Ο Αριστοτέλης ταυτίζει στενά τον χρόνο με τη μεταβολή. Αντιλαμβανόμαστε ότι έχει περάσει χρόνος μόνο επειδή αντιλαμβανόμαστε ότι κάτι έχει αλλάξει. Με άλλα λόγια, ο χρόνος είναι ένα μέτρο της μεταβολής, όπως ακριβώς ο χώρος είναι ένα μέτρο της απόστασης.

Ο Αριστοτέλης ταυτίζει στενά τον χρόνο με τη μεταβολή. Αντιλαμβανόμαστε ότι έχει περάσει χρόνος μόνο επειδή αντιλαμβανόμαστε ότι κάτι έχει αλλάξει. Με άλλα λόγια, ο χρόνος είναι ένα μέτρο της μεταβολής, όπως ακριβώς ο χώρος είναι ένα μέτρο της απόστασης. Όπως ο Αριστοτέλης αρνείται τη δυνατότητα ύπαρξης κενού χώρου ή κενού, έτσι αρνείται και τη δυνατότητα ύπαρξης κενού χρόνου, δηλαδή χρόνου που περνά χωρίς να συμβαίνει τίποτε.

Aristotle closely identifies time with change. We register that time has passed only by registering that something has changed. In other words, time is a measure of change just as space is a measure of distance. Just as Aristotle denies the possibility of empty space, or void, Aristotle denies the possibility of empty time, as in time that passes without anything happening.

Source: http://www.sparknotes.com/philosophy/aristotle/section3.html

Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη μορφή και την ύλη

 **Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη μορφή και την ύλη:**

Ο Αριστοτέλης, λοιπόν, θεώρησε ότι, για να εξηγηθεί η συνοχή και η αντικειμενική γνώση σε αυτόν τον κόσμο, η μορφή πρέπει να εντοπίζεται σε συγκεκριμένα ατομικά αντικείμενα. Ωστόσο, έπρεπε ακόμη να εξηγήσει πώς τα πράγματα μπορούν να μεταβάλλονται, πώς μπορούν να έχουν μονιμότητα και πώς μπορούμε να έχουμε γνώση. Έπρεπε επίσης να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της συμφιλίωσης της αντικειμενικής και της υποκειμενικής θεώρησης του κόσμου. Αντί να διαιρέσει τον κόσμο σε δύο χωριστά πεδία, ο Αριστοτέλης διαιρεί τα αντικείμενα σε δύο μέρη ή όψεις: μορφή και ύλη. Όλα τα αντικείμενα αποτελούνται από μια ορισμένη ύλη διατεταγμένη με έναν ορισμένο τρόπο. Το υλικό από το οποίο αποτελούνται είναι η ύλη τους. Ο τρόπος με τον οποίο είναι διατεταγμένο είναι η μορφή τους. Ας πάρουμε ως παράδειγμα ένα παιδί που παίζει με τουβλάκια. Το παιδί θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα ίδια τουβλάκια για να χτίσει πρώτα έναν τοίχο και έπειτα να τον γκρεμίσει και να χτίσει ένα σπίτι. Το υλικό ή η ύλη σε κάθε περίπτωση θα ήταν το ίδιο, τα τουβλάκια. Ωστόσο, το σπίτι και ο τοίχος έχουν την ύλη διατεταγμένη με διαφορετικούς τρόπους. Έχουν διαφορετικές μορφές. Το σπίτι εξακολουθεί να είναι ένα και το αυτό υλικό αντικείμενο· ωστόσο, έχει δύο διαφορετικές όψεις, τη μορφή και την ύλη του.

Όλα τα αντικείμενα, λοιπόν, έχουν ύλη, δηλαδή το υλικό από το οποίο αποτελούνται, και μορφή, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο είναι διατεταγμένη η ύλη. Είναι όμως η μορφή ενός πράγματος που το καθιστά αυτό που είναι. Όταν το παιδί γκρέμισε τον τοίχο από τουβλάκια, τα τουβλάκια ή η ύλη παρέμειναν. Ο τοίχος, ωστόσο, δεν υπήρχε πλέον, επειδή τα τουβλάκια δεν είχαν πλέον τη διάταξη ή μορφή που είναι χαρακτηριστική ενός τοίχου. Είναι η μορφή ενός αντικειμένου που το καθιστά το συγκεκριμένο αντικείμενο που είναι.

Είναι επίσης η μορφή ενός πράγματος εκείνη που γνωρίζουμε όταν έχουμε γνώση γι’ αυτό. Το να γνωρίζουμε έναν τοίχο ή ένα πρόσωπο σημαίνει να γνωρίζουμε την ιδιάζουσα διάταξη της ύλης ή τη μορφή τους. Αυτό είναι που τα καθιστά αυτό που είναι.

Ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί επίσης αυτή τη διάκριση για να εξηγήσει πώς μπορεί να υπάρχει τόσο μονιμότητα όσο και μεταβολή στον κόσμο:

**Εξήγηση της μεταβολής:** Η μεταβολή μπορεί να συμβεί επειδή η ίδια ύλη μπορεί να διαταχθεί με διαφορετικούς τρόπους. Όταν ο τοίχος από τουβλάκια καταστράφηκε, η ύλη, τα τουβλάκια, παρέμεινε. Στη μεταβολή, λοιπόν, είναι η μορφή που αλλάζει, ενώ η ύλη παραμένει η ίδια. Η μεταβολή συμβαίνει όταν αλλάζει η διάταξη της ύλης, όταν αυτή μεταβαίνει από μια μορφή σε μια άλλη.

**Εξήγηση της μονιμότητας:** Ωστόσο, παρόλο που η μορφή ενός αντικειμένου μπορεί να αλλάζει, είναι η μορφή, και όχι η ύλη, που παρέχει την τάξη και τη μονιμότητα στον κόσμο. Η ύλη όλων των πραγμάτων είναι τελικά η ίδια· δεν θα μπορούσε να εξηγήσει την τάξη και τη νοητότητα (intelligibility) που έχουν οι μεταβολές των πραγμάτων. Πρέπει να υπάρχει κάποιο μέρος της μορφής ενός πράγματος, η ουσιώδης μορφή του, που παραμένει το ίδιο καθώς το πράγμα μεταβάλλεται. Η ουσιώδης μορφή ενός πράγματος καθορίζει τι είναι ένα αντικείμενο και κατευθύνει τις μεταβολές και την ανάπτυξή του. Γι’ αυτό βρίσκουμε τις μεταβολές νοητές ή τακτικές. Ενώ ορισμένες όψεις της μορφής ενός πράγματος μεταβάλλονται συνεχώς, όσο ένα πράγμα εξακολουθεί να υπάρχει, η ουσιώδης μορφή του πρέπει να παραμένει η ίδια. Για παράδειγμα, καθώς ένα δέντρο αναπτύσσεται από σπόρο σε μια τεράστια βελανιδιά, η μορφή του μεταβάλλεται διαρκώς. Ωστόσο, οι μεταβολές του δεν είναι τυχαίες· δεν μεταβάλλεται σε πέτρα ή σε χοίρο. Μεταβάλλεται μόνο με τους τρόπους που είναι αναγκαίοι για να γίνει βελανιδιά. Αυτό συμβαίνει επειδή κάποιο μέρος του δέντρου παραμένει το ίδιο από τη στιγμή που είναι σπόρος μέχρι να γίνει ώριμη βελανιδιά. Η ουσιώδης μορφή ενός πράγματος το καθιστά αυτό που είναι και το καθοδηγεί μέσω των μεταβολών του προς τον τελικό του σκοπό. Έτσι εξηγείται πώς μπορούν να υπάρχουν μόνιμα αντικείμενα σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται διαρκώς.

[http://www.anselm.edu/homepage/dbanach/arist.htm]

Η αδυνατότητα της μεταβολής: ένα επιχείρημα (afreddos)

*Η αδυνατότητα της μεταβολής: ένα επιχείρημα*

> (1) Κατά τη διάρκεια του διαστήματος *I* ο Σωκράτης  μεταβλήθηκε από ωχρός σε ηλιοκαμένος. (*υπόθεση για απαγωγή σε άτοπο*)

> (2) Αν το (1) είναι αληθές, τότε πριν από το *I*, ο ηλιοκαμένος Σωκράτης ήταν είτε (α) κάτι είτε (β) τίποτα. (*προφανώς αληθής διαζευκτική πρόταση*)

> (3) Αν (α), τότε δεν υπήρξε καμία μεταβολή κατά το *I*. (Αρχή συμπερασμού: *Αυτό που ήδη είναι δεν μπορεί να προκύψει.*)

> (4) Άρα δεν ισχύει ότι πριν από το *I* ο ηλιοκαμένος Σωκράτης ήταν κάτι. (*από 1 και 3*)

> (5) Αν (β), τότε ο ηλιοκαμένος Σωκράτης ήταν τίποτα πριν από το *I* και κάτι μετά το *I* — πράγμα που είναι άτοπο. (Αρχή συμπερασμού: *Κάτι δεν μπορεί να προκύψει από το τίποτα*)

> (6) Άρα δεν ισχύει ότι πριν από το *I* ο ηλιοκαμένος Σωκράτης ήταν τίποτα. (*Ό,τι συνεπάγεται άτοπο είναι και το ίδιο άτοπο*)

> (7) Άρα δεν ισχύει ότι πριν από το *I* ο ηλιοκαμένος Σωκράτης ήταν κάτι, και δεν ισχύει ότι πριν από το *I* ο ηλιοκαμένος Σωκράτης ήταν τίποτα (*από 3 και 6*)

> Επομένως, ο Σωκράτης δεν μεταβλήθηκε κατά το *I*. (*1, 2, 7, διαζευκτικός modus tollens*)

> Όμως αυτό είναι ένα απολύτως γενικό επιχείρημα που μπορεί να εφαρμοστεί σε κάθε υποτιθέμενη μεταβολή. Επομένως, δεν υπάρχει καμία γνήσια μεταβολή στον κόσμο. Κάθε φαινομενική μεταβολή είναι ψευδαίσθηση, μια απλή εμφάνιση.

[The Presocratic Philosophers](https://www3.nd.edu/~afreddos/courses/301/presocs.htm) 

 

Η διερεύνηση του Αριστοτέλη σχετικά με τις αρχές της ύλης τον οδηγεί να διατυπώσει τη σημαντική διάκριση μεταξύ μορφής και ύλης

Η διερεύνηση του Αριστοτέλη σχετικά με τις αρχές της ύλης τον οδηγεί να διατυπώσει τη σημαντική διάκριση μεταξύ μορφής και ύλης. Ένα κλασικό παράδειγμα που απεικονίζει αυτή τη διάκριση είναι εκείνο ενός χάλκινου αγάλματος: ο χαλκός είναι η ύλη, ενώ η μορφή του αγάλματος είναι η μορφή. Ούτε η ύλη ούτε η μορφή μπορούν να υπάρξουν ανεξάρτητα. Ακόμη και ένα κομμάτι χαλκού θα είχε κάποια μορφή, αν και η μορφή αυτή θα ήταν λιγότερο διακριτή από εκείνη ενός αγάλματος. Παρομοίως, θα ήταν αδύνατο για μια μορφή να υπάρξει χωρίς κάποια ύλη που να προσλαμβάνει αυτή τη μορφή. Το άγαλμα δε χρειάζεται να είναι φτιαγμένο από χαλκό για να έχει τη μορφή του, αλλά πρέπει να είναι φτιαγμένο από κάτι. Η διάκριση μορφής–ύλης επιτελεί σημαντικό έργο για τον Αριστοτέλη, ιδίως στα έργα Φυσικά και Μετά τα Φυσικά, καθώς του επιτρέπει να εξηγήσει πώς κάτι μπορεί ταυτόχρονα να μεταβάλλεται και να παραμένει το ίδιο. Αν, για παράδειγμα, το χάλκινο άγαλμα λιωνόταν, η μορφή θα είχε αλλάξει αλλά η ύλη θα παρέμενε η ίδια. Αν δεν υπήρχε καμία αμετάβλητη ύλη, δε θα είχαμε κανένα λόγο να πούμε ότι το κομμάτι χαλκού ήταν κατά κάποιον τρόπο ο ίδιος χαλκός με εκείνον που αποτελούσε το άγαλμα.

[https://www.sparknotes.com/philosophy/aristotle/section3/page/2/]

Η μεταβολή λαμβάνει χώρα σύμφωνα με τέσσερα διαφορετικά είδη αιτίου (sparknotes)

Το έργο Φυσικά ανοίγει με μια διερεύνηση των αρχών της φύσης. Στη βάση, πρέπει να υπάρχει ένας ορισμένος αριθμός βασικών αρχών που δρουν στη φύση, σύμφωνα με τις οποίες μπορούν να εξηγηθούν όλες οι φυσικές διεργασίες. Κάθε μεταβολή ή διεργασία περιλαμβάνει κάτι που έρχεται στο είναι από το αντίθετό του. Κάτι γίνεται αυτό που είναι με το να αποκτά τη χαρακτηριστική του μορφή—για παράδειγμα, ένα βρέφος γίνεται ενήλικας, ένας σπόρος γίνεται ώριμο φυτό κ.ο.κ. Εφόσον το βρέφος ή ο σπόρος κατευθύνονταν προς αυτή τη μορφή εξαρχής, η ίδια η μορφή (η ιδέα ή το πρότυπο του ώριμου όντος) πρέπει να υπήρχε πριν το βρέφος ή ο σπόρος ωριμάσουν πράγματι. Επομένως, η μορφή πρέπει να είναι μία από τις αρχές της φύσης. Μια άλλη αρχή της φύσης πρέπει να είναι η στέρηση ή απουσία αυτής της μορφής, το αντίθετο από το οποίο η μορφή ήρθε στο είναι. Εκτός από τη μορφή και τη στέρηση, πρέπει να υπάρχει και μια τρίτη αρχή, η ύλη, η οποία παραμένει σταθερή καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας της μεταβολής. Αν τίποτε δεν παρέμενε αμετάβλητο όταν κάτι υφίσταται μεταβολή, τότε δε θα υπήρχε κανένα «πράγμα» για το οποίο θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπέστη τη μεταβολή. Άρα υπάρχουν τρεις βασικές αρχές της φύσης: ύλη, μορφή και στέρηση. Για παράδειγμα, η εκπαίδευση ενός ανθρώπου περιλαμβάνει τη μορφή του να είναι μορφωμένος, τη στέρηση του να είναι αμαθής, και την υποκείμενη ύλη του προσώπου που μεταβαίνει από την άγνοια στη μόρφωση. Αυτή η θεώρηση των αρχών της φύσης επιλύει πολλά από τα προβλήματα των προγενέστερων φιλοσόφων και υποδηλώνει ότι η ύλη διατηρείται: παρόλο που η μορφή της μπορεί να αλλάζει, η υποκείμενη ύλη που εμπλέκεται στις μεταβολές παραμένει σταθερή.

Η μεταβολή λαμβάνει χώρα σύμφωνα με τέσσερα διαφορετικά είδη αιτίου. Αυτά τα αίτια είναι πιο κοντά σε αυτό που θα ονομάζαμε «εξηγήσεις»: εξηγούν με διαφορετικούς τρόπους γιατί επήλθε η μεταβολή. Τα τέσσερα αίτια είναι (1) το υλικό αίτιο, που εξηγεί από τι αποτελείται κάτι· (2) το μορφικό αίτιο, που εξηγεί τη μορφή ή το πρότυπο στο οποίο αντιστοιχεί ένα πράγμα· (3) το ποιητικό αίτιο, που είναι αυτό που συνήθως εννοούμε με τον όρο «αίτιο», δηλαδή η αρχική πηγή της μεταβολής· και (4) το τελικό αίτιο, που είναι ο επιδιωκόμενος σκοπός της μεταβολής. Για παράδειγμα, στην κατασκευή ενός σπιτιού, το υλικό αίτιο είναι τα υλικά από τα οποία αποτελείται το σπίτι, το μορφικό αίτιο είναι το σχέδιο του αρχιτέκτονα, το ποιητικό αίτιο είναι η διαδικασία της οικοδόμησης, και το τελικό αίτιο είναι η παροχή στέγης και άνεσης. Τα φυσικά όντα, όπως τα φυτά και τα ζώα, διαφέρουν από τα τεχνητά αντικείμενα στο ότι διαθέτουν εσωτερική πηγή μεταβολής. Όλα τα αίτια μεταβολής στα τεχνητά αντικείμενα βρίσκονται έξω από τα ίδια τα αντικείμενα, ενώ τα φυσικά όντα μπορούν να προκαλούν μεταβολή εκ των έσω.

Ο Αριστοτέλης απορρίπτει την ιδέα ότι η τύχη συνιστά ένα πέμπτο αίτιο, παρόμοιας φύσης με τα άλλα τέσσερα. Συνήθως μιλάμε για τύχη αναφερόμενοι σε συμπτώσεις, όπου δύο ξεχωριστά γεγονότα, που έχουν τα δικά τους αίτια, συμπίπτουν με έναν τρόπο που δεν εξηγείται από καμία από τις δύο σειρές αιτίων. Για παράδειγμα, δύο άνθρωποι μπορεί να έχουν ο καθένας τους δικούς του λόγους να βρίσκονται σε έναν συγκεκριμένο τόπο σε μια συγκεκριμένη στιγμή, αλλά καμία από αυτές τις αιτιακές σειρές δεν εξηγεί τη σύμπτωση του ότι και οι δύο βρίσκονται εκεί την ίδια στιγμή.

Τα τελικά αίτια εφαρμόζονται στη φύση εξίσου όπως και στην τέχνη, έτσι ώστε καθετί στη φύση να εξυπηρετεί έναν χρήσιμο σκοπό. Ο Αριστοτέλης επιχειρηματολογεί εναντίον τόσο των απόψεων του Δημόκριτου, ο οποίος θεωρεί ότι η αναγκαιότητα στη φύση δεν έχει κανέναν χρήσιμο σκοπό, όσο και του Εμπεδοκλή, ο οποίος υποστηρίζει μια εξελικτική άποψη σύμφωνα με την οποία μόνο εκείνοι οι συνδυασμοί ζωντανών μερών που είναι χρήσιμοι κατόρθωσαν να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν. Αν ο Δημόκριτος είχε δίκιο, θα υπήρχαν τόσες άχρηστες όψεις της φύσης όσες και χρήσιμες, ενώ η θεωρία του Εμπεδοκλή δεν εξηγεί πώς τυχαίοι συνδυασμοί μερών θα μπορούσαν εξαρχής να συγκροτηθούν.

Τα Βιβλία Γ΄ και Δ΄ εξετάζουν ορισμένες θεμελιώδεις έννοιες της φύσης, ξεκινώντας από τη μεταβολή και έπειτα πραγματευόμενα το άπειρο, τον τόπο, το κενό και τον χρόνο. Ο Αριστοτέλης ορίζει τη μεταβολή ως «ἡ τοῦ δυνάμει ὄντος ἐντελέχεια, ᾗ τοιοῦτον, κίνησίς ἐστιν» (Φυσικά 201a10-11). Δηλαδή, η μεταβολή εδράζεται στη δυνατότητα ενός πράγματος να γίνει ένα άλλο. Σε όλες τις περιπτώσεις, η μεταβολή λαμβάνει χώρα μέσω της επαφής μεταξύ ενός δρώντος και ενός πάσχοντος, όπου το δρών μεταδίδει τη μορφή του στο πάσχον και η ίδια η μεταβολή πραγματοποιείται στο πάσχον.

[https://www.sparknotes.com/philosophy/aristotle/section3/]

 

Ο κόσμος είναι μια πραγματικότητα όπου η ύλη παίρνει μορφές σύμφωνα με νόμους, αλλά με χώρο για πιθανότητα και μεταβολή.

Ο κόσμος είναι μια πραγματικότητα όπου η ύλη παίρνει μορφές σύμφωνα με νόμους, αλλά με χώρο για πιθανότητα και μεταβολή.