνες με βάση τη [valence](https://en.wikipedia.org/wiki/Emotional_valence), τη διέγερση και την κυριαρχία στην κλίμακα [Self-Assessment Manikin (SAM)](https://en.wikipedia.org/wiki/Self-Assessment_Manikin). Τα ευρήματα ήταν σύμφωνα με την υπόθεση και απέδειξαν ότι το συναίσθημα οργανώνεται κινητοποιητικά από την ένταση ενεργοποίησης σε διεγερτικά ή αμυντικά συστήματα.[^40]

Πριν από την έρευνα του 2013, οι Harmon-Jones και Gable διεξήγαγαν ένα πείραμα για να εξετάσουν αν η νευρική ενεργοποίηση που σχετίζεται με την ένταση κινήτρου προσέγγισης (αριστερή μετωπιο-κεντρική δραστηριότητα) θα ενεργοποιούσε το αποτέλεσμα των διεγερτικών ερεθισμάτων στην περιορισμένη προσοχή. Δοκίμασαν επίσης αν οι ατομικές διαφορές στην προσέγγιση κινήτρου σχετίζονται με περιορισμό της προσοχής. Για να ελέγξουν την υπόθεση, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν την ίδια εργασία Navon με διεγερτικές και ουδέτερες εικόνες, καθώς και ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να δηλώσουν πόσο καιρό είχε περάσει από το τελευταίο γεύμα τους σε λεπτά. Για να εξετάσουν τη νευρική ενεργοποίηση, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ηλεκτροεγκεφαλογραφία (EEG) και κατέγραψαν τις κινήσεις των ματιών για να ανιχνεύσουν ποιες περιοχές του εγκεφάλου χρησιμοποιούνται κατά την κινητοποίηση προσέγγισης. Τα αποτελέσματα στήριξαν την υπόθεση ότι η αριστερή μετωπιο-κεντρική περιοχή σχετίζεται με τις διαδικασίες κινήτρου προσέγγισης και με περιορισμένη γνωστική εμβέλεια.[^39]

Ορισμένοι ψυχολόγοι ανησυχούσαν ότι τα άτομα που ήταν πεινασμένα είχαν αύξηση δραστηριότητας στην αριστερή μετωπιο-κεντρική περιοχή λόγω απογοήτευσης. Αυτή η δήλωση αποδείχθηκε λανθασμένη, επειδή η έρευνα έδειξε ότι οι εικόνες γλυκών αύξησαν το θετικό θυμικό ακόμη και σε πεινασμένα άτομα.[^39] Τα ευρήματα αποκάλυψαν ότι η περιορισμένη γνωστική εμβέλεια μπορεί να βοηθήσει στην επίτευξη στόχων.

=== Κλινικές εφαρμογές ===

Αργότερα, οι ερευνητές συνέδεσαν την ένταση του κινήτρου (*motivational intensity*) με κλινικές εφαρμογές και διαπίστωσαν ότι εικόνες σχετικές με το αλκοόλ προκαλούσαν στένωση της προσοχής σε άτομα που είχαν ισχυρό κίνητρο να καταναλώσουν αλκοόλ. Οι ερευνητές εξέτασαν τους συμμετέχοντες εκθέτοντάς τους σε εικόνες αλκοόλ και σε ουδέτερες εικόνες. Αφού η εικόνα εμφανιζόταν σε μια οθόνη, οι συμμετέχοντες ολοκλήρωναν ένα τεστ που αξιολογούσε την εστίαση της προσοχής.

Τα ευρήματα απέδειξαν ότι η έκθεση σε εικόνες σχετικές με το αλκοόλ οδήγησε σε στένωση της εστίασης της προσοχής σε άτομα που είχαν κίνητρο να χρησιμοποιήσουν αλκοόλ.[^41] Ωστόσο, η έκθεση σε ουδέτερες εικόνες δεν συσχετιζόταν με το κίνητρο που σχετίζεται με το αλκοόλ ως προς τη χειραγώγηση της εστίασης της προσοχής.

Η θεωρία [Alcohol Myopia](https://en.wikipedia.org/wiki/Alcohol_myopia) (AMT) υποστηρίζει ότι η κατανάλωση αλκοόλ μειώνει την ποσότητα πληροφοριών που είναι διαθέσιμες στη μνήμη, γεγονός που επίσης στενεύει την προσοχή, έτσι ώστε μόνο τα πιο άμεσα στοιχεία ή οι πιο εντυπωσιακές πηγές να περιλαμβάνονται στο εύρος της προσοχής.[^41] Αυτή η στενότερη προσοχή οδηγεί τα άτομα που βρίσκονται υπό μέθη στο να λαμβάνουν πιο ακραίες αποφάσεις από ό,τι θα λάμβαναν όταν είναι νηφάλια.

Οι ερευνητές παρείχαν αποδείξεις ότι ερεθίσματα που σχετίζονται με ουσίες συλλαμβάνουν την προσοχή των ατόμων όταν αυτά έχουν υψηλό και έντονο κίνητρο να καταναλώσουν την ουσία. Η ένταση του κινήτρου και η επαγόμενη από ενδείξεις (*cue-induced*) στένωση της προσοχής έχουν έναν ιδιαίτερο ρόλο στη διαμόρφωση της αρχικής απόφασης των ανθρώπων να καταναλώσουν αλκοόλ.[^41]

Το 2013, ψυχολόγοι από το University of Missouri διερεύνησαν τη σχέση μεταξύ του προσανατολισμού επίτευξης στον αθλητισμό και των αποτελεσμάτων που σχετίζονται με το αλκοόλ. Ζήτησαν από αθλητές πανεπιστημιακών ομάδων να συμπληρώσουν ένα Sport Orientation Questionnaire, το οποίο μετρούσε τον προσανατολισμό επίτευξης στον αθλητισμό σε τρεις κλίμακες — ανταγωνιστικότητα, προσανατολισμός στη νίκη και προσανατολισμός στον στόχο. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν επίσης αξιολογήσεις για τη χρήση αλκοόλ και τα προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο προσανατολισμός στον στόχο των αθλητών συσχετιζόταν σημαντικά με τη χρήση αλκοόλ αλλά όχι με προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ.[^42]

Όσον αφορά τις ψυχοπαθολογικές συνέπειες και εφαρμογές, φοιτητές πανεπιστημίου που εμφάνιζαν καταθλιπτικά συμπτώματα ήταν καλύτεροι στην ανάκτηση φαινομενικά «μη συναφών» συμφραστικών πληροφοριών σε ένα έργο παραδείγματος παρακολούθησης πηγής (*source monitoring paradigm*).[^37] Δηλαδή, οι φοιτητές με καταθλιπτικά συμπτώματα ήταν καλύτεροι στο να αναγνωρίζουν το χρώμα του κουτιού μέσα στο οποίο εμφανιζόταν η λέξη σε σύγκριση με τους μη καταθλιπτικούς φοιτητές.[^37]

Η λύπη (χαμηλή ένταση κινήτρου) συνήθως[^43] συνδέεται με την κατάθλιψη, επομένως η πιο ευρεία εστίαση στις συμφραστικές πληροφορίες των πιο λυπημένων φοιτητών υποστηρίζει την άποψη ότι τα θυμικά πάθη με υψηλή ένταση κινήτρου στενεύουν το γνωστικό εύρος, ενώ τα θυμικά πάθη με χαμηλή ένταση κινήτρου διευρύνουν το γνωστικό εύρος.[^5] [^37]

Η θεωρία της έντασης του κινήτρου (*motivational intensity theory*) υποστηρίζει ότι η δυσκολία ενός έργου σε συνδυασμό με τη σημασία της επιτυχίας καθορίζουν την ενέργεια που επενδύει ένα άτομο.[^44] Η θεωρία έχει τρία κύρια επίπεδα.

Το εσωτερικότερο επίπεδο υποστηρίζει ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά καθοδηγείται από την επιθυμία να διατηρείται όσο το δυνατόν περισσότερη ενέργεια. Τα άτομα επιδιώκουν να αποφεύγουν τη σπατάλη ενέργειας και συνεπώς επενδύουν μόνο την ενέργεια που απαιτείται για να ολοκληρωθεί το έργο.

Το μεσαίο επίπεδο επικεντρώνεται στη δυσκολία των έργων σε συνδυασμό με τη σημασία της επιτυχίας και στο πώς αυτό επηρεάζει τη διατήρηση της ενέργειας. Εστιάζει στην επένδυση ενέργειας σε καταστάσεις σαφούς και ασαφούς δυσκολίας έργου.

Το τελευταίο επίπεδο εξετάζει προβλέψεις σχετικά με την ενέργεια που επενδύεται από ένα άτομο όταν αυτό έχει πολλές πιθανές επιλογές μεταξύ διαφορετικών βαθμών δυσκολίας έργου.[^44] Το άτομο είναι ελεύθερο να επιλέξει μεταξύ πολλών πιθανών επιλογών δυσκολίας έργου.

Η θεωρία της έντασης του κινήτρου προσφέρει ένα λογικό και συνεκτικό πλαίσιο για την έρευνα. Οι ερευνητές μπορούν να προβλέψουν τις πράξεις ενός ατόμου υποθέτοντας ότι η προσπάθεια αναφέρεται στην επένδυση ενέργειας. Η θεωρία της έντασης του κινήτρου χρησιμοποιείται για να δείξει πώς οι μεταβολές στην ελκυστικότητα του στόχου και στην επένδυση ενέργειας συσχετίζονται.

==== Διάθεση ====

[Main article: Mood (psychology)](https://en.wikipedia.org/wiki/Mood_%28psychology%29)

Η διάθεση ([mood](https://en.wikipedia.org/wiki/Mood_%28psychology%29)), όπως και το συναίσθημα (*emotion*), είναι μια θυμική κατάσταση. Ωστόσο, ένα συναίσθημα τείνει να έχει μια σαφή εστίαση (δηλαδή η αιτία του είναι αυταπόδεικτη), ενώ η διάθεση τείνει να είναι περισσότερο απροσδιόριστη και διάχυτη.[^45]

Η διάθεση, σύμφωνα με τους Batson, Shaw και Oleson (1992), περιλαμβάνει τόνο και ένταση καθώς και ένα δομημένο σύνολο πεποιθήσεων σχετικά με γενικές προσδοκίες μιας μελλοντικής εμπειρίας ευχαρίστησης ή πόνου, ή θετικού ή αρνητικού θυμικού πάθους στο μέλλον.

Σε αντίθεση με τις στιγμιαίες αντιδράσεις που παράγουν θυμικό πάθος ή συναίσθημα και που μεταβάλλονται ανάλογα με τις προσδοκίες μελλοντικής ευχαρίστησης ή πόνου, οι διαθέσεις, όντας διάχυτες και απροσδιόριστες και επομένως δυσκολότερες στην αντιμετώπιση, μπορούν να διαρκέσουν ημέρες, εβδομάδες, μήνες ή ακόμη και χρόνια (Schucman, 1975).

Οι διαθέσεις είναι υποθετικές κατασκευές που απεικονίζουν τη συναισθηματική κατάσταση ενός ατόμου. Οι ερευνητές συνήθως συνάγουν την ύπαρξη διαθέσεων από μια ποικιλία συμπεριφορικών ενδείξεων (Blechman, 1990). Η συνήθης αρνητική θυμικότητα (negative affect) και η αρνητική διάθεση αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα του υψηλού νευρωτισμού.[^46]

Το θετικό θυμικό πάθος και το αρνητικό θυμικό πάθος ([PANAS](https://en.wikipedia.org/wiki/Affect_measures)) αντιπροσωπεύουν ανεξάρτητα πεδία συναισθήματος στον γενικό πληθυσμό, και το θετικό θυμικό πάθος συνδέεται ισχυρά με την κοινωνική αλληλεπίδραση. Τα θετικά και αρνητικά καθημερινά γεγονότα παρουσιάζουν ανεξάρτητες σχέσεις με την υποκειμενική ευημερία, και το θετικό θυμικό πάθος συνδέεται έντονα με την κοινωνική δραστηριότητα.

Πρόσφατη έρευνα υποδηλώνει ότι η υψηλή λειτουργική υποστήριξη σχετίζεται με υψηλότερα επίπεδα θετικού θυμικού πάθους. Στο έργο του για τη διέγερση του αρνητικού θυμικού πάθους και τον λευκό θόρυβο, ο Seidner βρήκε υποστήριξη για την ύπαρξη ενός μηχανισμού διέγερσης αρνητικού θυμικού πάθους που αφορά την υποτίμηση ομιλητών από άλλες εθνοτικές προελεύσεις.[^47]

Η ακριβής διαδικασία μέσω της οποίας η κοινωνική υποστήριξη συνδέεται με το θετικό θυμικό πάθος παραμένει ασαφής. Η διαδικασία μπορεί να προκύπτει από προβλέψιμη, κανονικοποιημένη κοινωνική αλληλεπίδραση, από δραστηριότητες αναψυχής όπου η έμφαση δίνεται στη χαλάρωση και στη θετική διάθεση, ή από την απόλαυση κοινών δραστηριοτήτων. Οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται για τη μετατόπιση μιας αρνητικής διάθεσης σε θετική ονομάζονται [mood repair strategies](https://en.wikipedia.org/wiki/Mood_repair_strategies).

==== Κοινωνική αλληλεπίδραση ====

Η εκδήλωση θυμικού πάθους (*affect display*) αποτελεί κρίσιμη όψη της [διαπροσωπικής επικοινωνίας](https://en.wikipedia.org/wiki/Interpersonal_communication). Οι [εξελικτικοί ψυχολόγοι](https://en.wikipedia.org/wiki/Evolutionary_psychologist) έχουν προωθήσει την υπόθεση ότι οι ανθρωπίδες εξελίχθηκαν με μια ιδιαίτερα ανεπτυγμένη ικανότητα ανάγνωσης των εκδηλώσεων θυμικού πάθους.[^48]

Τα συναισθήματα παρουσιάζονται ως δυναμικές διεργασίες που μεσολαβούν στη σχέση του ατόμου με ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο κοινωνικό περιβάλλον.[^49] Με άλλα λόγια, τα συναισθήματα θεωρούνται διεργασίες εγκαθίδρυσης, διατήρησης ή διατάραξης της σχέσης μεταξύ του οργανισμού και του περιβάλλοντος σε ζητήματα που έχουν σημασία για το πρόσωπο.[^50]

Τα περισσότερα κοινωνικά και ψυχολογικά φαινόμενα προκύπτουν ως αποτέλεσμα επαναλαμβανόμενων αλληλεπιδράσεων μεταξύ πολλών ατόμων με την πάροδο του χρόνου. Αυτές οι αλληλεπιδράσεις θα πρέπει να ιδωθούν ως ένα σύστημα πολλαπλών παραγόντων (multi-agent system) — ένα σύστημα που περιέχει πολλούς παράγοντες οι οποίοι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και/ή με τα περιβάλλοντά τους με την πάροδο του χρόνου. Τα αποτελέσματα των συμπεριφορών των επιμέρους παραγόντων είναι αλληλεξαρτώμενα: η ικανότητα κάθε παράγοντα να επιτύχει τους στόχους του εξαρτάται όχι μόνο από το τι κάνει ο ίδιος, αλλά και από το τι κάνουν οι άλλοι παράγοντες.[^51]

Τα συναισθήματα αποτελούν μία από τις κύριες πηγές αυτής της αλληλεπίδρασης. Τα συναισθήματα ενός ατόμου επηρεάζουν τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις συμπεριφορές των άλλων· οι αντιδράσεις των άλλων μπορούν κατόπιν να επηρεάσουν τις μελλοντικές αλληλεπιδράσεις τους με το άτομο που εκφράζει το αρχικό συναίσθημα, καθώς και τα μελλοντικά συναισθήματα και τις συμπεριφορές του ίδιου αυτού ατόμου. Το συναίσθημα λειτουργεί σε κύκλους που μπορούν να εμπλέκουν πολλούς ανθρώπους σε μια διαδικασία αμοιβαίας επιρροής.[^52]

Το θυμικό πάθος, το συναίσθημα ή το αίσθημα εκδηλώνεται προς τους άλλους μέσω [εκφράσεων του προσώπου](https://en.wikipedia.org/wiki/Facial_expression), [χειρονομιών](https://en.wikipedia.org/wiki/Gesture), στάσης του σώματος, [χαρακτηριστικών της φωνής](https://en.wikipedia.org/wiki/Emotional_prosody) και άλλων σωματικών εκδηλώσεων. Αυτές οι εκδηλώσεις θυμικού πάθους ποικίλλουν μεταξύ αλλά και εντός των πολιτισμών και εμφανίζονται σε διάφορες μορφές που εκτείνονται από τις πλέον διακριτικές εκφράσεις του προσώπου έως τις πλέον δραματικές και έντονες χειρονομίες.[^53]

Οι παρατηρητές είναι ευαίσθητοι στα συναισθήματα των δρώντων και είναι ικανοί να αναγνωρίζουν τα μηνύματα που μεταδίδουν αυτά τα συναισθήματα. Αντιδρούν σε αυτά και αντλούν συμπεράσματα από τα συναισθήματα ενός δρώντα. Το συναίσθημα που εκδηλώνει ένας δρων ενδέχεται να μην αποτελεί αυθεντική αντανάκλαση της πραγματικής του κατάστασης (βλ. επίσης [Emotional labor](https://en.wikipedia.org/wiki/Emotional_labor)).

Τα συναισθήματα των δρώντων μπορούν να έχουν επιδράσεις σε τέσσερις ευρείες κατηγορίες παραγόντων:

1. στα συναισθήματα άλλων προσώπων
2. στα συμπεράσματα που συνάγουν άλλα πρόσωπα
3. στις συμπεριφορές άλλων προσώπων
4. στις αλληλεπιδράσεις και στις σχέσεις μεταξύ του δρώντα και άλλων προσώπων

Το συναίσθημα μπορεί να επηρεάζει όχι μόνο το πρόσωπο προς το οποίο κατευθύνεται, αλλά και τρίτους που παρατηρούν το συναίσθημα ενός δρώντα. Επιπλέον, τα συναισθήματα μπορούν να επηρεάσουν μεγαλύτερες κοινωνικές οντότητες όπως μια ομάδα ή μια ομάδα εργασίας. Τα συναισθήματα αποτελούν ένα είδος μηνύματος και επομένως μπορούν να επηρεάζουν τα συναισθήματα, τις αποδόσεις αιτιότητας και τις επακόλουθες συμπεριφορές των άλλων, ενδεχομένως προκαλώντας μια διαδικασία ανατροφοδότησης προς τον αρχικό δρώντα.

Τα αισθήματα των δρώντων προκαλούν αισθήματα στους άλλους μέσω δύο προτεινόμενων διακριτών μηχανισμών:

* Συναισθηματική επιδημικότητα (Emotion contagion) – οι άνθρωποι τείνουν να μιμούνται αυτόματα και ασυνείδητα τις μη λεκτικές εκφράσεις.[^54] Η μίμηση εμφανίζεται επίσης σε αλληλεπιδράσεις που περιλαμβάνουν μόνο ανταλλαγές κειμένου.[^55]
* Ερμηνεία του συναισθήματος (Emotion interpretation) – ένα άτομο μπορεί να αντιλαμβάνεται έναν δρώντα ως βιώνοντα ένα συγκεκριμένο συναίσθημα και να αντιδρά με συμπληρωματικά ή καταστασιακά κατάλληλα δικά του συναισθήματα. Τα αισθήματα των άλλων αποκλίνουν από τα αισθήματα του αρχικού δρώντα και κατά κάποιο τρόπο τα συμπληρώνουν.

Οι άνθρωποι μπορεί όχι μόνο να αντιδρούν συναισθηματικά, αλλά και να συνάγουν συμπεράσματα σχετικά με συναισθηματικούς παράγοντες, όπως για παράδειγμα το κοινωνικό κύρος ή την ισχύ ενός συναισθηματικού δρώντα, την ικανότητά του και την αξιοπιστία του.[^56] Για παράδειγμα, ένας δρώντας που εικάζεται ότι είναι θυμωμένος μπορεί επίσης να θεωρηθεί ότι διαθέτει υψηλή ισχύ.[^57]

Πέμπτη 12 Μαρτίου 2026

παραισθήσεις vs. ψευδαισθήσεις vs. παραληρητικές ιδέες

Οι **παραισθήσεις** είναι αντιληπτικές εμπειρίες που συμβαίνουν απουσία (https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/epileptic-absence) εξωτερικών αισθητηριακών ερεθισμάτων (https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/sensory-stimulation). Αν και οι παραισθήσεις είναι συχνότερα οπτικής ή ακουστικής φύσης, μπορούν να βιωθούν σε οποιαδήποτε αισθητηριακή τροπικότητα, συμπεριλαμβανομένων της οσφρητικής, της γευστικής, της απτικής και της σπλαγχνικής.

Οι γνήσιες παραισθήσεις πρέπει να διακρίνονται από τις **«ψευδαισθήσεις» (illusions)**, οι οποίες αναφέρονται σε εσφαλμένες αντιλήψεις πραγματικών εξωτερικών ερεθισμάτων, και από τις **«παραληρητικές ιδέες» (delusions)**, οι οποίες αναφέρονται σε παγιωμένες ψευδείς πεποιθήσεις. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική σε διαταραχές όπως η **σχιζοφρένεια** (https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/dementia-praecox), στην οποία παραισθήσεις, ψευδαισθήσεις και παραληρητικές ιδέες μπορεί να εμφανίζονται όλες στο ίδιο άτομο. Οι παραισθήσεις και οι ψευδαισθήσεις αποτελούν αυστηρά ανωμαλίες της αισθητηριακής αντίληψης, ενώ οι παραληρητικές ιδέες αποτελούν ανωμαλίες του περιεχομένου της σκέψης.

View chapter <https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123851574001354> Explore book<https://www.sciencedirect.com/referencework/9780123851581>
Read full chapter <https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123851574001354>
URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123851574001354
Reference work
Encyclopedia of the Neurological Sciences (Second Edition)
2014, Encyclopedia of the Neurological Sciences (Second Edition)
<https://www.sciencedirect.com/referencework/9780123851581>

J.A Fraser

https://www.sciencedirect.com/topics/nursing-and-health-professions/hallucination

παραίσθηση

Μια **παραισθήση** είναι μια υποκειμενική αισθητηριακή εμπειρία που συμβαίνει απουσία (https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/epileptic-absence) αντίστοιχης εξωτερικής διέγερσης του σχετικού αισθητηριακού οργάνου (https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/sensory-organ), και διαθέτει επαρκή αίσθηση πραγματικότητας ώστε να μοιάζει με πραγματική αντίληψη. Μπορεί να εμφανιστεί ως συνέπεια νευρολογικής ή ψυχιατρικής νόσου, ή από κατάποση (https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/ingestion) ποικίλων ουσιών.

Έχουν προταθεί τέσσερις πιθανοί μηχανισμοί για την παραγωγή παραισθήσεων, συμπεριλαμβανομένης της φλοιϊκής αποστέρησης αισθητικών ερεθισμάτων (https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/deafferentation), της άμεσης φλοιϊκής διέγερσης ή αναστολής, της υποφλοιϊκής αποδέσμευσης και της δυσλειτουργίας από πάνω προς τα κάτω (top–down). Το παρόν άρθρο εξετάζει τη νευρολογία (https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/neurology) των παραισθήσεων, συζητά τους μηχανισμούς με τους οποίους αυτές παράγονται και τις πιθανές θεραπείες.

View chapter <https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123750006001877> Explore book<https://www.sciencedirect.com/referencework/9780080961804>
Read full chapter <https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123750006001877>
URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123750006001877
Reference work
Encyclopedia of Human Behavior (Second Edition)
2012, Encyclopedia of Human Behavior (Second Edition)
<https://www.sciencedirect.com/referencework/9780080961804>

https://www.sciencedirect.com/topics/nursing-and-health-professions/hallucination

K.A. Bujarski, M.R. Sperling

Ψύχωση (impaired reality testing)

Ψύχωση

Ένα σύνολο συμπτωμάτων που χαρακτηρίζεται από διαταραγμένο έλεγχο της πραγματικότητας (impaired reality testing), όπως οι παραληρητικές ιδέες και/ή οι παραισθήσεις.

https://www.sciencedirect.com/topics/nursing-and-health-professions/reality-testing

Οι παραισθήσεις μπορούν να βιωθούν σε οποιαδήποτε αισθητηριακή τροπικότητα

Hallucinations may be experienced in any sensory modality—visual,
olfactory, gustatory, tactile, and somatic <https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/somatics>, proprioceptive,
equilibroceptive, nociceptive, thermoceptive, and chronoceptive
(Table 29-12).

Οι **παραισθήσεις** μπορούν να βιωθούν σε οποιαδήποτε αισθητηριακή τροπικότητα—οπτική, οσφρητική, γευστική, απτική και σωματική (https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/somatics), ιδιοδεκτική, ισορροποδεκτική, αλγοδεκτική, θερμοδεκτική και χρονοδεκτική (Πίνακας 29-12).