Μορφή/Φόντο

Μορφή/Φόντο
-----------

[Figure/Ground](https://web.archive.org/web/20021224212755/http://psylux.psych.tu-dresden.de/i1/kaw/diverses%20Material/www.illusionworks.com/html/figure_ground.html)

Αίθουσα Ψευδαισθήσεων

*****

 

Τι βλέπετε εδώ; Βλέπετε τα προφίλ δύο κεφαλών ή ένα βάζο;

Παρατηρήστε πώς η εικόνα εναλλάσσεται ανάμεσα στις δύο δυνατότητες, παρόλο που η εικόνα στον αμφιβληστροειδή σας παραμένει σταθερή. Είναι δύσκολο να αντιληφθείτε ταυτόχρονα και τις δύο σημαίνουσες εικόνες.

### Τι συμβαίνει λοιπόν;

Η ψευδαίσθηση του βάζου/προφίλ του Rubin είναι μια **αμφίσημη ψευδαίσθηση μορφής/φόντου**. Αυτό συμβαίνει επειδή μπορεί να γίνει αντιληπτή είτε ως δύο μαύρα πρόσωπα που κοιτάζουν το ένα το άλλο, μπροστά σε λευκό φόντο, είτε ως ένα λευκό βάζο πάνω σε μαύρο φόντο.

Στην περίπτωση μιας **αντιστροφής μορφής/φόντου**, μία γραμμή μπορεί να έχει δύο μορφές. Η μορφή του περιγράμματος που σχηματίζεται εξαρτάται από το ποια πλευρά της γραμμής θεωρείται ότι αποτελεί μέρος της μορφής. Αυτό είναι σημαντικό, επειδή το οπτικό σύστημα αναπαριστά ή κωδικοποιεί τα αντικείμενα πρωτίστως με όρους των **περιγραμμάτων** (contours) τους. Επίσης, στοιχεία που βρίσκονται κοντά μεταξύ τους ή είναι όμοια ή ομοιογενή ως προς ορισμένες ιδιότητες τείνουν να ομαδοποιούνται. Αυτό ονομάζεται **ομαδοποίηση**.

Η αιφνίδια αντιστροφή που αντιλαμβάνεστε μπορεί να οφείλεται στη μετατόπιση της προσοχής σας ως προς τη μορφή του περιγράμματος. Το «αντιληπτικό σύνολο» του παρατηρητή και τα ατομικά του ενδιαφέροντα μπορούν επίσης να επηρεάσουν την αντίληψη προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Η ενίσχυση της μιας ή της άλλης μορφής ή του ενός ή του άλλου περιγράμματος μπορεί να κάνει τη μία ερμηνεία ισχυρότερη από την άλλη. Αυτό φαίνεται στο τρισδιάστατο μοντέλο του βάζου, το οποίο ευνοεί την αντίληψη του βάζου.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η συγκεκριμένη ψευδαίσθηση περιλαμβάνει **ανώτερη φλοιώδη επεξεργασία** (higher cortical processing). Αυτό συμβαίνει επειδή έχετε αποθηκευμένες πληροφορίες στον εγκέφαλό σας που περιέχουν γνώσεις σχετικά με τα βάζα και τα προφίλ.

Ο εγκέφαλός σας πρέπει να είναι σε θέση να ερμηνεύει τα μοτίβα που σχηματίζονται στο μάτι σας ως εξωτερικά αντικείμενα. Για να το κάνει αυτό, το οπτικό σας σύστημα πρέπει να είναι σε θέση να διακρίνει τα αντικείμενα (**μορφή**) από το περιβάλλον τους (**φόντο**). Τις περισσότερες φορές αυτό είναι σχετικά εύκολο, αλλά μερικές φορές, όπως στην περίπτωση του καμουφλάζ, μπορεί να γίνει πολύ δυσκολότερο.

Η ψευδαίσθηση του βάζου/προφίλ είναι σημαντική επειδή δείχνει ότι η αντίληψη **δεν καθορίζεται αποκλειστικά από μια εικόνα που σχηματίζεται στον αμφιβληστροειδή**. Η αυθόρμητη αντιστροφή που παρατηρείτε αποτελεί παράδειγμα της δυναμικής φύσης λεπτών αντιληπτικών διεργασιών. Αυτές οι διεργασίες αναδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός σας οργανώνει το οπτικό του περιβάλλον.

### Προέλευση της ψευδαίσθησης προσώπων/βάζου του Rubin

Η ψευδαίσθηση του βάζου/προφίλ έγινε γνωστή χάρη στον Δανό ψυχολόγο Edgar Rubin το 1915. Η ιστορία της, ωστόσο, είναι πολύ παλαιότερη. Παραδείγματα μπορούν να βρεθούν σε γαλλικά χαρακτικά του 18ου αιώνα, στα οποία τα πορτρέτα όχι μόνο ορίζουν ένα αγγείο, συνήθως μέσα σε ένα φυσιοκρατικά αποδοσμένο περιβάλλον, αλλά και τα ίδια τα προφίλ διαφέρουν μεταξύ τους, καθώς το καθένα αναπαριστά ένα συγκεκριμένο πρόσωπο.


Ο ψυχολόγος του Stanford Roger Shepard δημιούργησε το παραπάνω σχέδιο. Στην περίπτωση αυτή, μπορείτε να δείτε τα προφίλ δύο γυναικών ή μπορείτε να δείτε ένα συγκαλυμμένο πρόσωπο πίσω από το κηροπήγιο. Εδώ, η κανονικότητα εξαρτάται από το αν βλέπετε ένα πρόσωπο αντί για δύο.

Η ικανότητα του Ολλανδού γραφίστα M. C. Escher να σχεδιάζει αμφίσημες παραστάσεις μορφής/φόντου τον έκανε διάσημο. Περισσότερα παραδείγματα του έργου του μπορείτε να δείτε στη συλλογή *Illusion Art* που περιλαμβάνεται στο CD.

Ολόκληρος ο ιστότοπος ©1997 IllusionWorks, L.L.C.

Βλ. επίσης [rotenotes: Βάζο του Ρούμπιν](https://rotenotes.blogspot.com/2026/09/blog-post_242.html)