Η πρώτη κατηγορία όπου παρουσιάζεται ο αστικός πλούτος είναι η κατηγορία του εμπορεύματος.

1) /Αξία./ |63|

Αυτό το κομάτι να προταχθεί.

Η πρώτη κατηγορία όπου παρουσιάζεται ο αστικός πλούτος είναι η κατη-
γορία του /εμπορεύματος. /Το ίδιο το εμπόρευμα εμφανίζεται σαν
ενότητα δυο προσδιορισμών. Είναι /αξία χρήσης, /δηλαδή αντικείμενο της
ικανοποίησης κάποιου συστήματος ανθρώπινων αναγκών. Αυτή είναι η υλική
του πλευρά, που μπορεί να είναι κοινή στις πιο διαφορετικές εποχές της
παραγωγής, και που η εξέταση της βρίσκεται άρα έξω από το πεδίο της
πολιτικής
οικονομίας. Η αξία χρήσης εντάσσεται στο πεδίο της από τη στιγμή που
τροποποιείται από τις σύγχρονες παραγωγικές σχέσεις, ή που παρεμβαίνει
με τη σειρά της τροποποιητικά πάνω σ' αυτές. Αυτά τα γενικά που
συνηθίζουν να γράφουν, για τα προσχήματα, σχετικά με την αξία χρήσης
περιορίζονται σε κοινοτοπίες που είχαν κάποια ιστορική αξία στα πρώτα βήματα
της επιστήμης, όταν οι κοινωνικές μορφές της αστικής παραγωγής με
κόπο ακόμα απομονώνονταν από το υλικό και με μεγάλη προσπάθεια
εντοπίζονταν σαν αυτοτελή αντικείμενα της έρευνας. Στην πραγματικότητα
όμως η αξία χρήσης του εμπορεύματος είναι δοσμένη προϋπόθεση - η υλική
βάση όπου παριστάνεται μια καθορισμένη οικονομική σχέση. Μόνο αυτή η καθο-
ρισμένη σχέση σφραγίζει την αξία χρήσης σαν εμπόρευμα. Το σιτάρι, για
παράδειγμα, έχει την ίδια αξία χρήσης είτε το καλλιεργούν δούλοι,
δουλοπάροικοι ή ελεύθεροι εργάτες. Δεν θα έχανε την αξία χρήσης του αν
έπεφτε από τον ουρανό. Πώς τώρα μετατρέπεται η αξία χρήσης σε εμπόρευμα;
Φορέας της /ανταλλακτικής αξίας. /Παρόλο που είναι άμεσα ενωμένες στα
πλαίσια του εμπορεύματος, η αξία χρήσης και η ανταλλακτική αξία
διαχωρίζονται εξίσου άμεσα. Όχι μόνο η ανταλλακτική αξία εμφανίζεται να
μην καθορίζεται από την αξία χρήσης, αλλά και - αντίθετα - το εμπόρευμα
γίνεται εμπόρευμα, πραγματοποιείται σαν ανταλλακτική αξία, μόνο στο
βαθμό που ο κάτοχος του δεν σχετίζεται προς αυτό σαν αξία χρήσης. Μόνο
με την αλλοτρίωση αυτού του εμπορεύματος, την ανταλλαγή του με άλλα
εμπορεύματα, αποκτά ο κάτοχος του αξίες χρήσης. Η ιδιοποίηση με μέσο την
αλλοτρίωση αποτελεί τη θεμελιακή μορφή του κοινωνικού συστήματος
παραγωγής που σαν απλούστατη και πιο αφηρημένη του έκφραση εμφανίζεται η
ανταλλακτική αξία. Προϋπόθεση είναι η αξία χρήσης του εμπορεύμα-
τος· αξία χρήσης όμως όχι για τον ιδιοκτήτη του, αλλά για την
κοινωνία γενικά. {Όπως μια οικογένεια βιομηχανικών εργατών του
Μάντσεστερ, όπου τα παιδιά βρίσκονται σε ανταλλακτική σχέση με τους
γονείς τους και τους πληρώνουν νοίκι και διατροφή, δεν αποτελεί την
παραδοσιακή οικονο-

{682} Τετράδιο VII,64

μική οργάνωση της οικογένειας, άλλο τόσο και γενικά το σύστημα της
σύγχρονης ιδιωτικής ανταλλαγής δεν είναι η αυτοφυής οικονομία των
κοινωνιών. <nb/>Η ανταλλαγή δεν αρχίζει ανάμεσα στα άτομα μέσα σε μια
κοινότητα, αλλά εκεί που τελειώνουν οι κοινότητες - στα όρια τους, στο
σημείο επαφής διαφορετικών κοινοτήτων. Η κοινοκτημοσύνη ανακαλύφθηκε
πάλι πρόσφατα σαν κάποιο ιδιαίτερο σλαβικό αξιοπερίεργο. Στην
πραγματικότητα όμως η Ινδία μάς παρουσιάζει ένα δειγματολόγιο με τις πιο
ποικίλες μορφές τέτοιων οικονομικών κοινοτήτων, λίγο-πολύ διαλυμένων
αλλά ακόμα ολότελα ευδιάκριτων και μια βαθύτερη ιστορική έρευνα
ξαναβρίσκει αυτή την κοινοκτημοσύνη σαν αφετηρία όλων των πολιτισμένων
λαών. Το σύστημα της παραγωγής που βασίζεται στην ανταλλαγή αποτελεί
αρχικά την ιστορική διάλυση αυτού του αυτοφυούς κομμουνισμού. Ωστόσο
υπάρχει πάλι μια ολόκληρη σειρά οικονομικών συστημάτων, ανάμεσα στον
σύγχρονο κόσμο -όπου η ανταλλακτική αξία κυριαρχεί σ' ολόκληρη την
έκταση και το βάθος της παραγωγής - και στους κοινωνικούς σχηματισμούς
που θεμέλιο έχουν βέβαια ήδη τη διαλυμένη συλλογική ιδιοκτησία, χωρίς |

[Karl Marx, Grundrisse, Μτφ. Διονύσης Διβάρης]