ο παιδαγωγός πρέπει και ο ίδιος να διαπαιδαγωγηθεί (3η Θέση για τον Φοῑερμπαχ)

*3η Θέση για τον Φοῑερμπαχ*

Η υλιστική διδασκαλία [πως οι άνθρωποι είναι προϊόντα των περιστάσεων
και της αγωγής και, κατά συνέπεια, οι αλλαγμένοι άνθρωποι είναι προϊόντα
άλλων περιστάσεων και αλλαγμένης αγωγής, ξεχνάει πως οι περιστάσεις
αλλάζουν ίσα-ίσα από τους ανθρώπους και πως ο παιδαγωγός πρέπει και ο
ίδιος να διαπαιδαγωγηθεί. Η θεωρία αυτή καταλήγει λοιπόν αναγκαστικά στο
να χωρίζει την κοινωνία σε δυο μέρη, που το ένα από τα δυο στέκει πιο
πάνω από την κοινωνία (λ.χ. στο Ροβέρτο Όουεν)]*(ε)*.

Η συνταύτιση της μεταβολής των περιστάσεων με την ανθρώπινη
δραστηριότητα μπορεί να νοηθεί μόνο σαν \[*ανατρεπτική*] (Engels)
{επαναστατική (Marx)} *πράξη**[3]*.

*[3] Ενάντια στη θεωρία
του Φόιερμπαχ για το περιβάλλον, πού θεωρεί τους ανθρώπους σαν προϊόντα
των περιστάσεων και της αγωγής, παρατηρεί ο Μαρξ πως οι περιστάσεις
δημιουργούνται από αυτόν τον ίδιο τον άνθρωπο μέσα στην παραγωγική του
δράση και μέσα σ’ αυτή μεταβάλλονται. Η αγωγή δεν είναι κάτι το γενικό
και απόλυτο, πού στέκεται Έξω από την κοινωνία χωρίς να έχει καμιά σχέση
με τη μορφή της κοινωνίας. Η αγωγή είναι και αυτή προϊόν των κοινωνικών
σχέσεων όπως και ο ίδιος ο παιδαγωγός. Ο Μαρξ παρατηρεί ακόμα πως ο
χωρισμός της κοινωνίας σε δυο διαφορετικές ομάδες, μια ομάδα πού την
αποτελούν οι λίγοι εκλεκτοί που μπορούν να διαπαιδαγωγούν τους άλλους
και μια ομάδα πού την αποτελεί η μάζα πού έχει ανάγκη από
διαπαιδαγώγηση, ξεκινάει από την αντίληψη πως πρέπει να υπάρχει από τη
μια η αριστοκρατία του πνεύματος και από την άλλη η παθητική μάζα πού θα
διαπαιδαγωγείται από την πρώτη. Η αντίληψη αυτή αντικαθρεφτίζει την
ταξική διάρθρωση της αστικής κοινωνίας και δικαιολογεί, ως ένα σημείο,
την ύπαρξη των τάξεων. Έτσι η φοϊερμπαχική φιλοσοφία, παρ’ όλη τη
διαφωτιστική της τάση, παίρνει ένα συντηρητικό χαραχτήρα. Στη θεωρία
αυτή του Φόιερμπαχ αντιπαραθέτει ο Μαρξ τη θεωρία της επαναστατικής
πράξης, που με την ανατρεπτική της δραστηριότητα ερμηνεύει ταυτόχρονα
και περιστάσεις και ανθρώπους.

[Καρλ Μαρξ, ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΦΟΪΕΡΜΠΑΧ]

[Karl Marx: Θέσεις για τον Feuerbach – Praxis Review](https://praxisreview.gr/karl-marx-%CE%B8%CE%AD%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CE%BD-feuerbach/)