Η αντιδημοκρατική πραγματικότητα του καπιταλισμού (Richard D. Wolff)

**Η αντιδημοκρατική πραγματικότητα του καπιταλισμού**

[The Undemocratic Reality of Capitalism | Richard D. Wolff](https://www.filmsforaction.org/articles/the-undemocratic-reality-of-capitalism/)

Η ιεραρχία του καπιταλισμού μέσα στους χώρους εργασίας αντιφάσκει με τα δημοκρατικά ιδεώδη. Στην πράξη, η οικονομική εξουσία υπονομεύει την πραγματική δημοκρατία και ελευθερία για τους περισσότερους ανθρώπους.

Από τον [Richard D. Wolff](https://www.filmsforaction.org/author/richard-d-dot--wolff/) / [observatory.wiki](https://observatory.wiki/The_Undemocratic_Reality_of_Capitalism)

Οι φίλοι του καπιταλισμού συνηθίζουν να λένε ότι είναι δημοκρατικός ή ότι υποστηρίζει τη δημοκρατία. Κάποιοι έχουν επεκτείνει καταχρηστικά τη χρήση της γλώσσας τόσο πολύ ώστε να ταυτίζουν κυριολεκτικά τον καπιταλισμό με τη δημοκρατία, χρησιμοποιώντας τους όρους εναλλακτικά. Όσο κι αν επαναλαμβάνεται αυτό, απλώς δεν είναι αληθές και ποτέ δεν ήταν. Πράγματι, είναι πολύ πιο ακριβές να πούμε ότι ο καπιταλισμός και η δημοκρατία είναι αντίθετα.

Για να δούμε γιατί, αρκεί να εξετάσουμε τον καπιταλισμό ως σύστημα παραγωγής στο οποίο οι εργαζόμενοι εισέρχονται σε μια σχέση με τους εργοδότες, όπου λίγοι είναι τα αφεντικά και οι περισσότεροι απλώς εργάζονται κάνοντας ό,τι τους λένε. Αυτή η σχέση δεν είναι δημοκρατική· είναι δεσποτική/αυταρχική.

Όταν περνάς το κατώφλι ενός χώρου εργασίας (π.χ. εργοστάσιο, γραφείο ή κατάστημα), αφήνεις πίσω όποια δημοκρατία μπορεί να υπάρχει έξω. Εισέρχεσαι σε έναν χώρο εργασίας από τον οποίο η δημοκρατία αποκλείεται. Παίρνουν οι εργαζόμενοι τις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους; Η απάντηση είναι ένα σαφές όχι. Όποιος διευθύνει την επιχείρηση στο καπιταλιστικό σύστημα (ιδιοκτήτης ή διοικητικό συμβούλιο) παίρνει όλες τις βασικές αποφάσεις: τι θα παραχθεί, ποια τεχνολογία θα χρησιμοποιηθεί, πού θα γίνει η παραγωγή και τι θα γίνει με τα κέρδη. Οι εργαζόμενοι αποκλείονται από αυτές τις αποφάσεις αλλά ζουν με τις συνέπειές τους.

Ο εργοδότης είναι ένας δεσπότης (autocrat) μέσα στην καπιταλιστική επιχείρηση, σαν βασιλιάς σε μοναρχία. Στους τελευταίους αιώνες, οι μοναρχίες ανατράπηκαν και αντικαταστάθηκαν από αντιπροσωπευτικές, εκλογικές «δημοκρατίες». Όμως οι βασιλιάδες δεν εξαφανίστηκαν· απλώς μετακινήθηκαν και άλλαξαν τίτλους, περνώντας από την πολιτική εξουσία στην οικονομική εξουσία μέσα στις επιχειρήσεις. Εκεί ονομάζονται αφεντικά, ιδιοκτήτες ή CEO, ασκώντας βασιλικές εξουσίες χωρίς λογοδοσία.

Η δημοκρατία έχει μείνει έξω από την καπιταλιστική επιχείρηση για αιώνες. Πολλοί άλλοι θεσμοί σε καπιταλιστικές κοινωνίες —όπως κυβερνητικές υπηρεσίες, πανεπιστήμια, θρησκείες και φιλανθρωπίες— είναι επίσης δεσποτικοί/αυταρχικοί και συχνά μιμούνται τη σχέση εργοδότη–εργαζόμενου, προσπαθώντας να «λειτουργήσουν επιχειρηματικά».

Η αντιδημοκρατική οργάνωση των καπιταλιστικών επιχειρήσεων μεταδίδει επίσης στους εργαζομένους το μήνυμα ότι η συμβολή τους δεν είναι πραγματικά ευπρόσδεκτη ούτε ζητείται από τα αφεντικά τους. Έτσι, οι εργαζόμενοι συχνά συμβιβάζονται με την ανίσχυρη θέση τους απέναντι στον CEO στον χώρο εργασίας τους. Αναμένουν επίσης το ίδιο στις σχέσεις τους με τους πολιτικούς ηγέτες, τους αντίστοιχους των CEO στο κράτος. Η αδυναμία τους να συμμετέχουν στη διοίκηση των χώρων εργασίας τους εκπαιδεύει τους πολίτες να θεωρούν δεδομένη και να αποδέχονται την ίδια κατάσταση και στη διοίκηση των τοπικών τους κοινοτήτων. Οι εργοδότες γίνονται ανώτατοι πολιτικοί αξιωματούχοι (και αντίστροφα), εν μέρει επειδή έχουν συνηθίσει να είναι «σε θέση εξουσίας». Τα πολιτικά κόμματα και οι κρατικές γραφειοκρατίες αντανακλούν τις καπιταλιστικές επιχειρήσεις, καθώς διοικούνται δεσποτικά/αυταρχικά ενώ ταυτόχρονα αυτοπαρουσιάζονται ως δημοκρατικές.

Οι περισσότεροι ενήλικες εργάζονται τουλάχιστον οκτώ ώρες για πέντε ή περισσότερες ημέρες την εβδομάδα σε καπιταλιστικούς χώρους εργασίας, υπό την εξουσία και την αρμοδιότητα του εργοδότη τους. Η αντιδημοκρατική πραγματικότητα του καπιταλιστικού χώρου εργασίας αφήνει πολύπλοκες και πολυεπίπεδες επιπτώσεις σε όλους όσοι συμμετέχουν σε αυτόν, είτε μερικώς είτε πλήρως. Το πρόβλημα του καπιταλισμού με τη δημοκρατία —δηλαδή ότι οι δύο αυτές έννοιες ουσιαστικά αντιφάσκουν— διαμορφώνει τη ζωή πολλών ανθρώπων. Ο Ίλον Μασκ, ο Τζεφ Μπέζος και η οικογένεια Γουόλτον (απόγονοι του ιδρυτή της Walmart), μαζί με μερικούς άλλους μεγάλους μετόχους, αποφασίζουν πώς θα δαπανηθούν εκατοντάδες δισεκατομμύρια. Οι αποφάσεις μερικών εκατοντάδων δισεκατομμυριούχων οδηγούν στην ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων, βιομηχανιών και επιχειρήσεων σε ορισμένες περιοχές και στην οικονομική παρακμή άλλων περιοχών. Τα δισεκατομμύρια άνθρωποι που επηρεάζονται από αυτές τις αποφάσεις δαπανών αποκλείονται από τη συμμετοχή στη λήψη τους. Αυτοί οι αμέτρητοι άνθρωποι στερούνται την οικονομική και κοινωνική δύναμη που κατέχει μια μικρή, μη εκλεγμένη, εξαιρετικά πλούσια μειονότητα. Αυτό είναι το αντίθετο της δημοκρατίας.

Οι εργοδότες ως τάξη, συχνά υπό την καθοδήγηση μεγάλων μετόχων και των CEO που αυτοί πλουτίζουν, χρησιμοποιούν επίσης τον πλούτο τους για να «αγοράζουν» (όπως προτιμούν να λένε «να δωρίζουν σε») πολιτικά κόμματα, υποψηφίους και προεκλογικές εκστρατείες. Οι πλούσιοι πάντα κατανοούσαν ότι η καθολική ή έστω ευρεία ψήφος ενέχει τον κίνδυνο μια μη πλούσια πλειοψηφία να ψηφίσει για την ανατροπή της κοινωνικής ανισότητας πλούτου. Έτσι, επιδιώκουν τον έλεγχο των υπαρχουσών μορφών δημοκρατίας, ώστε να διασφαλίσουν ότι δεν θα μετατραπούν σε πραγματική δημοκρατία, με την έννοια ότι η εργαζόμενη πλειοψηφία θα μπορεί να υπερψηφίσει τη μειοψηφία των εργοδοτών.

Τα τεράστια πλεονάσματα που ιδιοποιούνται οι εργοδότες της «μεγάλης επιχειρηματικότητας» —συνήθως οι εταιρείες— τους επιτρέπουν να ανταμείβουν πλουσιοπάροχα τα ανώτερα στελέχη τους. Αυτά τα στελέχη, που τεχνικά είναι επίσης «εργαζόμενοι», χρησιμοποιούν τον εταιρικό πλούτο και την ισχύ για να επηρεάζουν την πολιτική. Στόχος τους είναι να αναπαράγουν το καπιταλιστικό σύστημα και, κατά συνέπεια, τα προνόμια και τις ανταμοιβές που αυτό τους προσφέρει. Οι καπιταλιστές και τα ανώτατα στελέχη τους καθιστούν το πολιτικό σύστημα περισσότερο εξαρτημένο από τα χρήματά τους παρά από τις ψήφους των πολιτών.

Πώς κάνει ο καπιταλισμός τα μεγάλα πολιτικά κόμματα και τους υποψηφίους εξαρτημένους από δωρεές εργοδοτών και πλουσίων; Οι πολιτικοί χρειάζονται τεράστια χρηματικά ποσά για να κερδίσουν, κυριαρχώντας στα μέσα ενημέρωσης στο πλαίσιο δαπανηρών εκστρατειών. Βρίσκουν πρόθυμους χρηματοδότες υποστηρίζοντας πολιτικές που ωφελούν είτε τον καπιταλισμό συνολικά είτε συγκεκριμένες βιομηχανίες, περιοχές και επιχειρήσεις. Μερικές φορές, οι χρηματοδότες βρίσκουν τους πολιτικούς. Οι εργοδότες προσλαμβάνουν λομπίστες —άτομα που εργάζονται πλήρους απασχόλησης, όλο τον χρόνο, για να επηρεάζουν τους εκλεγμένους υποψηφίους. Χρηματοδοτούν επίσης «δεξαμενές σκέψης» που παράγουν και διαχέουν εκθέσεις για κάθε τρέχον κοινωνικό ζήτημα, με σκοπό τη διαμόρφωση γενικής υποστήριξης προς ό,τι επιθυμούν οι χρηματοδότες. Με αυτούς και άλλους τρόπους, οι εργοδότες και όσοι πλουτίζουν από αυτούς διαμορφώνουν το πολιτικό σύστημα προς όφελός τους.

Οι περισσότεροι εργαζόμενοι δεν διαθέτουν αντίστοιχο πλούτο ή ισχύ. Για να ασκήσουν πραγματική πολιτική δύναμη απαιτείται μαζική οργάνωση, ενεργοποίηση και κινητοποίηση, ώστε ο αριθμός τους να μετατραπεί σε πραγματική ισχύ. Αυτό συμβαίνει σπάνια και με μεγάλη δυσκολία. Επιπλέον, στις ΗΠΑ, το πολιτικό σύστημα έχει διαμορφωθεί τις τελευταίες δεκαετίες ώστε να περιορίζεται σε δύο μεγάλα κόμματα. Και τα δύο υποστηρίζουν ανοιχτά και υπερήφανα τον καπιταλισμό. Συνεργάζονται ώστε να καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την ανάδυση τρίτου κόμματος και ακόμη δυσκολότερη την εμφάνιση οποιουδήποτε αντικαπιταλιστικού πολιτικού κόμματος. Οι ΗΠΑ επαναλαμβάνουν συνεχώς τη δέσμευσή τους στη μέγιστη ελευθερία επιλογών, αλλά αποκλείουν τα πολιτικά κόμματα από αυτή τη δέσμευση.

Η δημοκρατία αφορά το «ένα άτομο, μία ψήφος» — την ιδέα ότι όλοι έχουμε ίσο λόγο στις αποφάσεις που μας επηρεάζουν. Αυτό δεν ισχύει σήμερα. Το να μπαίνεις σε ένα παραβάν και να επιλέγεις έναν υποψήφιο μία ή δύο φορές τον χρόνο είναι ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο επιρροής από εκείνο της οικογένειας Ροκφέλερ ή του Τζορτζ Σόρος. Όταν θέλουν να επηρεάσουν τους ανθρώπους, χρησιμοποιούν τα χρήματά τους. Αυτό δεν είναι δημοκρατία.

Στον καπιταλισμό, η δημοκρατία είναι ανεπιθύμητη επειδή απειλεί τον άνισα κατανεμημένο πλούτο της μειοψηφίας με μια ψήφο της πλειοψηφίας. Με ή χωρίς τυπικούς δημοκρατικούς θεσμούς (όπως εκλογές με καθολική ψήφο), ο καπιταλισμός υπονομεύει την ουσιαστική δημοκρατία, επειδή οι εργοδότες ελέγχουν την παραγωγή, την υπεραξία και τη διανομή της. Για τους ηγέτες του καπιταλισμού, η δημοκρατία είναι αυτό που λένε, όχι αυτό που κάνουν.

---

Ο Richard D. Wolff είναι ομότιμος καθηγητής οικονομικών στο University of Massachusetts Amherst και επισκέπτης καθηγητής στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Διεθνών Υποθέσεων του The New School, στη Νέα Υόρκη.

[Richard D Wolff – Κατανοώντας τον Καπιταλισμό | social and political theory](https://volontegenerale.wordpress.com/richard-d-wolff-%ce%ba%ce%b1%cf%84%ce%b1%ce%bd%ce%bf%cf%8e%ce%bd%cf%84%ce%b1%cf%82-%cf%84%ce%bf%ce%bd-%ce%ba%ce%b1%cf%80%ce%b9%cf%84%ce%b1%ce%bb%ce%b9%cf%83%ce%bc%cf%8c/)
----

The Undemocratic Reality of Capitalism

[The Undemocratic Reality of Capitalism | Richard D. Wolff](https://www.filmsforaction.org/articles/the-undemocratic-reality-of-capitalism/)

Jul 2, 2026 6 min read

Capitalism’s hierarchy within workplaces contradicts democratic ideals.
In practice, economic power undermines real democracy and freedom for
most people.

By Richard D. Wolff <https://www.filmsforaction.org/author/richard-d-dot--wolff/> / observatory.wiki <https://observatory.wiki/The_Undemocratic_Reality_of_Capitalism>

Fans of capitalism like to say it is democratic or that it supports
democracy. Some have stretched language so far as to literally equate
capitalism with democracy, using the terms interchangeably. No matter
how many times that is repeated, it is simply not true and never was.
Indeed, it is much more accurate to say that capitalism and democracy
are opposites. To see why, you have only to look at capitalism as a
production system where employees enter into a relationship with
employers, where a few people are the boss, and most people simply work
doing what they are told to do. That relationship is not democratic; it
is autocratic.

When you cross the threshold into a workplace (e.g., a factory, an
office, or a store), you leave whatever democracy might exist outside.
You enter a workplace from which democracy is excluded. Are the majority
—the employees—making the decisions that affect their lives? The answer
is an unambiguous no. Whoever runs the enterprise in a capitalist system
(owner[s] or a board of directors) makes all the key decisions: what the
enterprise produces, what technology it uses, where production takes
place, and what to do with enterprise profits. The employees are
excluded from making those decisions but must live with the
consequences, which affect them deeply. The employees must either accept
the effects of their employers’ decisions or quit their jobs to work
somewhere else (most likely organized in the same undemocratic way).

The employer is an autocrat within a capitalist enterprise, like a king
in a monarchy. Over the past few centuries, monarchies were largely
“overthrown” and replaced by representative, electoral “democracies.”
But kings remained. They merely changed their location and their titles.
They moved from political positions in government to economic positions
inside capitalist enterprises. Instead of kings, they are called bosses
or owners or CEOs. There they sit, atop the capitalist enterprise,
exercising many king-like powers, unaccountable to those over whom they
reign.

Democracy has been kept out of capitalist enterprise for centuries. Many
other institutions in societies where capitalist enterprises prevail—
government agencies, universities and colleges, religions, and charities
—are equally autocratic. Their internal relationships often copy or
mirror the employer/employee relationship inside capitalist enterprises.
Those institutions try thereby to “function in a businesslike manner.”

The anti-democratic organization of capitalist firms also conveys to
employees that their input is not genuinely welcomed or sought by their
bosses. Employees thus mostly resign themselves to their powerless
position relative to the CEO at their workplace. They also expect the
same in their relationships with political leaders, the CEOs’
counterparts in government. Their inability to participate in running
their workplaces trains citizens to presume and accept the same in
relation to running their residential communities. Employers become top
political officials (and vice versa) in part because they are used to
being /“/in charge.” Political parties and government bureaucracies
mirror capitalist enterprises by being run autocratically while
constantly describing themselves as democratic.

Most adults experience working at least eight hours for five or more
days per week in capitalist workplaces, under the power and authority of
their employer. The undemocratic reality of the capitalist workplace
leaves its complex, multilayered impacts on all who collaborate there,
part time and full time. Capitalism’s problem with democracy—/that/ the
two basically contradict one another—shapes many people’s lives. Elon
Musk, Jeff Bezos, and the Walton family (descendants of Walmart’s
founder), along with a handful of other major shareholders, decide how
to spend hundreds of billions. The decisions of a few hundred
billionaires bring economic development, industries, and enterprises to
some regions and lead to the economic decline of other regions. The many
billions of people affected by those spending decisions are excluded
from participating in making them. Those countless people lack the
economic and social power wielded by a tiny, unelected, obscenely
wealthy minority of people. That is the opposite of democracy.

Employers as a class, often led by major shareholders and the CEOs they
enrich, also use their wealth to buy (they would prefer to say “donate”
to) political parties, candidates, and campaigns. The rich have always
understood that universal or even widespread suffrage risks a nonwealthy
majority voting to undo society’s wealth inequality. So, the rich seek
control of existing /forms/ of democracy to make sure they do not become
a real democracy in the sense of enabling the employee majority to
outvote the employer minority.

The enormous surpluses appropriated by “big business” employers—usually
corporations—allow them to reward their upper-level executives lavishly.
These executives, technically also “employees,” use corporate wealth and
power to influence politics. Their goals are to reproduce the capitalist
system and thus the favors and rewards it gives them. Capitalists and
their top employees make the political system depend on their money more
than it depends on the people’s votes.

How does capitalism make the major political parties and candidates
dependent on donations from employers and the rich? Politicians need
vast sums of money to win by dominating the media as part of costly
campaigns. They find willing donors by supporting policies that benefit
capitalism as a whole, or else particular industries, regions, and
enterprises. Sometimes, the donors find the politicians. Employers hire
lobbyists—people who work full time, all year round, to influence the
candidates that get elected. Employers fund “think tanks” to produce and
spread reports on every current social issue. The purpose of those
reports is to build general support for what the funders want. In these
and other ways, employers and those they enrich shape the political
system to work for them.

Most employees have no comparable wealth or power. To exert real
political power requires massive organization to activate, combine, and
mobilize employees so their numbers can add up to real strength. That
happens rarely and with great difficulty. Moreover, in the U.S., the
political system has been shaped over the decades to leave only two
major parties. /Both of them/ loudly and /proudly/ endorse and support /
capitalism/. They collaborate to make it very difficult for any third
party to gain a foothold, and for /any/ anti-capitalist political party
to emerge. The U.S. endlessly repeats its commitment to maximum freedom
of choice for its citizens, but it excludes political parties from that
commitment.

Democracy is about “one person, one vote”—the notion that we all have an
equal say in the decisions that affect us. That is not what we have now.
Going into a voting booth once or twice a year and picking a candidate
is a very different level of influence than that of the Rockefeller
family or George Soros. When they want to influence people, they use
their money. That’s not democracy.

In capitalism, democracy is unacceptable because it threatens the
unequally distributed wealth of the minority with a majority vote. With
or without formal institutions of democracy (such as elections with
universal suffrage), capitalism undermines genuine democracy because
employers control production, surplus value, and that surplus value’s
distributions. For capitalism’s leaders, democracy is what they say, not
what they do.

/This adapted excerpt from Richard D. Wolff’s book/ _Understanding
Capitalism_ <https://www.democracyatwork.info/books> /(Democracy at
Work, 2024) was produced by //_Economy for All_/ <https://independentmediainstitute.org/economy-for-all/>/, a project of the
Independent Media Institute./

/“//The Undemocratic Reality of Capitalism/ <https://observatory.wiki/The_Undemocratic_Reality_of_Capitalism>/” by //Richard D. Wolff/
<https://www.filmsforaction.org/Richard_D._Wolff>/is licensed by //the
Observatory/ <https://observatory.wiki/>/under a //Creative Commons
Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License (CC BY-
NC-SA 4.0)/ <https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/>/./

------------------------------------------------------------------------
Richard D. Wolff <https://www.filmsforaction.org/Richard_D._Wolff> is
professor of economics emeritus at the University of Massachusetts,
Amherst, and a visiting professor in the Graduate Program in
International Affairs of the New School University, in New York.
Economics <https://www.filmsforaction.org/library?quality=best&topic=1590> Politics <https://www.filmsforaction.org/library?quality=best&topic=1587>
*SUPPORT OUR WORK*
We have no big donors and we don't run on ads. Help us by committing $5
a month. Subscribe here. <https://www.filmsforaction.org/about/subscribe?utm_campaign=filmsforaction-inline-message>
More by Richard D. Wolff
<https://www.filmsforaction.org/articles/economic-crisis-and-globalization-richard-d-wolff-lecture-1-youtube/>
Economic Crisis and Globalization - Richard D. Wolff Lecture 1 - Youtube
<https://www.filmsforaction.org/articles/economic-crisis-and-globalization-richard-d-wolff-lecture-1-youtube/>