Σημασία και Έκφραση (Andrew D. Spear)

##### i. Σημασία και Έκφραση

Ο Χούσσερλ ενδιαφέρεται να αναλύσει τη σημασία και την αναφορά της γλώσσας ως μέρος του εγχειρήματός του για την ανάπτυξη μιας καθαρής λογικής. Αυτό τον οδηγεί να επικεντρωθεί πρωτίστως στις δηλωτικές προτάσεις της καθημερινής γλώσσας, παρά σε άλλα είδη δυνητικά σημαίνοντων σημείων (όπως ο τρόπος με τον οποίο ο καπνός συνήθως υποδεικνύει ή αποτελεί σημείο φωτιάς) και χειρονομιών (όπως ο τρόπος με τον οποίο μια γκριμάτσα μπορεί να υποδηλώνει ή να μεταδίδει ότι κάποιος αισθάνεται πόνο ή δυσφορία). Ο Χούσσερλ χρησιμοποιεί, επομένως, τον όρο «έκφραση» (Ausdruck) για να αναφερθεί στις δηλωτικές προτάσεις της φυσικής γλώσσας και στα μέρη τους, όπως τα κύρια ονόματα, τα γενικά ουσιαστικά, οι δεικτικοί όροι και τα παρόμοια (LI, I §§ 1–5).

Ο Χούσσερλ υποστηρίζει ότι η σημασία μιας έκφρασης δεν μπορεί να ταυτίζεται με την ίδια την έκφραση για δύο λόγους. Πρώτον, εκφράσεις σε διαφορετικές γλώσσες, όπως «η γάτα είναι φιλική» και «il gatto è simpatico», είναι γλωσσικά διαφορετικές, αλλά έχουν την ίδια σημασία. Επιπλέον, η ίδια γλωσσική έκφραση, όπως "I am going to the bank", μπορεί να έχει διαφορετικές σημασίες σε διαφορετικές περιστάσεις (στη συγκεκριμένη περίπτωση λόγω της αμφισημίας της λέξης «bank» (τράπεζα/όχθη)). Συνεπώς, η ταυτότητα της λέξης ή της γλωσσικής έκφρασης δεν αποτελεί ούτε αναγκαία ούτε επαρκή συνθήκη για την ταυτότητα της σημασίας (LI, I §§ 11–12).

Ο Χούσσερλ υποστηρίζει επίσης ότι η σημασία μιας γλωσσικής έκφρασης δεν μπορεί να ταυτίζεται με το αναφερόμενό της αντικείμενο ή αντικείμενα. Προς υποστήριξη αυτής της θέσης επικαλείται, μεταξύ άλλων, φαινόμενα όπως οι πληροφοριακές ταυτοτικές προτάσεις και οι σημαίνουσες γλωσσικές εκφράσεις που στερούνται αναφοράς. Παράδειγμα της πρώτης περίπτωσης είναι η περίφημη πρόταση του Φρέγκε «Ο Έσπερος είναι ο Φώσφορος», όπου το «Έσπερος» σημαίνει «το αποσπερίτη άστρο» και το «Φώσφορος» σημαίνει «το πρωινό άστρο». Τόσο ο «Έσπερος» όσο και ο «Φώσφορος» αναφέρονται στον πλανήτη Αφροδίτη· επομένως, αν η σημασία ενός όρου ήταν απλώς το αντικείμενο στο οποίο αυτός αναφέρεται, τότε όποιος γνωρίζει ότι ο Έσπερος είναι ο Έσπερος θα έπρεπε επίσης να γνωρίζει ότι ο Έσπερος είναι ο Φώσφορος. Είναι όμως προφανές ότι αυτό δεν συμβαίνει.

Η εξήγηση που θα έδινε ο ίδιος ο Χούσσερλ είναι ότι ένα υποκείμενο που θεωρεί πληροφοριακή την πρόταση «Ο Έσπερος είναι ο Φώσφορος» το κάνει επειδή συνδέει διαφορετικές υλικές πλευρές ενεργημάτων (Aktmaterien) ή διαφορετικά αποβλεπτικά περιεχόμενα με καθένα από αυτά τα ονόματα. Έτσι, ο Χούσσερλ, όπως και ο Φρέγκε, διακρίνει τη σημασία ενός όρου ή μιας έκφρασης τόσο από τον ίδιο τον όρο όσο και από το αντικείμενο ή τα αντικείμενα στα οποία αυτός αναφέρεται. Ο Χούσσερλ ταυτίζει αυτές τις ιδιαίτερες γλωσσικές σημασίες με είδη αποβλεπτικής ενεργηματικής ύλης (intentional act-matter) (LI, I §§ 13–14).

Στις *Λογικές Έρευνες* ο Χούσσερλ περιγράφει την κανονική χρήση μιας έκφρασης, όπως «ο καιρός είναι δροσερός σήμερα», με τον ακόλουθο τρόπο. Ένα υποκείμενο που εκφέρει αυτή την έκφραση σε έναν συνομιλητή βρίσκεται σε μια αποβλεπτική κατάσταση, η οποία περιλαμβάνει μια ενεργηματική ύλη (Aktmaterie) ή αποβλεπτικό περιεχόμενο που παρουσιάζει τον καιρό ως δροσερό σήμερα. Αυτή η ενεργηματική ύλη πραγματώνει ένα ιδεατό είδος ή τύπο ενεργηματικής ύλης, το «ο καιρός είναι δροσερός σήμερα», και, ακριβώς μέσω αυτής της πραγμάτωσης, κατευθύνει την προσοχή του ομιλητή στην πραγματική κατάσταση πραγμάτων που αφορά τον καιρό. Χάρη σε αυτά τα χαρακτηριστικά των αποβλεπτικών καταστάσεων του ομιλητή, οι λέξεις εκφράζουν γι’ αυτόν τη συγκεκριμένη σημασία που εκφράζουν (κάτι που, βεβαίως, δεν αποκλείει την πιθανότητα παρερμηνείας· για τον Χούσσερλ η περιγραφή αυτή αφορά απλώς την τυπική περίπτωση).

Το υποκείμενο που προβαίνει στην εκφορά επιτελεί, κατ’ αρχήν, τρία πράγματα για τον συνομιλητή του.

Πρώτον, η εκφορά του «εκφράζει» την ιδεατή σημασία «ο καιρός είναι δροσερός σήμερα».

Δεύτερον, εφόσον ο συνομιλητής κατανοήσει ότι αυτή είναι η εκφραζόμενη σημασία, η προσοχή του θα κατευθυνθεί και η ίδια στο αναφερόμενο αυτής της ιδεατής σημασίας, δηλαδή στην κατάσταση πραγμάτων που αφορά τον σημερινό καιρό (η ενεργηματική ύλη του θα πραγματώνει τότε επίσης το αντίστοιχο ιδεατό είδος ενεργηματικής ύλης).

Τρίτον, το υποκείμενο, εκφέροντας την πρόταση, «υποδηλώνει» (*kundgibt*, intimation) στον συνομιλητή του ότι κατέχει ορισμένες πεποιθήσεις ή ότι διέρχεται ορισμένες νοητικές καταστάσεις ή εμπειρίες.

Αυτό το τελευταίο σημείο είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον Χούσσερλ. Υποστηρίζει ότι, στις συνήθεις περιπτώσεις, αυτό που ένα υποκείμενο υποδηλώνει εκφέροντας μια έκφραση (ότι πιστεύει πως ο καιρός είναι δροσερός σήμερα ή ότι φοβάται πως η χώρα του θα επέμβει) δεν αποτελεί μέρος της σημασίας της έκφρασης, παρότι είναι κάτι που ο συνομιλητής μπορεί να κατανοήσει βάσει της εκφοράς. Μόνο στις περιπτώσεις όπου το υποκείμενο διατυπώνει έναν ισχυρισμό σχετικά με τις δικές του εμπειρίες, στάσεις ή νοητικές καταστάσεις (όπως «Αμφιβάλλω ότι τα πράγματα θα βελτιωθούν φέτος») συμπίπτουν η εκφραζόμενη σημασία και η υποδηλούμενη σημασία.

(Για την έννοια της «υποδήλωσης» ή «γνωστοποίησης» (*Kundgabe*), βλ. LI, I §§ 7–8· τα περισσότερα από τα σημεία που συνοψίζονται εδώ προέρχονται από το πρώτο κεφάλαιο του πρώτου τόμου των *Λογικών Ερευνών*, §§ 1–16.)

##### i. Meaning and Expression

Husserl is interested in analyzing the meaning and reference of language
as part of his project of developing a pure logic. This leads him to
focus primarily on declarative sentences from ordinary language, rather
than on other kinds of potentially meaningful signs (such as the way in
which smoke normally indicates or is a sign of fire) and gestures (such
as the way in which a grimace might indicate or convey that someone
feels pain or is uncomfortable). Husserl thus uses ‘expression’ to refer
to declarative sentences in natural language and to parts thereof, such
as names, general nouns, indexicals, and so forth (LI, I §§ 1—5).

Husserl maintains that the meaning of an expression cannot be identical
to the expression for two reasons. First, expressions in different
languages, such as ‘the cat is friendly’ and ‘il gatto è simpatico’ are
linguistically different, but have the same meaning. Additionally, the
same linguistic expression, such as ‘I am going to the bank’ can have
different meanings on different occasions (due in this case to the
ambiguity of the word ‘bank’). Thus sameness of word or linguistic
expression is neither necessary nor sufficient for sameness of meaning
(LI, I §§ 11 & 12).

Husserl also maintains that the meaning of a linguistic expression
cannot be identical with its referent or referents. In support of this
Husserl appeals to phenomena such as informative identity statements and
meaningful linguistic expressions that have no referent, among others.
An example of the first sort of case would be Frege’s famous ‘Hesperus
is Phosphorus’, where ‘Hesperus’ means “the evening star” and
‘Phosphorus’ means “the morning star”. Both ‘Hesperus’ and ‘Phosphorus’
refer to the planet Venus and so if the meaning of a term just is the
object that it refers to, then anyone who knows that Hesperus is
Hesperus should also know that Hesperus is Phosphorus, yet clearly this
is not the case. Husserl’s own explanation for this would be that a
subject who found ‘Hesperus is Phosphorus’ informative would do so
because he associated different act-matters or intentional contents with
each of these names. <nb/>Thus Husserl, like Frege, distinguishes the meaning
of a term or expression both from that term itself and from the object
or objects to which the term refers. Husserl identifies these
distinctive linguistic meanings as kinds of intentional act-matter (LI,
I §§ 13 & 14).

In the /Investigations /Husserl describes the normal use of an
expression, such as ‘the weather is cool today’, in the following way. A
subject who utters this expression to a companion is in an intentional
state, which includes an act-matter or intentional content that presents
the weather as being cool today. This act-matter instantiates an ideal
species or act-matter type “the weather is cool today” and in virtue of
doing so directs the utterer’s attention to the actual state of affairs
regarding the weather. It is in virtue of these facts about the
utterer’s intentional states that the words express, for him, the
meaning that they do (which is not, of course, to rule out the
possibility of miscommunication; for Husserl the description here is
just the standard case). The subject performing the utterance does, in
principle, three things for his interlocutor. First, the subject’s
utterance “expresses” the ideal meaning “the weather is cool today”.
Second, assuming the interlocutor grasps that this is what is being
expressed, her attention will itself be directed to the referent of this
ideal sense, namely the state of affairs involving the weather today
(her act-matter will then also instantiate the relevant ideal act-matter
species). Third, the subject will, in making his utterance, “intimate”
to his interlocutor that he has certain beliefs or is undergoing certain
mental states or experiences. This last point is very important for
Husserl. He maintains that in normal cases what a subject intimates in
uttering an expression (that he believes that the weather is cool today
or that he fears that his country will intervene) is not part of the
meaning of that expression, even though it is something that the
interlocutor will be able to understand on the basis of the subject’s
utterance. It is only in cases where a subject is making an assertion
about his experiences, attitudes or mental states (such as ‘I doubt that
things will improve this year’) that expressed meaning and intimated
meaning coincide (on intimation, see LI, I §§ 7 & 8; the majority of the
points summarized here are in the first chapter of LI, I, which is §§ 1—16).

[Husserl, Edmund: Intentionality and Intentional Content | Internet Encyclopedia of Philosophy](https://iep.utm.edu/huss-int/)