δημοκρατία των συνεταιρισμένων παραγωγών και καταναλωτών

Ο θεμελιώδης σκοπός του σοσιαλισμού πρέπει, επομένως, να είναι η κατάργηση της εμπορευματικής μορφής της εργατικής δύναμης. Μόλις οι άμεσοι παραγωγοί αποκατασταθούν ως υποκείμενα —και όχι ως αντικείμενα— της παραγωγής, η αύξηση της παραγωγικής ισχύος θα μπορούσε να προσαρμόζεται στον αριθμό των εργαζομένων, αντί να ισχύει το αντίστροφο. Αυτή η αλλαγή θα καθιστούσε βεβαίως εφικτή την άνοδο του βιοτικού επιπέδου της εργατικής τάξης και την κατάργηση της κακής κατανομής της εργατικής δύναμης που χαρακτηρίζει τον καπιταλισμό. Ωστόσο, όλες αυτές οι αλλαγές και αναπροσαρμογές πρέπει να θεωρηθούν ως επακόλουθο της κατάργησης της εμπορευματικής μορφής της εργατικής δύναμης, ως της τελικής και ανώτατης μορφής της αλλοτρίωσης των εκμεταλλευόμενων εργαζομένων στις ταξικές κοινωνίες. Ο σοσιαλισμός οφείλει να είναι «μια ένωση ελεύθερων ατόμων» (*Κεφάλαιο*, τόμ. Ι, σελ. 171), και όχι μια κοινωνία ελεγχόμενη και διοικούμενη από κρατικούς γραφειοκράτες.
[Makoto Itoh-2021-Value and Crisis]

Κατά τη γνώμη μου, το ίδιο το όραμα του Μαρξ για τη μετάβαση σε μια σοσιαλιστική κοινωνία προϋποθέτει ορισμένες συνθήκες οι οποίες υπήρξαν σε μεγάλο βαθμό απούσες από όλα τα «πειράματα σοσιαλιστικής οικοδόμησης» κατά τον τελευταίο αιώνα: ένα επαναστατικό εργατικό κίνημα, το οποίο να προωθεί το απελευθερωτικό του σχέδιο σε παγκόσμια κλίμακα· μια λειτουργούσα δημοκρατία των συνεταιρισμένων παραγωγών και καταναλωτών· ένα ιδιαίτερα ανεπτυγμένο επίπεδο παραγωγικότητας· η ύπαρξη άφθονου «ελεύθερου χρόνου» που να επιτρέπει την πλήρη συμμετοχή των εργαζομένων σε πολιτικές, πολιτισμικές και κοινωνικές δραστηριότητες· και έναν καλά διαρθρωμένο σοσιαλιστικό διεθνή καταμερισμό της εργασίας.
[Murray Smith - 2019 - Invisible Leviathan / Marx's Law of Value in the Twilight of Capitalism: 16]

Και τέλος, την ίδια εντυπωσιακή διαφάνεια προσφέρει επίσης η «ένωση των ελεύθερων ατόμων» του μέλλοντος, «η οποία δαπανά τις πολλαπλές μορφές της εργατικής δύναμης σε πλήρη αυτοσυνείδηση ως ενιαία εργατική δύναμη»:

> «Το συνολικό προϊόν της ένωσης είναι *κοινωνικό* προϊόν. Ένα μέρος αυτού του προϊόντος χρησιμεύει ως νέα μέσα παραγωγής και παραμένει κοινωνικό. Ένα άλλο μέρος καταναλώνεται από τα μέλη της ένωσης ως μέσα συντήρησης. Αυτό το μέρος πρέπει, επομένως, να διανεμηθεί μεταξύ τους. Ο τρόπος αυτής της διανομής θα διαφέρει ανάλογα με το είδος της κοινωνικής οργάνωσης της παραγωγής και το αντίστοιχο επίπεδο κοινωνικής ανάπτυξης που έχουν επιτύχει οι παραγωγοί.»

Παρότι αυτό ενδέχεται να διαφέρει, η κοινωνική μορφή δεν παρουσιάζει τίποτε το μυστηριώδες:

> «Οι κοινωνικές σχέσεις των μεμονωμένων παραγωγών τόσο προς την εργασία τους όσο και προς τα προϊόντα της εργασίας τους είναι εδώ διαφανείς, τόσο στην απλότητα της παραγωγής όσο και στη διανομή τους.»^16
[Roman Rosdolsky - The Making of Marx's Capital, 558]