[Α]ν δεν είναι κυριολεκτικά αληθές ότι η επιθυμία μου είναι αιτιωδώς υπεύθυνη για το άπλωμα του χεριού μου, και ο κνησμός μου είναι αιτιωδώς υπεύθυνος για το ξύσιμό μου, και η πεποίθησή μου είναι αιτιωδώς υπεύθυνη για το ότι λέω.... Αν τίποτε από αυτά δεν είναι κυριολεκτικά αληθές, τότε πρακτικά καθετί που πιστεύω για οτιδήποτε είναι ψευδές, και αυτό σημαίνει το τέλος του κόσμου.

> «[Α]ν δεν είναι κυριολεκτικά αληθές ότι η επιθυμία μου είναι αιτιωδώς υπεύθυνη για το άπλωμα του χεριού μου, και ο κνησμός μου είναι αιτιωδώς υπεύθυνος για το ξύσιμό μου, και η πεποίθησή μου είναι αιτιωδώς υπεύθυνη για το ότι λέω.... Αν τίποτε από αυτά δεν είναι κυριολεκτικά αληθές, τότε πρακτικά καθετί που πιστεύω για οτιδήποτε είναι ψευδές, και αυτό σημαίνει το τέλος του κόσμου.» (Fodor, 1989, σ. 77.)

> “[I]f it isn’t literally true that my wanting is causally responsible
for my reaching, and my itching is causally responsible for my
scratching, and my believing is causally responsible for my saying....
If none of that is literally true, then practically everything I believe
about anything is false and it’s the end of the world.” (Fodor, 1989, p. 77.)

ο παιδαγωγός πρέπει και ο ίδιος να διαπαιδαγωγηθεί (3η Θέση για τον Φοῑερμπαχ)

*3η Θέση για τον Φοῑερμπαχ*

Η υλιστική διδασκαλία [πως οι άνθρωποι είναι προϊόντα των περιστάσεων
και της αγωγής και, κατά συνέπεια, οι αλλαγμένοι άνθρωποι είναι προϊόντα
άλλων περιστάσεων και αλλαγμένης αγωγής, ξεχνάει πως οι περιστάσεις
αλλάζουν ίσα-ίσα από τους ανθρώπους και πως ο παιδαγωγός πρέπει και ο
ίδιος να διαπαιδαγωγηθεί. Η θεωρία αυτή καταλήγει λοιπόν αναγκαστικά στο
να χωρίζει την κοινωνία σε δυο μέρη, που το ένα από τα δυο στέκει πιο
πάνω από την κοινωνία (λ.χ. στο Ροβέρτο Όουεν)]*(ε)*.

Η συνταύτιση της μεταβολής των περιστάσεων με την ανθρώπινη
δραστηριότητα μπορεί να νοηθεί μόνο σαν \[*ανατρεπτική*] (Engels)
{επαναστατική (Marx)} *πράξη**[3]*.

*[3] Ενάντια στη θεωρία
του Φόιερμπαχ για το περιβάλλον, πού θεωρεί τους ανθρώπους σαν προϊόντα
των περιστάσεων και της αγωγής, παρατηρεί ο Μαρξ πως οι περιστάσεις
δημιουργούνται από αυτόν τον ίδιο τον άνθρωπο μέσα στην παραγωγική του
δράση και μέσα σ’ αυτή μεταβάλλονται. Η αγωγή δεν είναι κάτι το γενικό
και απόλυτο, πού στέκεται Έξω από την κοινωνία χωρίς να έχει καμιά σχέση
με τη μορφή της κοινωνίας. Η αγωγή είναι και αυτή προϊόν των κοινωνικών
σχέσεων όπως και ο ίδιος ο παιδαγωγός. Ο Μαρξ παρατηρεί ακόμα πως ο
χωρισμός της κοινωνίας σε δυο διαφορετικές ομάδες, μια ομάδα πού την
αποτελούν οι λίγοι εκλεκτοί που μπορούν να διαπαιδαγωγούν τους άλλους
και μια ομάδα πού την αποτελεί η μάζα πού έχει ανάγκη από
διαπαιδαγώγηση, ξεκινάει από την αντίληψη πως πρέπει να υπάρχει από τη
μια η αριστοκρατία του πνεύματος και από την άλλη η παθητική μάζα πού θα
διαπαιδαγωγείται από την πρώτη. Η αντίληψη αυτή αντικαθρεφτίζει την
ταξική διάρθρωση της αστικής κοινωνίας και δικαιολογεί, ως ένα σημείο,
την ύπαρξη των τάξεων. Έτσι η φοϊερμπαχική φιλοσοφία, παρ’ όλη τη
διαφωτιστική της τάση, παίρνει ένα συντηρητικό χαραχτήρα. Στη θεωρία
αυτή του Φόιερμπαχ αντιπαραθέτει ο Μαρξ τη θεωρία της επαναστατικής
πράξης, που με την ανατρεπτική της δραστηριότητα ερμηνεύει ταυτόχρονα
και περιστάσεις και ανθρώπους.

[Καρλ Μαρξ, ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΦΟΪΕΡΜΠΑΧ]

[Karl Marx: Θέσεις για τον Feuerbach – Praxis Review](https://praxisreview.gr/karl-marx-%CE%B8%CE%AD%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CE%BD-feuerbach/)

Αυτό το Είναι μου, ό,τι κι αν είναι στην πραγματικότητα, αποτελείται από λίγο σάρκα, λίγο πνοή, και το μέρος που κυβερνά (Marcus Aurelius)

«Αυτό το Είναι μου, ό,τι κι αν είναι στην πραγματικότητα, αποτελείται από λίγο σάρκα, λίγο πνοή, και το μέρος που κυβερνά.»

"This Being of mine, whatever it really is, consists of a little flesh, a little breath, and the part which governs."

- Marcus Aurelius, Meditations, II, 2