Οι ψευδαισθήσεις (illusions) απαντώνται και στη φύση. Τα ουράνια τόξα αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα αντιληπτικής ψευδαίσθησης. «Διότι, σε αντίθεση με ένα αρχιτεκτονικό τόξο, το ουράνιο τόξο απομακρύνεται καθώς το πλησιάζουμε και δεν μπορεί ποτέ να προσεγγιστεί.»
**Οπτική ψευδαίσθηση του τοίχου καφέ (Café Wall illusion):** Η οπτική ψευδαίσθηση δημιουργεί πρόβλημα για τον αφελή ρεαλισμό, καθώς υποδηλώνει ότι οι αισθήσεις μας είναι σφαλερές και ότι αντιλαμβανόμαστε πράγματα που δεν υπάρχουν. Στην ψευδαίσθηση αυτή, οι γραμμές είναι στην πραγματικότητα οριζόντιες, παρά το γεγονός ότι φαίνονται λοξές ή μη παράλληλες.
Café wall illusion: Illusion creates
a problem for naïve realists as it suggests our senses are fallible,
perceiving things that are not there. In this illusion, the lines are
horizontal, despite how they appear.
Οι εμπειρίες κάθε είδους έχουν έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα που τις καθιστά εγγενώς διαφορετικές από καταστάσεις της συνείδησης, όπως η σκέψη. Μια εύλογη άποψη είναι ότι αυτή η διαφορά εξηγείται από το γεγονός ότι, όταν ένα υποκείμενο έχει μια εμπειρία, έχει κατά κάποιον τρόπο άμεση επίγνωση ενός συνόλου **φαινομενικών ποιοτήτων** (*phenomenal qualities*). Για παράδειγμα, όταν βλέπει, πιάνει και γεύεται ένα μήλο, το υποκείμενο μπορεί να έχει άμεση επίγνωση ενός ερυθροπράσινου σφαιρικού σχήματος, μιας ορισμένης αίσθησης λειότητας στην αφή και μιας γλυκιάς γευστικής αίσθησης.
Τέτοιες φαινομενικές ποιότητες είναι επίσης άμεσα παρούσες στις παραισθήσεις. Σύμφωνα με τη θεωρία των αισθητηριακών δεδομένων (*sense-data theory*), οι φαινομενικές ποιότητες ανήκουν σε οντότητες που ονομάζονται **αισθητηριακά δεδομένα** (*sense-data*). Όταν το υποκείμενο έχει μια αντιληπτική εμπειρία, βρίσκεται σε άμεση επίγνωση ή σε σχέση **άμεσης εξοικείωσης** (*acquaintance*) με ένα αισθητηριακό δεδομένο, ακόμη και αν η εμπειρία είναι ψευδαισθητική ή παραισθητική. Το αισθητηριακό δεδομένο είναι ένα αντικείμενο που είναι άμεσα παρόν στην εμπειρία και διαθέτει τις ιδιότητες με τις οποίες εμφανίζεται.
Experiences of all kinds have a distinctive character, which marks them
out as intrinsically different from states of consciousness
<https://www.iep.utm.edu/consciou/> such as thinking. A plausible view
is that the difference should be accounted for by the fact that, in
having an experience, the subject is somehow immediately aware of a
range of phenomenal qualities. For example, in seeing, grasping and
tasting an apple, the subject may be aware of a red and green spherical
shape, a certain feeling of smoothness to touch, and a sweet sensation.
Such phenomenal qualities are also immediately present in
hallucinations. According to the sense-data theory, phenomenal qualities
belong to items called “sense-data.” In having a perceptual experience
the subject is directly aware of, or acquainted with, a sense-datum,
even if the experience is illusory or hallucinatory. The sense-datum is
an object immediately present in experience. It has the qualities it
appears to have.
[Sense-Data | Internet Encyclopedia of Philosophy](https://www.iep.utm.edu/sense-da/)
1979, Daniel Breazeale (translator), Friedrich Nietzsche, On Truth and Lies in a Nonmoral Sense [1873, Über Wahrheit und Lüge im außermoralischen Sinn], in *Philosophy and Truth*, page 84, quoted in 1998, Ian Markham, *Truth and the Reality of God: An Essay in Natural Theology*, page 103,
What then is truth? A movable host of metaphors, metonymies, and anthropomorphisms: in short, a sum of human relations which have been poetically and rhetorically intensified, transferred, and embellished, and which, after long usage, seems to a people to be fixed, canonical, and binding. Truths are illusions which we have forgotten are illusions; they are metaphors that have become worn out and have been drained of sensuous force, coins which have lost their embossing and are now considered as metal and no longer as coins.
Τι είναι λοιπόν η αλήθεια; Ένα κινούμενο πλήθος από μεταφορές, μετωνυμίες και ανθρωπομορφισμούς· με λίγα λόγια, ένα σύνολο ανθρώπινων σχέσεων που έχουν ποιητικά και ρητορικά ενταθεί, μεταφερθεί και εξωραϊστεί, και οι οποίες, ύστερα από μακρά χρήση, φαίνονται σε έναν λαό σταθερές, κανονικές και δεσμευτικές. Οι αλήθειες είναι ψευδαισθήσεις τις οποίες έχουμε λησμονήσει ότι είναι ψευδαισθήσεις· είναι μεταφορές που έχουν φθαρεί και έχουν απογυμνωθεί από την αισθητηριακή τους δύναμη, νομίσματα που έχουν χάσει την ανάγλυφη σφραγίδα τους και θεωρούνται πλέον ως μέταλλο και όχι πλέον ως νομίσματα.
[Metaphor - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Metaphor)
Πλάνη (Delusion): *(λατ. de + ludere, «παίζω»)* Εσφαλμένη ή μη αληθοφανής (*non-veridical*) γνώση. Ο όρος, κυρίως, περιορίζεται στην αντίληψη, τη μνήμη και άλλες μη συμπερασματικές μορφές γνώσης, αλλά μερικές φορές επεκτείνεται ώστε να περιλάβει και συμπερασματικές πεποιθήσεις και θεωρίες. Βλ. Αληθοφανής (Veridical).
Οι δύο κύριοι τύποι πλάνης είναι:
(α) η ψευδαίσθηση (illusion) ή μερικώς πλανημένη γνώση, π.χ. οι συνήθεις παραμορφώσεις των αισθήσεων και της μνήμης, οι οποίες εντούτοις έχουν κάποια πραγματική βάση· και
(β) η παραισθητική αντίληψη (hallucination) ή πλήρως πλανημένη γνώση, όπως τα όνειρα, οι ψευδο-αναμνήσεις κ.λπ., στα οποία δεν αντιστοιχεί τίποτε στην πραγματικότητα.
Βλ. Ψευδαίσθηση (Illusion)· Παραισθητική αντίληψη (Hallucination). — L.W.
Ψευδαίσθηση (Illusion): *(λατ. in + ludere, «παίζω»)* Μια αισθητηριακή ψευδαίσθηση είναι μια εσφαλμένη αντίληψη που προκύπτει από εσφαλμένη ερμηνεία των δεδομένων των αισθήσεων, επειδή αυτά παράγονται υπό ασυνήθιστες συνθήκες αντίληψης — φυσικές, φυσιολογικές ή ψυχολογικές. Η ψευδαίσθηση αντιδιαστέλλεται προς την παραισθητική αντίληψη (*hallucination*), στην οποία τα αισθητηριακά συστατικά στοιχεία απουσιάζουν εντελώς. Βλ. Πλάνη (Delusion)· Παραισθητική αντίληψη (Hallucination). — L.W.
Παραισθητική αντίληψη (Hallucination): *(λατ. hallucinatio, από το hallucinari, «περιπλανώμαι με τον νου»)* Μια μη αληθοφανής ή πλανημένη αντίληψη ενός αισθητηριακού αντικειμένου, η οποία λαμβάνει χώρα ενώ κανένα αντικείμενο δεν είναι πράγματι παρόν στα αισθητήρια όργανα. Βλ. Πλάνη (Delusion)· Ψευδαίσθηση (Illusion). — L.W.
Αρνητική παραισθητική αντίληψη (Negative Hallucination): Η αποτυχία αντίληψης ενός αντικειμένου το οποίο είναι πράγματι παρόν στα αισθητήρια όργανα. Βλ. Παραισθητική αντίληψη (Hallucination). — L.W.
[Delusion: (Lat. de + ludere, to play) Erroneous or non-veridical cognition. The term is properly restricted to perception, memory and other non-inferential forms of knowledge but is at times extended to include inferential beliefs and theories. See Veridical. The two principal types of delusion are (a) illusion or partially delusive cognition, e.g. the ordinary distortions of sense and memory which nevertheless have a basis in fact, and (b) hallucination or totally delusive cognition such as dreams, pseudo-memories, etc. to which nothing corresponds in fact. See Illusion; Hallucination. -- L.W. ](https://www.ditext.com/runes/d.html)
[Illusion: (Lat. in + ludere, to play) An illusion of sense is an erroneous perception arising from a misinterpretation of data of sense because they are produced under unusual conditions of perception, physical, physiological or psychological. Illusion contrasts with hallucination in which the sensuous ingredients are totally absent. See Delusion; Hallucination. -- L.W. ](http://www.ditext.com/runes/i.html)
[Hallucination: (Lat. hallucinatio, from hallucinari, to wander in mind) A non-veridical or delusive perception of a sense object occurring when no object is in fact present to the organs of sense. See Delusion, Illusion. -- L.W.
Hallucination, Negative: The failure to perceive an object which is in fact present to the organs of sense. See Hallucination. -- L.W. ](https://www.ditext.com/runes/h.html)
Οι **παραισθήσεις** είναι αντιληπτικές εμπειρίες που συμβαίνουν απουσία (https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/epileptic-absence) εξωτερικών αισθητηριακών ερεθισμάτων (https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/sensory-stimulation). Αν και οι παραισθήσεις είναι συχνότερα οπτικής ή ακουστικής φύσης, μπορούν να βιωθούν σε οποιαδήποτε αισθητηριακή τροπικότητα, συμπεριλαμβανομένων της οσφρητικής, της γευστικής, της απτικής και της σπλαγχνικής.
Οι γνήσιες παραισθήσεις πρέπει να διακρίνονται από τις **«ψευδαισθήσεις» (illusions)**, οι οποίες αναφέρονται σε εσφαλμένες αντιλήψεις πραγματικών εξωτερικών ερεθισμάτων, και από τις **«παραληρητικές ιδέες» (delusions)**, οι οποίες αναφέρονται σε παγιωμένες ψευδείς πεποιθήσεις. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική σε διαταραχές όπως η **σχιζοφρένεια** (https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/dementia-praecox), στην οποία παραισθήσεις, ψευδαισθήσεις και παραληρητικές ιδέες μπορεί να εμφανίζονται όλες στο ίδιο άτομο. Οι παραισθήσεις και οι ψευδαισθήσεις αποτελούν αυστηρά ανωμαλίες της αισθητηριακής αντίληψης, ενώ οι παραληρητικές ιδέες αποτελούν ανωμαλίες του περιεχομένου της σκέψης.
View chapter <https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123851574001354> Explore book<https://www.sciencedirect.com/referencework/9780123851581>
Read full chapter <https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123851574001354>
URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123851574001354
Reference work
Encyclopedia of the Neurological Sciences (Second Edition)
2014, Encyclopedia of the Neurological Sciences (Second Edition)
<https://www.sciencedirect.com/referencework/9780123851581>
J.A Fraser
https://www.sciencedirect.com/topics/nursing-and-health-professions/hallucination
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ μιας ψευδαίσθησης και μιας παραίσθησης;
Οι παραισθήσεις είναι αισθήσεις (οπτικές, ακουστικές, οσφρητικές, γευστικές ή απτικές) χωρίς ερέθισμα και αντιδιαστέλλονται προς τις ψευδαισθήσεις, οι οποίες είναι εσφαλμένες αντιλήψεις ενεργεία ερεθισμάτων (π.χ. η αντίληψη μιας σκιάς στον τοίχο ως φιδιού).
