[248] Τώρα, πώς καθορίζεται η αξία του εργάτη; Με την αντικειμενοποιημένη εργασία
που περιέχεται στο εμπόρευμά του. Αυτό το εμπόρευμα υπάρχει στη [249]
ζωτικότητα του. Για να τη διατηρήσει από μέρα σε μέρα (δεν ασχολούμαστε ακόμα
με την εργατική τάξη, δηλαδή με την αποζημίωση για τη φθορά με την οποία μπορεί να διατηρηθεί ως τάξη, αφού εδώ ο εργάτης
αντιμετωπίζει το κεφάλαιο ως *εργάτης*, ως το προυποτιθέμενο αιώνιο υποκείμενο σε
αντίθεση προς το κεφάλαιο, όχι ακόμη ως ένα παροδικό άτομο του τύπου
«εργάτης») πρέπει να καταναλώσει μια ορισμένη ποσότητα προμηθειών, να αντικαταστήσει το
καταναλωθέν αίμα κλπ. Λαμβάνει μόνο ένα ισοδύναμο. Ως εκ τούτου, αύριο,
μετά την ολοκλήρωση της ανταλλαγής — και μόνο αφού έχει
ολοκληρώσει τυπικά την ανταλλαγή που την πραγματοποιεί στη διαδικασία της
παραγωγής - η εργασιακή του ικανότητα θα υπάρχει με τον ίδιο τρόπο όπως πριν· αυτός
έχει λάβει ένα ακριβές ισοδύναμο, καθώς η τιμή που έχει λάβει τον αφήνει
στην κατοχή της ίδιας ανταλλακτικής αξίας που είχε πριν. Το κεφάλαιο
του έχει καταβάλει την ποσότητα της αντικειμενοποιημένης εργασίας που περιέχεται στη δική του
ζωτικότητα. Την έχει καταναλώσει, και αφού δεν υπήρχε ως πράγμα αλλά
ως ικανότητα σε ένα ζωντανό ον, μπορεί να ανανεώσει την ανταλλαγή εν όψει
της *ειδικής* φύσης του εμπορεύματός του—τη συγκεκριμένη φύση της ζωικής
διαδικασίας. Εφόσον εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με *ειδικά* εξειδικευμένη εργασία,
αλλά με την εργασία καθαρή και απλή, δεν μας απασχολεί ακόμη το γεγονός
ότι εκτός από τον εργασιακό χρόνο που αντικειμενοποιείται στη ζωτικότητά του — δηλ. τον
χρόνο εργασίας που απαιτείται για την πληρωμή των προϊόντων που απαιτούνται για την
διατήρηση της ζωτικότητάς του—περισσότερη εργασία αντικειμενοποιείται στο άμεσο του
είναι, δηλαδή οι αξίες που έχει καταναλώσει για να παράγει μια συγκεκριμένη
*εργασιακή ικανότητα*, μια συγκεκριμένη *δεξιότητα*, η αξία της οποίας δίνεται από
το κόστος παραγωγής μιας παρόμοιας ειδικής δεξιότητας.
Αν χρειαζόταν μια ολόκληρη εργάσιμη ημέρα για να κρατηθεί στη ζωή ένας εργάτης
μια εργάσιμη ημέρα, το κεφάλαιο δεν θα υπήρχε, γιατί μια εργάσιμη μέρα θα
ανταλλασσόταν με το δικό της προϊόν. Ως αποτέλεσμα, το κεφάλαιο δεν θα μπορούσε να αξιοποιήσει
τον εαυτό του ως κεφάλαιο και έτσι δεν θα μπορούσε να διατηρήσει τον εαυτό του. Η
αυτοσυντήρηση του κεφαλαίου είναι η αυτοαξιοποίησή του. Αν το κεφάλαιο έπρεπε
να εργάζεται για να ζήσει, δεν θα διατηρούσε τον εαυτό του ως κεφάλαιο αλλά ως
εργασία. Η ιδιοκτησία των πρώτων υλών και των εργαλείων της εργασίας
θα ήταν καθαρά *ονομαστική*· [III-23] οικονομικά, θα ανήκαν ακριβώς
τόσο στον εργάτη όσο και στον καπιταλιστή, αφού θα παρήγαγαν
*αξία* για τον καπιταλιστή μόνο στο βαθμό που ήταν ο ίδιος εργάτης. Αυτός
δεν θα τα αντιμετώπιζε επομένως ως κεφάλαιο αλλά ως απλή φυσική ύλη
και μέσα εργασίας, όπως ακριβώς κάνει ο ίδιος ο εργάτης στη διαδικασία της
παραγωγής.
Αν, αντίθετα, π.χ. χρειάζεται μόνο μισή εργάσιμη ημέρα για να κρατηθεί ένα
εργάτης ζωντανός για μια ολόκληρη εργάσιμη ημέρα, μια υπεραξία του προϊόντος είναι
το αυτόματο αποτέλεσμα, γιατί ο καπιταλιστής έχει πληρώσει [250]
στην τιμή [της εργασίας] μόνο μισή εργάσιμη ημέρα και έχει λάβει μια
ολόκληρη εργάσιμη ημέρα αντικειμενοποιημένη στο προϊόν· ως εκ τούτου δεν έχει ανταλλάξει
*τίποτα* για το δεύτερο μισό της εργάσιμης ημέρας. Δεν είναι ανταλλαγή αλλά
μια διαδικασία κατά την οποία αποκτά χωρίς ανταλλαγή *αντικειμενοποιημένο χρόνο εργασίας*,
δηλ. *αξία*, που μόνη αυτή μπορεί να τον κάνει καπιταλιστή. Η μισή
εργάσιμη ημέρα κοστίζει στο κεφάλαιο *τίποτα*· λαμβάνει επομένως μια αξία για
την οποία δεν έχει δώσει ισοδύναμο. Και η αύξηση των αξιών μπορεί
συμβεί μόνο επειδή λαμβάνεται, και ως εκ τούτου *δημιουργείται*, μια αξία πάνω από την ισοδύναμη.
Μιλώντας γενικά, η υπεραξία είναι αξία πάνω από το
ισοδύναμο. Το ισοδύναμο, εξ ορισμού, είναι μόνο η ταυτότητα της αξίας
με τον εαυτό της. Επομένως, η υπεραξία δεν μπορεί ποτέ να πηγάζει από το
ισοδύναμο· ούτε, επομένως, μπορεί να πηγάζει αρχικά από την κυκλοφορία.
Πρέπει να πηγάζει από τη διαδικασία παραγωγής του ίδιου του κεφαλαίου.
Το ζήτημα μπορεί επίσης να εκφραστεί ως εξής: εάν ο εργάτης χρειάζεται μόνο μισή
εργάσιμη μέρα για να ζήσει μια ολόκληρη μέρα, χρειάζεται να εργάζεται μόνο μισή μέρα για να
να εξασφαλίσει την ύπαρξη του ως εργάτης. Το δεύτερο μισό της εργάσιμης ημέρας είναι
καταναγκαστική εργασία· υπερεργασία. Αυτό που εμφανίζεται στην πλευρά του κεφαλαίου ως
υπεραξία, εμφανίζεται από την πλευρά του εργάτη ακριβώς ως υπερεργασία
πέρα και πάνω από τις ανάγκες του ως εργάτη, άρα πέρα και πάνω από τις δικές του
άμεσες ανάγκες για τη διατήρηση της ζωτικότητάς του.
Η μεγάλη ιστορική πτυχή του κεφαλαίου είναι η *δημιουργία* αυτής της
*υπερεργασίας*, περιττής από την άποψη της απλής αξίας χρήσης,
της απλής επιβίωσης, και η ιστορική του αποστολή εκπληρώνεται όταν,
από τη μια πλευρά, οι ανάγκες αναπτύσσονται σε σημείο όπου η υπερεργασία
πέρα από αυτό που είναι αναγκαίο έχει γίνει η ίδια γενική ανάγκη και προκύπτει
από τις ίδιες τις ατομικές ανάγκες· και από την άλλη, όταν, από το
αυστηρή πειθαρχία του κεφαλαίου στην οποία διαδοχικές γενιές
έχουν υποταχθεί, η γενική εργατικότητα έχει αναπτυχθεί ως το καθολικό
περιουσιακό στοιχείο της νέας γενιάς· και, τέλος, όταν οι παραγωγικές δυνάμεις της
εργασίας, που συνεχώς παροτρύνονται (whipped on) από το κεφάλαιο στην απεριόριστη επιθυμία του για
πλουτισμό, και στις συνθήκες υπό τις οποίες μόνο μπορεί να ικανοποιήσει αυτό
τον πόθο, έχουν αναπτυχθεί στο στάδιο όπου η κατοχή και
η διατήρηση του γενικού πλούτου απαιτεί από ολόκληρη την κοινωνία
συγκριτικά μικρότερο χρόνο εργασίας αφενός και αφετέρου
η εργατική κοινωνία τηρεί επιστημονική στάση απέναντι στη διαδικασία της
συνεχούς αναπαραγωγής της, της αναπαραγωγής της σε όλο και μεγαλύτερη αφθονία. Έτσι
η εργασία στην οποία ο άνθρωπος κάνει ό,τι μπορεί να κάνει τα πράγματα να κάνουν για αυτόν έχει παύσει.
Κατά συνέπεια, το κεφάλαιο και η εργασία σχετίζονται μεταξύ τους εδώ όπως το χρήμα και το
εμπόρευμα: αν το ένα είναι η γενική μορφή πλούτου, [251]
το άλλο είναι απλώς η ουσία που επιδιώκει την άμεση κατανάλωση. Όπως η
αδιάκοπη προσπάθεια για τη γενική μορφή πλούτου, ωστόσο, το κεφάλαιο
εξαναγκάζει την εργασία πέρα από τα όρια της φυσικής ανάγκης και έτσι δημιουργεί τα
υλικά στοιχεία για την ανάπτυξη της πλούσιας ατομικότητας, που
είναι τόσο ποικίλη και ολοκληρωμένη στην παραγωγή της όσο και στην
κατανάλωση της, και της οποίας η εργασία επομένως δεν εμφανίζεται πλέον ως εργασία αλλά
ως η πλήρης ανάπτυξη της ίδιας της δραστηριότητας, στην οποία η φυσική αναγκαιότητα
έχει εξαφανιστεί στην άμεση μορφή της· γιατί η φυσική ανάγκη
έχει αντικατασταθεί από την ιστορικά παραγόμενη ανάγκη. Γι' αυτό το *κεφάλαιο είναι*
*παραγωγικό*, δηλ. μια *ουσιαστική σχέση για την ανάπτυξη των*
*παραγωγικών δυνάμεων της κοινωνίας*. Παύει να είναι τέτοιο μόνο όπου
η ανάπτυξη των ίδιων αυτών των παραγωγικών δυνάμεων συναντά ένα εμπόδιο
στο ίδιο το κεφάλαιο.
Οι *Times* του Νοεμβρίου [21,] 1857 περιέχουν την πιο ελκυστική κραυγή
οργής από έναν φυτευτή των Δυτικών Ινδιών. Με μεγάλη ηθική αγανάκτηση αυτός
ο συνήγορος — υπό μορφή έκκλησης για την επανεισαγωγή της νέγρικης δουλείας — εξηγεί
πώς οι *Quashees* (οι ελεύθεροι μαύροι της Τζαμάικα) ικανοποιούνται με το να
παράγουν μόνο ό,τι είναι απολύτως αναγκαίο για τη δική τους κατανάλωση και
πέρα από αυτή την «αξία χρήσης», θεωρούν την ίδια την τεμπελιά (απόλαυση και
αδράνεια) ως το πραγματικό είδος πολυτελείας· πώς δεν δίνουν δεκάρα για
τη ζάχαρη και το πάγιο κεφάλαιο που έχει επενδυθεί στις φυτείες, αλλά μάλλον
αντιδρούν με κακόβουλη ευχαρίστηση και σαρδόνια χαμόγελα όταν ένας φυτευτής
καταστρέφεται, και ακόμα εκμεταλλεύονται τον επίκτητο χριστιανισμό τους ως κάλυμμα γι' αυτή
τη σαρδόνια διάθεση και νωθρότητα.
Έχουν πάψει να είναι δούλοι, όχι για να γίνουν μισθωτοί εργάτες, αλλά
αυτοσυντηρούμενοι αγρότες, που εργάζονται για τη δική τους πενιχρή κατανάλωση.
Το κεφάλαιο ως κεφάλαιο δεν υπάρχει γι' αυτούς, γιατί ο πλούτος που έχει καταστεί ανεξάρτητος γενικά υπάρχει *μόνο* είτε μέσω της *άμεσης* εξαναγκασμένης
εργασίας, δουλείας ή μέσω της *διαμεσολαβούμενης* εξαναγκασμένης εργασίας, της *μισθωτής εργασίας*.
Ο πλούτος αντιμετωπίζει την άμεση εξαναγκασμένη εργασία όχι ως κεφάλαιο αλλά ως
*σχέση κυριαρχίας*. Με βάση την άμεση εξαναγκασμένη εργασία,
επομένως μόνο η σχέση κυριαρχίας αναπαράγεται για την οποία
ο ίδιος ο πλούτος έχει αξία μόνο ως ικανοποίηση, όχι ως πλούτος καθαυτός,
και η οποία [III-24] δεν μπορεί επομένως ποτέ να δημιουργήσει *γενική εργατικότητα*.
(Θα επανέλθουμε αργότερα σε αυτή τη σχέση μεταξύ δουλείας και μισθωτής εργασίας.)
Now, how is the worker's value determined? By the objectified labour
contained in his commodity. This commodity exists in his
249
vitality. In order to maintain it from day to day (we are not yet
dealing with the working class, i.e. not with compensation for wear and
tear by which it can maintain itself as a class, since here the worker
faces capital as /worker, /as the presupposed perennial subject in
antithesis to capital, not yet as a transient individual of the type
"worker") he must consume a certain quantity of provisions, replace the
consumed blood, etc. He receives only an equivalent. Hence tomorrow,
after the conclusion of the exchange—and it is only after he has
formally concluded the exchange that he carries it out in the process of
production—his labour capacity will exist in the same way as before; he
has received an exact equivalent, as the price he has received leaves
him in possession of the same exchange value as he had before. Capital
has paid him the quantity of objectified labour contained in his
vitality. He has consumed it, and since it did not exist as a thing but
as a capacity in a living being, he can renew the exchange in view of
the /specific /nature of his commodity—the specific nature of the life
process. Since we are not dealing here with /specially /skilled labour,
but with labour pure and simple, we are not yet concerned with the fact
that in addition to the labour time objectified in his vitality—i.e. to
the labour time necessary to pay for the products required for the
maintenance of his vitality—more labour is objectified in his immediate
being, namely the values he has consumed in order to produce a specific
/labour capacity, /a particular /skill, /the value of which is given by
the costs of production of a similar specific skill.
If a whole working day were required in order to keep a worker alive for
a working day, capital would not exist, because one working day would
exchange for its own product. As a result, capital could not valorise
itself as capital and thus could not preserve itself. The
self-preservation of capital is its self-valorisation. If capital had to
work in order to live, it would not preserve itself as capital but as
labour. The ownership of raw materials and the instruments of labour
would be purely /nominal; /[III-23] economically, they would belong just
as much to the worker as to the capitalist, since they would produce
/value /for the capitalist only in so far as he was himself a worker. He
would therefore not treat them as capital but as mere physical matter
and means of labour, just as the worker himself does in the process of
production.
If, on the contrary, e.g. only half a working day is needed to keep a
worker alive for a whole working day, a surplus value of the product is
the automatic result, because the capitalist has paid
*****
250
Outlines of the Critique of Political Economy
in the price [of labour] only half a working day and he has received a
whole working day objectified in the product; therefore has exchanged
/nothing /for the second half of the working day. It is not exchange but
a process in which he obtains without exchange /objectified labour time,
/i.e. /value, /which alone can make him into a capitalist. Half the
working day costs capital /nothing; /it therefore receives a value for
which it has given no equivalent. And the augmentation of values can
occur only because a value over and above the equivalent is obtained,
hence /created./
Speaking generally, surplus value is value over and above the
equivalent. The equivalent, by definition, is only the identity of value
with itself. Surplus value can never, therefore, spring from the
equivalent; nor, therefore, can it spring originally from circulation.
It must spring from the process of production of capital itself. The
matter can also be expressed thus: if the worker requires only half a
working day to live for a whole day, he needs to work only half a day to
eke out his existence as a worker. The second half of the working day is
forced labour; surplus labour.^98 What appears on the side of capital as
surplus value, appears on the worker's side precisely as surplus labour
over and above his requirements as worker, hence over and above his
immediate requirements to sustain his vitality.
The great historical aspect of capital is the /creation /of this
/surplus labour, /superfluous from the point of view of mere use value,
of mere subsistence, and its historical mission is fulfilled when, on
the one hand, needs are developed to the point where surplus labour
beyond what is necessary has itself become a general need and arises
from the individual needs themselves; and on the other, when, by the
strict discipline of capital to which successive generations have been
subjected, general industriousness has been developed as the universal
asset of the new generation; and, lastly, when the productive forces of
labour, constantly whipped on by capital in its unbounded lust for
enrichment, and in the conditions in which alone it can satisfy this
lust, have been developed to the stage where the possession and
preservation of general wealth requires from the whole of society only
comparatively little labour time on the one hand, and on the other
labouring society takes a scientific attitude towards the process of its
continuing reproduction, its reproduction in ever greater abundance; so
that labour in which man does what he can make things do for him has ceased.
Accordingly, capital and labour relate to each other here like money and
commodity: if the one is the general form of wealth,
*****
Chapter on Capital
251
the other is merely the substance seeking immediate consumption. As the
ceaseless striving for the general form of wealth, however, capital
forces labour beyond the limits of natural need and thus creates the
material elements for the development of the rich individuality, which
is as varied and comprehensive in its production as it is in its
consumption, and whose labour therefore no longer appears as labour but
as the full development of activity itself, in which natural necessity
has disappeared in its immediate form; because natural need has been
replaced by historically produced need. This is why /capital is
productive, /i.e. an /essential relationship for the development of the
productive forces of society. /It ceases to be such only where the
development of these productive forces themselves encounters a barrier
in capital itself.
/The Times /of November [21,] 1857 contains a most endearing scream of
rage from a West Indian planter.^a With great moral indignation this
advocate—by way of plea for the reintroduction of Negro slavery—explains
how the /Quashees /(the free blacks of Jamaica) content themselves to
produce only what is strictly necessary for their own consumption and
apart from this "use value", regard loafing itself (indulgence and
idleness) as the real luxury article; how they don't give a damn about
sugar and the fixed capital invested in the plantations, but rather
react with malicious pleasure and sardonic smiles when a planter goes to
ruin, and even exploit their acquired Christianity as a cover for this
sardonic mood and indolence.
They have ceased to be slaves, not in order to become wage workers, but
self-sustaining peasants, working for their own meagre consumption.
Capital as capital does not exist for them, because wealth made
independent in general exists /only /either through /direct /forced
labour, slavery, or through /mediated /forced labour, /wage labour.
/Wealth confronts direct forced labour not as capital but as
/relationship of domination. /On the basis of direct forced labour,
therefore, only the relationship of domination is reproduced, for which
wealth itself has value only as gratification, not as wealth as such,
and which [III-24] can therefore never create /general industriousness.
/(We shall come back later to this relationship between slavery and wage
labour.)
[Karl Marx, MECW, vol. 28, pp. 248-51]
