Καρλ Μαρξ και Μαρξισμός

ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ ΚΑΙ ΜΑΡΞΙΣΜΌΣ
-----------------------
* Μετάφραση του: https://www.unm.edu/~soc101/quotemarx.htm
* Archived 20250105: https://web.archive.org/web/20250105122446/https://www.unm.edu/~soc101/quotemarx.htm

### McLellan, D. (1995) *The Thought of Karl Marx*, Λονδίνο: Papermac.

#### Η αλληλογραφία του 1843

> Ο άνθρωπος πρέπει να αναγνωρίσει τις δικές του δυνάμεις ως κοινωνικές δυνάμεις, να τις οργανώσει
και έτσι να μην διαχωρίζει πλέον τις κοινωνικές δυνάμεις από τον εαυτό του στη μορφή
των πολιτικών δυνάμεων. Μόνο όταν αυτό έχει επιτευχθεί, μπορεί να ολοκληρωθεί
η ανθρώπινη χειραφέτηση. 19

#### Χειρόγραφα του Παρισιού

> Ότι το αναγκαίο αποτέλεσμα του ανταγωνισμού είναι η συσσώρευση του
κεφαλαίου σε λίγα χέρια, και έτσι μια πιο τρομερή αποκατάσταση του
μονοπωλίου· και ότι τελικά η διάκριση μεταξύ καπιταλιστή και
ιδιοκτήτη γης, και αυτή μεταξύ αγρότη και βιομηχανικού εργάτη εξαφανίζεται
και ολόκληρη η κοινωνία πρέπει να χωριστεί στις δύο τάξεις
των κατόχων ιδιοκτησίας και των εργατών χωρίς ιδιοκτησία.  23

> Ας υποθέσουμε ότι έχουμε παράξει με έναν ανθρώπινο τρόπο· ο καθένας μας θα είχε,
στην παραγωγή του, επιβεβαιώσει διπλά τον εαυτό του και τους συνανθρώπους του.
Θα είχα: (1) αντικειμενοποιήσει, στην παραγωγή μου, την ατομικότητά μου και
την ιδιαιτερότητά της, και έτσι τόσο η δραστηριότητά μου θα απολάμβανε μια ατομική
έκφραση της ζωής μου όσο επίσης, κοιτάζοντας το αντικείμενο, θα είχα
την ατομική ευχαρίστηση της συνειδητοποίησης ότι η προσωπικότητά μου ήταν αντικειμενική,
ορατή στις αισθήσεις και έτσι μια δύναμη που υψώνεται πέρα ​​από κάθε αμφιβολία. (2)
Στην απόλαυση ή τη χρήση του προϊόντος μου θα είχα την άμεση
απόλαυση της συνειδητοποίησης ότι είχα τόσο ικανοποιήσει μια ανθρώπινη ανάγκη με
την εργασία μου όσο επίσης αντικειμενοποιήσει την ανθρώπινη ουσία και επομένως διαμορφώσει
για άλλον άνθρωπο το αντικείμενο που καλύπτει την ανάγκη του. (3) Θα ήμουν
για εσάς ο μεσολαβητής ανάμεσα σε εσάς και το είδος και έτσι
θα αναγνωριζόμουν και θα γινόμουν αισθητός από εσάς ως μια ολοκλήρωση της δικής σας ουσίας
και ένα αναγκαίο μέρος του εαυτού σας και έτσι θα συνειδητοποιούσα ότι είμαι
επιβεβαιωμένος τόσο στη σκέψη σας όσο και στην αγάπη σας. (4) Στην
έκφραση της ζωής μου θα είχα διαμορφώσει την έκφραση της
ζωής σας, και έτσι στη δική μου δραστηριότητα θα είχα συνειδητοποιήσει τη δική μου ουσία, την
ανθρώπινη, την κοινοτική μου ουσία. (23)

> [Ο κομμουνισμός] είναι η γνήσια λύση του ανταγωνισμού μεταξύ ανθρώπου
και φύσης και μεταξύ ανθρώπου και ανθρώπου. (24)

#### Για το Εβραϊκό Ζήτημα, 1843-4

> Η επανάσταση γενικά – η ανατροπή της υπάρχουσας εξουσίας και η
διάλυση των προηγούμενων σχέσεων – είναι μια πολιτική πράξη.
Ο σοσιαλισμός δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς μία επανάσταση. Όταν όμως
αρχίσει η οργανωτική δραστηριότητά του, όταν οι ιδιόρρυθμοι στόχοι του, η ψυχή του
παρουσιαστεί, τότε ο σοσιαλισμός παραμερίζει τον πολιτικό του μανδύα.  25

> Ο άνθρωπος πρέπει να αναγνωρίσει τις δυνάμεις του ως κοινωνικές δυνάμεις, να τις οργανώσει και
έτσι να μην διαχωρίζει πλέον τις κοινωνικές δυνάμεις από τον εαυτό του με τη μορφή
πολιτικών δυνάμεων. Μόνο όταν αυτό έχει επιτευχθεί, θα ολοκληρωθεί η ανθρώπινη χειραφέτηση. (215)

> Από πολιτική άποψη το κράτος και κάθε οργάνωση της
κοινωνίας δεν είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Το κράτος είναι ο οργανισμός
της κοινωνίας. Στο βαθμό που το κράτος παραδέχεται την ύπαρξη κοινωνικών
καταχρήσεων, αναζητά την προέλευσή τους είτε σε φυσικούς νόμους που καμιά ανθρώπινη
εξουσία δεν μπορεί να ελέγξει ή στον ιδιωτικό τομέα που είναι ανεξάρτητος από
αυτό ή στην ανεπάρκεια της διοίκησης που εξαρτάται από το
κράτος...

> Το κράτος δεν μπορεί να καταργήσει την αντίφαση που υπάρχει μεταξύ του
ρόλου και των καλών προθέσεων της διοίκησης αφενός και
των μέσων που έχει στη διάθεσή του αφετέρου, χωρίς να αυτοκαταργείται,
καθώς στηρίζεται σε αυτή την αντίφαση. Βασίζεται στην αντίθεση μεταξύ
δημόσιας και ιδιωτικής ζωής, στην αντίθεση μεταξύ γενικού και
ιδιαίτερου ενδιαφέροντος. Επομένως, η διοίκηση πρέπει να περιοριστεί
σε μια τυπική και αρνητική δραστηριότητα, γιατί η εξουσία της σταματά εκεί ακριβώς που
αρχίζει η πολιτική ζωή και η εργασία.

#### Κριτικές σημειώσεις στο «Ο Βασιλιάς της Πρωσίας και η Κοινωνική Μεταρρύθμιση», 1844

> Αν το νεότερο κράτος ήθελε να εξαλείψει την ανικανότητά της
διοίκησής του, θα έπρεπε να καταργήσει τη σύγχρονη
ιδιωτική σφαίρα γιατί υπάρχει μόνο σε αντίθεση με την ιδιωτική
σφαίρα.  (215)

#### 1844 Χειρόγραφα

> Ο κομμουνισμός ως ολοκληρωμένος νατουραλισμός είναι ανθρωπισμός και ως ολοκληρωμένος
ανθρωπισμός είναι νατουραλισμός. Είναι η γνήσια λύση του ανταγωνισμού
μεταξύ ανθρώπου και φύσης και μεταξύ ανθρώπου και ανθρώπου. Είναι η αληθινή
λύση της πάλης μεταξύ μιας ουσίας, μεταξύ της αντικειμενοποίησης
και αυτοεπιβεβαίωσης, μεταξύ ελευθερίας και αναγκαιότητας, μεταξύ
ατόμου και είδους. Είναι η λύση στο αίνιγμα της ιστορίας
και γνωρίζει ότι είναι αυτή η λύση.  (242)

#### Η Αγία Οικογένεια, 1844-5

> Η ιστορία...δεν χρησιμοποιεί τον άνθρωπο για να πραγματώσει τους δικούς της σκοπούς, ως εάν να
ήταν ένα καθέκαστο πρόσωπο: είναι απλώς η δραστηριότητα των ανθρώπων που επιδιώκουν
τους δικούς τους στόχους.  (31)

> Οι ιδέες δεν οδηγούν ποτέ πέρα ​​από την καθιερωμένη κατάσταση, οδηγούν μόνο
πέρα από τις ιδέες της καθιερωμένης κατάστασης. Οι ιδέες δεν μπορούν να πραγματοποιήσουν
απολύτως τίποτα. Για να γίνουν πραγματικές, οι ιδέες απαιτούν ανθρώπους που εφαρμόζουν μια
πρακτική δύναμη. (")

> Αν ο άνθρωπος είναι από τη φύση του κοινωνικός, τότε αναπτύσσει την αληθινή του φύση μόνο μέσα
στην κοινωνία και η δύναμη της φύσης του πρέπει να μετρηθεί όχι από τη δύναμη του μεμονωμένου
ατόμου αλλά από τη δύναμη της κοινωνίας. (", 32)

> Εάν κατανοηθεί σωστά το συμφέρον είναι η αρχή όλων των ηθών,
το ιδιωτικό συμφέρον του ανθρώπου πρέπει να συμπέσει με το συμφέρον της
ανθρωπότητας. (", 126)

> η εργατική τάξη θα δημιουργούσε «μια ένωση που αποκλείει την ταξική
διαίρεση και η οποία δεν θα έχει πολιτική εξουσία ορθώς μιλώντας».
(240)

#### Η Γερμανική Ιδεολογία, 1946

> Αυτός [ο άνθρωπος] αρχίζει να ξεχωρίζει από το ζώο τη στιγμή που
αρχίζει να παράγει τα μέσα επιβίωσής του, ένα βήμα που απαιτεί η
φυσική οργάνωσή του. Με την παραγωγή τροφής, ο άνθρωπος παράγει έμμεσα
την ίδια την υλική ζωή του. (33)

> Το τι είναι [τα άτομα], επομένως, συμπίπτει με αυτό που
παράγουν και το πώς παράγουν. Η φύση των ατόμων έτσι
εξαρτάται από τις υλικές συνθήκες που καθορίζουν την παραγωγή τους.
("34).

> ότι όχι η κριτική αλλά η επανάσταση είναι η κινητήρια δύναμη της ιστορίας.
(", 128)

> Η παραγωγή ιδεών, συλλήψεων, συνείδησης, είναι
πρώτα άμεσα συνυφασμένη με την υλική δραστηριότητα και την
υλική συναναστροφή των ανθρώπων, τη γλώσσα της πραγματικής ζωής.

> Οι άνθρωποι, αναπτύσσοντας την υλική παραγωγή τους και την υλική
επικοινωνία τους, αλλάζουν, μαζί με τον ενεργεία κόσμο τους, επίσης
την σκέψη τους και τα προϊόντα της σκέψης τους. (", 152)

> ...καθορισμένα άτομα που δραστηριοποιούνται παραγωγικά με ένα ορισμένο
τρόπο εισέρχονται σε αυτές τις καθορισμένες κοινωνικές και πολιτικές σχέσεις.
Η εμπειρική παρατήρηση πρέπει σε κάθε ξεχωριστή περίπτωση να αναδείξει
εμπειρικά, και χωρίς κανένα μυστικισμό και εικασία, τη
σύνδεση της κοινωνικής και πολιτικής δομής με την παραγωγή.
Η κοινωνική δομή και το κράτος εξελίσσονται συνεχώς έξω από τη
βιωματική διαδικασία καθορισμένων ατόμων, ατόμων...που καθώς εργάζονται,
παράγουν υλικά και πράττουν υπό ορισμένους υλικούς περιορισμούς,
προϋποθέσεις και συνθήκες ανεξάρτητες από το έργο τους. (209)

> Η υλική ζωή των ατόμων, η οποία σε καμία περίπτωση δεν εξαρτάται απλώς
από τη «βούλησή» τους, ο τρόπος παραγωγής και η μορφή συναναστροφής,
που καθορίζουν αμοιβαία ο ένας την άλλη – αυτή είναι η πραγματική βάση του
Κράτους και παραμένει έτσι σε όλα τα στάδια στα οποία ο καταμερισμός της εργασίας
και η ιδιωτική ιδιοκτησία εξακολουθούν να είναι αναγκαία, εντελώς ανεξάρτητα από την
βούληση των ατόμων. (160)

> Κάθε νέα τάξη που βάζει τον εαυτό της στη θέση αυτής που κυβερνούσε πριν απ΄αυτήν
αναγκάζεται, απλώς και μόνο για να επιτύχει τους στόχους της, να
αναπαραστήσει το συμφέρον της ως το κοινό συμφέρον όλων των μελών της
κοινωνίας...Η τάξη που κάνει επανάσταση φαίνεται από την αρχή
...όχι ως τάξη αλλά ως εκπρόσωπος όλης της κοινωνίας.
(182)

> Η επέκταση του εμπορίου, η εδραίωση των επικοινωνιών, οδήγησε τις
χωριστές πόλεις να γνωρίσουν άλλες πόλεις, που είχαν υποστηρίξει
τα ίδια συμφέροντα στον αγώνα με τον ίδιο ανταγωνιστή. (189)

> Σε όλες τις μέχρι τώρα επαναστάσεις ο τρόπος δραστηριότητας παρέμενε πάντα
αλώβητος και επρόκειτο για μια διαφορετική διανομή αυτής
της δραστηριότητας, μια νέα κατανομή της εργασίας σε άλλα πρόσωπα, ενώ
η κομμουνιστική επανάσταση στρέφεται ενάντια στον προηγούμενο *τρόπο*
δραστηριότητας, καταργεί την *εργασία*, και καταργεί την κυριαρχία όλων
των τάξεων με τις ίδιες τις τάξεις, γιατί πραγματοποιείται
από την τάξη που δεν μετράει πλέον ως τάξη στην κοινωνία, δεν
αναγνωρίζεται ως τάξη, καθώς είναι από μόνη της η έκφραση της
διάλυσης όλων των τάξεων, εθνικοτήτων κ.λπ., εντός της παρούσας
κοινωνίας· και τόσο για την παραγωγή σε μαζική κλίμακα αυτής
της κομμουνιστικής συνείδησης, όσο και για την επιτυχία του ίδιου του σκοπού,
είναι αναγκαία η μεταβολή των ανθρώπων σε μαζική κλίμακα, μια μεταβολή η οποία
μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο σε ένα πρακτικό κίνημα, σε μια επανάσταση· αυτή
η επανάσταση είναι αναγκαία, επομένως, όχι μόνο επειδή η κυρίαρχη
τάξη δεν μπορεί να ανατραπεί με άλλο τρόπο, αλλά και επειδή
την ανατροπή της τάξης μπορεί να πετύχει μόνο μια επανάσταση που
αφήνει πίσω της όλα τα βάρη των αιώνων και γίνεται κατάλληλη να ιδρύσει την κοινωνία
εκ νέου. (229)

> Στην επαναστατική δραστηριότητα, η αλλαγή του εαυτού συμπίπτει με
την αλλαγή των συνθηκών. (225)

> Η σύμπτωση της αλλαγής των συνθηκών και της ανθρώπινης
δραστηριότητας ή αυτο-αλλαγής μπορεί να συλληφθεί και να κατανοηθεί ορθολογικά
μόνο ως *επαναστατική πρακτική*. (230)

#### Η Αθλιότητα της Φιλοσοφίας, 1847

> Είναι οι άνθρωποι ελεύθεροι να επιλέξουν αυτή ή εκείνη τη μορφή κοινωνίας για τον εαυτό τους;
Σε καμία περίπτωση. 35

> Οι κοινωνικές σχέσεις είναι στενά συνδεδεμένες με τις παραγωγικές δυνάμεις.
Αποκτώντας νέες παραγωγικές δυνάμεις οι άνθρωποι αλλάζουν τον τρόπο παραγωγής τους,
και με την αλλαγή του τρόπου παραγωγής τους, του τρόπου διαβίωσής τους,
αλλάζουν όλες τις κοινωνικές σχέσεις τους. (", 36)

> Λόγω του απλού γεγονότος ότι κάθε επόμενη γενιά βρίσκει
στην κατοχή της τις παραγωγικές δυνάμεις που απέκτησε η
προηγούμενη γενιά, που της χρησιμεύουν ως πρώτη ύλη για νέα
παραγωγή, προκύπτει μια συνοχή στην ανθρώπινη ιστορία, μια ιστορία της
ανθρωπότητας που παίρνει μορφή είναι ακόμη περισσότερο μια ιστορία της ανθρωπότητας καθώς
οι παραγωγικές δυνάμεις του ανθρώπου και συνεπώς οι κοινωνικές του σχέσεις
έχουν αναπτυχθεί περισσότερο. (", 129)

#### Κομμουνιστικό Μανιφέστο, 1848

> Στη θέση της παλιάς αστικής κοινωνίας, με τις τάξεις και τους ταξικούς
ανταγωνισμούς της, θα έχουμε μια ένωση, στην οποία η ελεύθερη
ανάπτυξη του καθενός θα είναι προϋπόθεση για την ελεύθερη ανάπτυξη
όλων.  45

> Η ιστορία όλων των μέχρι τώρα υπαρχουσών κοινωνιών είναι η ιστορία των
ταξικών αγώνων.

> Ελεύθερος και δούλος, πατρίκιος και πληβείος, άρχοντας και δουλοπάροικος, συντεχνιακός
κύριος και τεχνίτης, με μια λέξη, καταπιεστής και καταπιεζόμενος, στάθηκαν
σε συνεχή αντίθεση μεταξύ τους, συνέχισαν αδιάκοπα, έναν τώρα
κρυφό, τώρα ανοιχτό αγώνα, έναν αγώνα που κάθε φορά τελείωνε, είτε με μια
επαναστατική ανασύσταση της κοινωνίας γενικά ή με την κοινή
καταστροφή των ανταγωνιστικών τάξεων. (εναρκτήριες λέξεις).

> Απαιτείται βαθιά διαίσθηση για να κατανοήσουμε ότι οι ιδέες, οι απόψεις και συλλήψεις
του ανθρώπου, με μια λέξη, η συνείδηση ​​του ανθρώπου, αλλάζει με
κάθε αλλαγή στις συνθήκες της υλικής του ύπαρξης, στις
κοινωνικές σχέσεις του και την κοινωνική του ζωή;

> Τι άλλο αποδεικνύει η ιστορία των ιδεών, παρά το ότι η διανοητική
παραγωγή αλλάζει τον χαρακτήρα της αναλογικά με το πως αλλάζει η υλική
παραγωγή; Οι κυρίαρχες ιδέες κάθε εποχής ήταν πάντα
οι ιδέες της άρχουσας τάξης της. (123)

> Οι κομμουνιστές περιφρονούν να αποκρύπτουν τις απόψεις και τους στόχους τους. Δηλώνουν ανοιχτά
ότι οι στόχοι τους μπορούν να επιτευχθούν μόνο με τη βίαιη
ανατροπή όλων των υπαρχουσών κοινωνικών συνθηκών. (", 46)

> Το εκτελεστικό του σύγχρονου Κράτους δεν είναι παρά μια επιτροπή διαχείρισης
των κοινών υποθέσεων όλης της αστικής τάξης. (218)

> Το προλεταριάτο, το κατώτερο στρώμα της σημερινής μας κοινωνίας, δεν μπορεί
να εξεγερθεί (stir), δεν μπορεί να ανυψωθεί, χωρίς να τιναχθούν στον αέρα
όλα τα υπερκείμενα στρώματα της επίσημης κοινωνίας. (231)

> Όταν στην πορεία της ανάπτυξης, οι ταξικές διακρίσεις έχουν
εξαφανιστεί και όλη η παραγωγή έχει συγκεντρωθεί στα χέρια
μιας τεράστιας ένωσης ολόκληρου του έθνους, η δημόσια εξουσία θα
χάσει τον πολιτικό της χαρακτήρα. Η πολιτική εξουσία, ορθώς λεγόμενη,
είναι απλώς η οργανωμένη δύναμη μιας τάξης για την καταπίεση μιας άλλης. (239)

#### Ομιλία στον Κομμουνιστικό Σύνδεσμο, 1850

> Αλλά οι ίδιοι (οι προλετάριοι) πρέπει να κάνουν ό,τι καλύτερο για την
τελική τους νίκη, ξεκαθαρίζοντας στο νου τους ποια είναι τα
ταξικά τους συμφέροντα... 47

#### Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη, 1852

> Στο βαθμό που εκατομμύρια οικογένειες ζουν υπό οικονομικές συνθήκες
ύπαρξης που διαχωρίζουν τον τρόπο ζωής τους, τα συμφέροντά τους και
την κουλτούρα τους από αυτές των άλλων τάξεων, και τις θέτουν σε
εχθρική αντίθεση με τις τελευταίες, σχηματίζουν μια τάξη. 192

> Οι άνθρωποι φτιάχνουν τη δική τους ιστορία, αλλά δεν την φτιάχνουν όπως ακριβώς
επιθυμούν· δεν την φτιάχνουν υπό συνθήκες που επιλέγουν
οι ίδιοι, αλλά υπό συνθήκες που αντιμετωπίζονται άμεσα, δίνονται και
μεταδίδονται από το παρελθόν. (232)

#### Ο Marx στον Weydemeyer, 1852

> Αυτό που έκανα που ήταν καινούργιο ήταν να αποδείξω: (1) ότι η *ύπαρξη των*
*τάξεων* συνδέεται μόνο με *καθέκαστες ιστορικές φάσεις στην*
*ανάπτυξη της παραγωγής*, (2) ότι η ταξική πάλη αναγκαστικά
οδηγεί στη *δικτατορία του προλεταριάτου*, (3) ότι αυτή
η ίδια η δικτατορία συνιστά μόνο τη μετάβαση από την *κατάργηση*
*όλων των τάξεων* σε μια *αταξική κοινωνία*.  193

#### Σχεδιάγραμμα μιας Κριτικής της Πολιτικής Οικονομίας, 1857

> ...δεν ισχύει ότι η παραγωγή, η διανομή, η ανταλλαγή και η κατανάλωση
είναι όλες ταυτόσημες, αλλά ότι είναι όλες μέλη μιας οντότητας,
διαφορετικές πτυχές μιας ενότητας.  65

#### Grundrisse, 1857

> Ο ισχυρισμός ότι ο ελεύθερος ανταγωνισμός είναι η τελική μορφή της
ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, και συνεπώς της ανθρώπινης ελευθερίας, σημαίνει
μόνο ότι η κυριαρχία της μεσαίας τάξης είναι το τέλος της
ιστορία του κόσμου... 68

> Το κεφάλαιο ξεπέρασε τα εθνικά σύνορα και τις προκαταλήψεις,
τη θεοποίηση της φύσης και την κληρονομημένη αυτάρκη ικανοποίηση
των υφιστάμενων αναγκών που περιορίζονται σε καλά καθορισμένα όρια, και την
αναπαραγωγή του παραδοσιακού τρόπου ζωής. Είναι καταστροφικό
όλων αυτών, και μόνιμα επαναστατικό, γκρεμίζοντας όλα
τα εμπόδια που εμποδίζουν την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, τη
διεύρυνση των αναγκών, την ποικιλομορφία της παραγωγής και την εκμετάλλευση
και ανταλλαγή των φυσικών και πνευματικών δυνάμεων. ("69)

> ...ένα τροποποιημένο μέσο διανομής θα προέλθει από μια τροποποιημένη νέα
βάση της παραγωγής που προκύπτει από την ιστορική διαδικασία. ("72)

#### Πρόλογος στο Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας, 1859

> Σε γενικές γραμμές ο ασιατικός, ο αρχαίος, ο φεουδαρχικός και ο νεότερος αστικός
τρόπος παραγωγής, μπορούν να χαρακτηριστούν ως προοδευτικές εποχές στην
οικονομική διαμόρφωση της κοινωνίας. Οι αστικές σχέσεις παραγωγής
είναι η τελευταία ανταγωνιστική μορφή της κοινωνικής διαδικασίας παραγωγής --
ανταγωνιστική όχι με την έννοια του ατομικού ανταγωνισμού, αλλά ενός
που προκύπτει από τις κοινωνικές συνθήκες ζωής των ατόμων·
την ίδια στιγμή οι παραγωγικές δυνάμεις που αναπτύσσονται στη μήτρα της
αστικής κοινωνίας δημιουργούν τις υλικές προϋποθέσεις για τη λύση
αυτού του ανταγωνισμού. Αυτός ο κοινωνικός σχηματισμός φέρνει, επομένως,
την προϊστορία της ανθρώπινης κοινωνίας στο τέλος της.  164

> Στην κοινωνική παραγωγή τους οι άνθρωποι, εισέρχονται
σε καθορισμένες σχέσεις που είναι απαραίτητες και ανεξάρτητες από τις
θελήσεις τους· αυτές οι σχέσεις παραγωγής αντιστοιχούν σε ένα καθορισμένο στάδιο
της ανάπτυξης των υλικών παραγωγικών δυνάμεων τους. Το συνολικό άθροισμα
αυτών των παραγωγικών σχέσεων αποτελεί την οικονομική δομή της
κοινωνίας -- το πραγματικό θεμέλιο πάνω στο οποίο υψώνονται νομικές και πολιτικές
υπερδομές, και στις οποίες αντιστοιχούν καθορισμένες μορφές κοινωνικής
συνείδησης. Ο τρόπος παραγωγής στην υλική ζωή καθορίζει
τον γενικό χαρακτήρα των κοινωνικών, πολιτικών και πνευματικών
διαδικασιών της ζωής. Δεν είναι η συνείδηση ​​των ανθρώπων
που καθορίζει την ύπαρξή τους, αλλά αντίθετα η κοινωνική τους
ύπαρξη που καθορίζει τη συνείδησή τους. Σε ένα ορισμένο στάδιο
της ανάπτυξή τους, οι υλικές παραγωγικές δυνάμεις της κοινωνίας έρχονται σε
σύγκρουση με τις υπάρχουσες σχέσεις παραγωγής, ή -- αυτό που δεν είναι παρά
μια άλλη νομική έκφραση για το ίδιο πράγμα -- με τις σχέσεις ιδιοκτησίας
εντός των οποίων εργάζονται μέχρι τώρα. Από μορφές
ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων αυτές οι σχέσεις μετατρέπονται σε
δεσμά τους. Τότε αρχίζει μια εποχή κοινωνικής επανάστασης. Με την αλλαγή
του οικονομικού θεμελίου ολόκληρο το τεράστιο εποικοδόμημα μετασχηματίζεται
περισσότερο ή λιγότερο γρήγορα.

> Καμία κοινωνική τάξη δεν εξαφανίζεται ποτέ, πριν να αναπτυχθούν όλες οι παραγωγικές
δυνάμεις, για τις οποίες υπάρχει χώρος σε αυτές, και οι νέες υψηλότερες
σχέσεις παραγωγής δεν εμφανίζονται ποτέ πριν από τις συνθήκες της
ύπαρξής τους να έχουν ωριμάσει στη μήτρα της παλιάς κοινωνίας...το πρόβλημα
το ίδιο προκύπτει μόνο όταν οι αναγκαίες υλικές συνθήκες για τη
λύση του υπάρχουν ήδη ή είναι τουλάχιστον στη διαδικασία σχηματισμού τους. (233)

#### Θεωρίες της Υπεραξίας, 1862

> από τη συγκεκριμένη μορφή υλικής παραγωγής προκύπτει αφενός
μια συγκεκριμένη δομή της κοινωνίας, αφετέρου μια
συγκεκριμένη σχέση των ανθρώπων με τη φύση. Το Κράτος τους και η πνευματική τους
νοοτροπία καθορίζεται και από τα δύο. Επομένως και το είδος
πνευματικής παραγωγής τους. 165

#### Εναρκτήρια Ομιλία, 1864

> Όπως η εργασία των δούλων, όπως η εργασία των δουλοπάροικων, η μισθωτή εργασία δεν είναι παρά μια παροδική
και κατώτερη μορφή, που προορίζεται να εξαφανιστεί από την συνεταιριστική εργασία
που κοπιάζει με πρόθυμο χέρι, έτοιμο νου και χαρούμενη
καρδιά.  178

> ότι η χειραφέτηση της εργατικής τάξης πρέπει να κατακτηθεί από την
ίδια την εργατική τάξη...ότι η οικονομική υποταγή του ανθρώπου
της εργασίας στον μονοπωλητή των μέσων εργασίας... βρίσκεται στη
βάση της υποτέλειας σε όλες τις μορφές της κοινωνικής δυστυχίας, ψυχικής
υποβάθμισης και πολιτικής εξάρτησης. Ότι η οικονομική χειραφέτηση
της εργατικής τάξης είναι λοιπόν το μεγάλο τέλος στο οποίο κάθε
πολιτικό κίνημα πρέπει να είναι υποδεέστερο ως μέσο. Ότι όλες αυτές
οι προσπάθειες που στοχεύουν σε αυτό το σπουδαίο τέλος έχουν αποτύχει μέχρι στιγμής λόγω έλλειψης
αλληλεγγύης μεταξύ των πολλαπλών διαιρέσεων της εργασίας σε κάθε χώρα,
και λόγω απουσίας ενός αδελφικού δεσμού ένωσης μεταξύ των
εργατικών τάξεων των διάφορων χωρών....για αυτά τα μέσα οι
υπογράφοντες... έχουν λάβει τα αναγκαία βήματα για την ίδρυση της
Διεθνούς Ένωσης των Εργατών. (Ι. Βερολίνο, 185)

#### Αποτελέσματα της άμεσης διαδικασίας παραγωγής, 1865

> Έτσι συντελείται μια ολοκληρωτική οικονομική επανάσταση. Από τη μια πλευρά,
αυτή η διαδικασία δημιουργεί πρώτα απ' όλα τις πραγματικές συνθήκες
κυριαρχίας του κεφαλαίου πάνω στην εργασία, τις τελειοποιεί και τους δίνει μια
επαρκή μορφή· από την άλλη φέρνει στη γέννηση, μέσα
στις παραγωγικές δυνάμεις της εργασίας και τις συνθήκες παραγωγής και
κυκλοφορίας που αναπτύχθηκαν σε βάρος των εργατών, τις πραγματικές
συνθήκες ενός νέου τρόπου παραγωγής, καταργώντας την ανταγωνιστική
μορφή του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και δημιουργώντας έτσι την
υλική βάση μιας νέας κοινωνικής ζωής, ενός νέου τύπου κοινωνίας.  234

#### Κεφάλαιο Ι, 1867

> Η εργασία είναι, καταρχήν, μια διαδικασία στην οποία τόσο ο άνθρωπος όσο και η Φύση
συμμετέχουν, και στην οποία ο άνθρωπος ξεκινά εκουσίως, ρυθμίζει
και ελέγχει τις υλικές αντιδράσεις μεταξύ του εαυτού του και της Φύσης...
ενεργώντας έτσι στον εξωτερικό κόσμο και αλλάζοντας τον, αλλάζει
ταυτόχρονα τη φύση του. Αναπτύσσει τις λανθάνουσες δυνάμεις του και
τις αναγκάζει να δρουν υπό την εξουσία του.  170

> Ο τρόπος αυτής της διανομής θα ποικίλλει ανάλογα με την παραγωγική
οργάνωση της κοινότητας, και τον βαθμό της ιστορικής
ανάπτυξης που επιτεύχθηκε από τους παραγωγούς. (178)

> Δεν είναι τα προϊόντα που φτιάχνονται, αλλά το πώς φτιάχνονται και με τι
εργαλεία, που μας επιτρέπει να διακρίνουμε διαφορετικές οικονομικές
εποχές. 180

>  Όπου ένα μέρος της κοινωνίας κατέχει το μονοπώλιο των μέσων
παραγωγής, ο εργάτης, ελεύθερος ή μη, πρέπει να προσθέσει στην αναγκαία
για τη δική του συντήρηση εργασία μια επιπλέον ποσότητα εργασίας προκειμένου
να παράγει τα μέσα διαβίωσης για τον ιδιοκτήτη των μέσων
παραγωγής. (1976:344 Penguin)

#### Κεφάλαιο II, 1869

> Η τελευταία αιτία όλων των πραγματικών κρίσεων παραμένει πάντα η φτώχεια και η
περιορισμένη κατανάλωση των μαζών σε σύγκριση με την τάση της
καπιταλιστικής παραγωγής να αναπτύσσει τις παραγωγικές δυνάμεις με τέτοιο τρόπο
που μόνο η απόλυτη δύναμη κατανάλωσης ολόκληρης της κοινωνίας
θα ήταν το όριο τους.  88

> Το εμπόριο έχει πάντα, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, μια διαλυτική επίδραση
στις προϋπάρχουσες οργανώσεις παραγωγής, οι οποίες σε όλες τους
τις διάφορες μορφές προσανατολίζονται κυρίως στην αξία χρήσης. Αλλά πόσο μακριά
οδηγεί τη διάλυση του παλιού τρόπου παραγωγής εξαρτάται πρώτα
και κύρια από τη στερεότητα και την εσωτερική άρθρωση αυτού του ίδιου
του τρόπου παραγωγής. Και αυτό που προκύπτει από αυτή τη διαδικασία
διάλυσης, δηλαδή ποιος νέος τρόπος παραγωγής προκύπτει στη θέση του
παλιού, δεν εξαρτάται από το εμπόριο, αλλά μάλλον από τον χαρακτήρα του
ίδιου του παλιού τρόπου παραγωγής. (1981:449 Penguin)

#### Σχέδια για το *Ο Εμφύλιος Πόλεμος στη Γαλλία*, 1871

> Η Κομμούνα δεν καταργεί τους ταξικούς αγώνες, μέσω των οποίων
οι εργατικές τάξεις αγωνίζονται για την κατάργηση όλων των τάξεων και
επομένως, όλης της ταξικής κυριαρχίας (επειδή δεν αντιπροσωπεύει ένα
ιδιαίτερο συμφέρον. Αντιπροσωπεύει την απελευθέρωση της «εργασίας», δηλαδή
της θεμελιώδους και φυσικής συνθήκης της ατομικής και κοινωνικής ζωής
που μόνο με σφετερισμό, απάτη και τεχνητές επινοήσεις μπορεί να
μετατοπιστεί από τους πολλούς στους λίγους), αλλά παρέχει το ορθολογικό
μέσο που αυτή η ταξική πάλη μπορεί να διατρέξει τις διαφορετικές της
φάσεις με τον πιο ορθολογικό και ανθρώπινο τρόπο. Θα μπορούσε να ξεκινήσει βίαιες
αντιδράσεις και βίαιες επαναστάσεις. Αρχίζει την *απελευθέρωση της*
*εργασίας* -- το μεγάλο της έργο των κρατικών παρασίτων, κόβοντας τις
πηγές που θυσιάζουν ένα τεράστιο μέρος της εθνικής παραγωγής
στην τροφοδοσία του κρατικού τέρατος από τη μία πλευρά, εκτελώντας, από την
άλλη, το πραγματικό έργο της διοίκησης, τοπικής και εθνικής, για
εργατικούς μισθούς. Ξεκινά επομένως με μια τεράστια εξοικονόμηση, με
οικονομική μεταρρύθμιση καθώς και πολιτικό μετασχηματισμό. 194

> μεγάλα βήματα μπορούν να γίνουν αμέσως μέσω της κοινής μορφής της
πολιτικής οργάνωσης και ότι ήρθε η ώρα να αρχίσουν αυτό
το κίνημα για τον εαυτό τους και την ανθρωπότητα. 235

#### Οι Υποτιθέμενες Διαιρέσεις στη Διεθνή, 1872

> Με αναρχία όλοι οι σοσιαλιστές κατανοούν αυτό: μόλις ο στόχος του
προλεταριακού κινήματος, η κατάργηση των τάξεων, επιτευχθεί...
η κρατική εξουσία εξαφανίζεται και οι κυβερνητικές λειτουργίες μεταμορφώνονται
σε απλές διοικητικές λειτουργίες.  220

#### Ομιλία στο Άμστερνταμ, 1872

> Στις περισσότερες χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης, είναι η δύναμη που πρέπει να είναι
ο μοχλός των επαναστάσεων μας· είναι τη δύναμη που είναι
αναγκαίο να επικαλεστούμε για ένα χρονικό διάστημα προκειμένου να καθιερωθεί η ηγεμονία της
εργασίας.  234

#### Ο Μαρξ για τον Μπακούνιν, 1875

> Όπου η μάζα των αγροτών είναι ακόμα ιδιοκτήτες ιδιωτικής περιουσίας,
όπου μάλιστα αποτελούν μια περισσότερο ή λιγότερο σημαντική πλειοψηφία του
πληθυσμού, όπως κάνουν στα κράτη της Δυτικής Ευρωπαϊκής
ηπείρου, δεν έχουν ακόμη εξαφανιστεί και αντικατασταθεί από
μισθωτούς αγροτικούς εργάτες, όπως στην Αγγλία· σε αυτές τις περιπτώσεις
προκύπτει η εξής κατάσταση: είτε η αγροτιά εμποδίζει κάθε
εργατική επανάσταση και προκαλεί την αποτυχία της, όπως έκανε στη Γαλλία
μέχρι τώρα· είτε το προλεταριάτο (γιατί ο γαιοκτήμονας αγρότης
δεν ανήκει στο προλεταριάτο και ακόμα και όταν η δική του θέση τον προκαλεί
να ανήκει σε αυτό, δεν *νομίζει* ότι ανήκει σε αυτό) πρέπει ως μια
κυβέρνηση να εγκαινιάσει μέτρα που βελτιώνουν άμεσα την κατάσταση
του χωρικού και που τον κερδίζουν έτσι για την επανάσταση· μέτρα
που στην ουσία διευκολύνουν τη μετάβαση από την ιδιωτική στη
συλλογική ιδιοκτησία στη γη έτσι ώστε να μετατραπεί ο ίδιος ο αγρότης
για οικονομικούς λόγους· το προλεταριάτο όμως δεν πρέπει να μπει σε
ανοιχτή σύγκρουση με την αγροτιά διακηρύσσοντας, για παράδειγμα, την
κατάργηση της κληρονομιάς ή την κατάργηση της ιδιοκτησίας· αυτό το τελευταίο
είναι δυνατό μόνο όταν ο καπιταλιστής ιδιοκτήτης έχει απαλλοτριώσει τον
αγρότη και ο πραγματικός εργάτης της γης είναι εξίσου ένας
προλετάριος μισθωτός εργάτης όπως ο εργάτης της πόλης, και έτσι έχει άμεσα
τα ίδια συμφέροντα. 235

#### Κριτική του προγράμματος της Γκότα, 1875

> Αυτό που πρέπει να αντιμετωπίσουμε εδώ είναι μια κομμουνιστική κοινωνία, όχι όπως έχει
αναπτυχθεί στα δικά της θεμέλια, αλλά, αντίθετα, ακριβώς όπως αυτή
αναδύεται από την καπιταλιστική κοινωνία· που εξακολουθεί λοιπόν να σφραγίζεται από κάθε άποψη,
οικονομικά, ηθικά και πνευματικά, με τα
σημάδια γέννησης της παλιάς κοινωνίας από την κοιλιά της οποίας αναδύεται.  249

#### Εγκύκλιος, 1879

> Για σχεδόν σαράντα χρόνια τονίζουμε την ταξική πάλη ως την
άμεση κινητήρια δύναμη της ιστορίας, και ειδικότερα την
ταξική πάλη μεταξύ της αστικής τάξης και του προλεταριάτου ως του μεγάλου
μοχλού της σύγχρονης κοινωνικής επανάστασης· είναι επομένως αδύνατο
να συνεργαστούμε με ανθρώπους που επιθυμούν να εξαφανίσουν αυτή την ταξική
πάλη από το κίνημα.  205

### Από McLellan (1995)

> Έτσι ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι παρήγαγαν τα μέσα επιβίωσής τους καθόριζε
ολόκληρη την κοινωνική, πολιτική και πνευματική τους ζωή. Σε ένα ορισμένο
στάδιο στην εξέλιξή τους οι δυνάμεις παραγωγής θα αναπτύσσονταν
πέρα από τις σχέσεις παραγωγής και αυτές θα λειτουργούσαν ως δεσμά.
Ένα τέτοιο στάδιο εγκαινίαζε μια περίοδο κοινωνικής επανάστασης. Αυτές
οι παραγωγικές δυνάμεις έπρεπε να αναπτυχθούν στο μέγιστο δυνατό βαθμό
κάτω από τις υπάρχουσες σχέσεις παραγωγής πριν η παλιά κοινωνική
τάξη χανόταν. (74)

> τη φύση των οικονομικών κρίσεων... [ο Μαρξ] την εντόπισε στη βασική
αντίφαση μεταξύ της αναγκαιότητας μιας καπιταλιστικής οικονομίας να
επεκτείνει την παραγωγή της χωρίς να λαμβάνει υπόψη το επίπεδο της
κατανάλωσης που μόνο αυτό θα μπορούσε να την κάνει εφικτή.

> Σε όλα τα πεδία η κοινή ιδέα ήταν ότι ο άνθρωπος είχε στερηθεί από κάποιον
ή εγκαταλείψει κάτι που ήταν ουσιώδες για τη φύση του -- κυρίως να
ελέγχει τις δικές του δραστηριότητες, να είναι ο εμπνευστής της ιστορικής
διαδικασίας. Στις διάφορες μορφές αλλοτρίωσης (alienation) κάποια άλλη οντότητα
αποκτούσε αυτό που αρμόζει στον άνθρωπο. Σελ.108

> Είναι η φύση του ανθρώπου, σύμφωνα με τον Μαρξ στα Χειρόγραφα του Παρισιού,
να αναπτύσσει συνεχώς, σε συνεργασία με άλλους ανθρώπους, τον εαυτό του
και τον κόσμο γύρω του. 110

> η εκμετάλλευση και η ανισότητα που ήταν εγγενείς στις σχέσεις
παραγωγής συγκαλύφθηκαν από την εμφάνιση της ελεύθερης ανταλλαγής
στη σφαίρα της κυκλοφορίας, η συγκέντρωση στην οποία προκάλεσε την
τυπικά καπιταλιστική ιδεολογία της ελευθερίας, της ισότητας και ούτω καθεξής. (155)

> Ο Μαρξ πίστευε ότι οι επαναστάσεις είχαν συμβεί όταν μια τάξη
ήταν σε θέση να ταυτίσει τα συμφέροντά της με αυτά της κοινωνίας στο σύνολό της.
(182)

> Η τάξη, όπως και το κράτος ή η αλλοτρίωση, ήταν ένα παροδικό φαινόμενο
που εκδηλώνεται στο μέγιστο βαθμό του στην καπιταλιστική κοινωνία. (182)

> η ανάπτυξη της καπιταλιστικής κοινωνίας απλοποιούσε ραγδαία την
κατάσταση παράγοντας δύο και μόνο δύο τάξεις: την αστική τάξη και
το προλεταριάτο. (183)

> Άρα το κριτήριο για να ανήκει κάποιος σε μια τάξη είναι η θέση του στον
κυρίαρχο τρόπο παραγωγής. (183)

> Αυτό που ισχυρίστηκε [ο Μαρξ] ήταν ότι το χάσμα στους πόρους μεταξύ αυτών
που κατείχαν τα μέσα παραγωγής και όσων δεν τα κατείχαν θα διευρύνονταν.
(183)

> Αυτές οι ομάδες [οι μικροαστοί και οι αγρότες] φαίνεται να καθιστούν
την τακτοποιημένη διαίρεση του κομμουνιστικού μανιφέστου ανεφάρμοστη, γιατί αυτές οι
δύο ομάδες προφανώς συγχωνεύονται στην αστική τάξη και το προλεταριάτο
ανάλογα με το πόσους εργάτες απασχολούν ή πόση γη κατέχουν.
(184)

> Ο Μαρξ πίστευε ότι πολιτικά οι αγρότες ήταν μια αντιδραστική ομάδα
και ήταν απρόθυμος να τους ομαδοποιήσει με το αστικό προλεταριάτο:
τα πιο πρόσφατα αγροτικά κινήματα στη Δυτική Ευρώπη είχαν φεουδαρχικές ή
μοναρχικές κλίσεις. (184)

> Έτσι ο ορισμός της τάξης του Μαρξ φαίνεται να ποικίλλει πολύ, όχι μόνο με
την ανάπτυξη της σκέψης του αλλά ακόμα και μέσα στην ίδια περίοδο. Ο Μαρξ
συχνά χρησιμοποιεί τον όρο, από κοινού με τη χρήση της εποχής του, ως ένα
συνώνυμο της φατρίας ή της ομάδας. (185)

> Μια τάξη πάντα έβλεπε τα δικά της συμφέροντα σε αντίθεση με αυτά των άλλων
ομάδων και έπρεπε να οργανωθεί πολιτικά για να πολεμήσει γι' αυτά. (185)

> Έτσι ο Μαρξ έχει πολλά κριτήρια για την εφαρμογή του όρου «τάξη»
και δεν ισχύουν όλα συνεχώς. Τα δύο κύρια κριτήρια είναι
η σχέση με τον κυρίαρχο τρόπο παραγωγής και η συνείδηση ​​μιας ομάδας
του εαυτού του ως τάξη με την συνοδό της πολιτική οργάνωση. (186)

> Ο Μαρξ ξεκίνησε να δείξει ότι ήταν ψευδαίσθηση να υποθέσουμε ότι το
κράτος είχε έναν οικουμενικό χαρακτήρα ικανό να εναρμονίσει το
ασύμβατα στοιχεία της κοινωνίας των πολιτών και να τα ενώσει σε ένα υψηλότερο
επίπεδο. (207)

> Η μορφή διακυβέρνησης που συνιστούσε ο Μαρξ, σε αντίθεση με τον Χέγκελ,
ήταν μία όπου δεν υπήρχε διαχωρισμός μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών και του
κράτους και που αντιστοιχούσε άμεσα στην «ουσία του κοινωνικοποιημένου
ανθρώπου.» (207)

> Έτσι ο Μαρξ έβλεπε το κράτος, όπως και τη θρησκεία, ως μια δήλωση των ιδεατών στόχων
του ανθρώπου, και επίσης ως μια αντιστάθμιση για την έλλειψη πραγματοποίησής τους. (208)

> Στην πορεία της ιστορίας κάθε μέθοδος παραγωγής προκάλεσε μια
τυπική πολιτική οργάνωση που προάγει τα συμφέροντα της
κυρίαρχης τάξης. (209)

> Αυτή η ουσία είναι η κοινοτική δημιουργικότητα, το γεγονός ότι ο άνθρωπος ελέγχει τη
διαδικασία της δημιουργίας του εαυτού του και τη σχέση του με τη φύση, όλα τα οποία
αποτελούν μέρος της έννοιας του Μαρξ για την εργασία. Στη μελλοντική κομμουνιστική
κοινωνία όλοι θα είναι εργάτες: «με την εργασία χειραφετημένη κάθε άνθρωπος
γίνεται εργάτης και η παραγωγική εργασία παύει να είναι ταξικό
γνώρισμα.» 242

> Γιατί σύμφωνα με τον Μαρξ, ο κομμουνισμός κάθισε στους ώμους του καπιταλισμού
και δεν μπορείς να φτάσεις στον κομμουνισμό αν δεν έχεις περάσει αυτό
το καθέκαστο καθαρτήριο. (253)

> Η κατάρρευση του κομμουνισμού συμπαρέσυρε μαζί της τρία σημαντικά
δόγματα. Το πρώτο είναι αυτό του διαλεκτικού υλισμού που
προσέφερε μια συνολική ερμηνεία του κόσμου με μια μεταφυσική,
φιλοσοφική έννοια: νόμοι διέπουν τα πάντα από την αλλαγή της
ποσότητας στην ποιότητα στην ύλη μέχρι την ημερομηνία της επόμενης
επανάστασης. Η συνολική μεταφυσική που βασίζεται σε μια πρόχειρη
υλιστική ερμηνεία του κόσμου δεν πάρθηκε ποτέ τρομερά
σοβαρά από τους περισσότερους σκεπτόμενους ανθρώπους. Αλλά παρόλα αυτά ήταν κάτι
που --όπως ήταν μάλλον οι πιο απλοϊκές εκδοχές της θρησκείας--
διαδόθηκε ευρέως και πιθανώς έγινε αποδεκτό από εκατομμύρια ανθρώπους. 253

> κάθε μεταρρύθμιση που βασίζεται είτε στην ηθική ρητορική είτε απλά στο
νόμο, ή μόνο στη διεύρυνση των πολιτικών δικαιωμάτων, είναι απίθανο να πάει
στη βάση του προβλήματος: την έλλειψη οικονομικής ισχύος
ενός μεγάλου ποσοστού ατόμων στην κοινωνία και την εξατομίκευση και
ανομία που παράγει και αναπαράγει ο καπιταλισμός. 254

> Οι άνθρωποι φτιάχνουν τη δική τους ιστορία, αλλά δεν την φτιάχνουν όπως ακριβώς
επιθυμούν, δεν την φτιάχνουν υπό συνθήκες που επιλέγουν
οι ίδιοι, αλλά υπό συνθήκες που αντιμετωπίζονται άμεσα, δίνονται και
μεταδίδονται από το παρελθόν. (Μαρξ, 139)

> η διαλεκτική «περιλαμβάνει στην κατανόησή της και στην καταφατική
αναγνώριση τής υπάρχουσας κατάστασης των πραγμάτων ταυτόχρονα επίσης
την αναγνώριση της άρνησης αυτής της κατάστασης, της αναπόφευκτης
διάλυσής της· θεωρεί κάθε ιστορικά αναπτυγμένη κοινωνική μορφή ως
σε ρευστή κίνηση, και επομένως λαμβάνει υπόψη την παροδική της
φύση όχι λιγότερο από ό,τι τη στιγμιαία ύπαρξή της· γιατί δεν αφήνει τίποτα να
της επιβάλλεται και είναι στην ουσία της κριτική και επαναστατική.
(Έγραψε το 1872, 140)

> Η εξαφάνιση του κράτους αυτού καθαυτού επιφυλάσσεται για τη στιγμή που
«όλες οι πηγές του συνεταιριστικού πλούτου ρεύσουν πιο άφθονα», και
η άσκηση της «πολιτικής» εξουσίας δεν εξαναγκάζεται πλέον από
οικονομική πίεση. 240

### Engels, F. (1877) *Anti-Duhring: Selected Works*

> Όταν όμως βλέπουμε ότι οι τρεις τάξεις της σύγχρονης κοινωνίας, η φεουδαρχική
αριστοκρατία, η αστική τάξη και το προλεταριάτο, η καθεμία έχει τη δική της
ιδιαίτερη ηθική, μπορούμε να βγάλουμε μόνο ένα συμπέρασμα, ότι οι άνθρωποι,
συνειδητά ή ασυνείδητα, αντλούν τις ηθικές τους ιδέες σε τελευταία
ανάλυση από τις πρακτικές σχέσεις στις οποίες βασίζεται η ταξική θέση τους--
από τις οικονομικές σχέσεις στις οποίες επιτελούν
την παραγωγή και την ανταλλαγή. 248

> Υποστηρίζουμε αντίθετα ότι όλες οι προηγούμενες ηθικές θεωρίες είναι το
προϊόν, σε τελευταία ανάλυση, του οικονομικού σταδίου που η κοινωνία
έχει φτάσει σε αυτή την καθέκαστη εποχή. 249

> Μια πραγματικά ανθρώπινη ηθική που υπερβαίνει τον ταξικό ανταγωνισμό και την
κληρονομιά του στη σκέψη γίνεται δυνατή μόνο σε ένα στάδιο της κοινωνίας
που όχι μόνο έχει ξεπεράσει τις ταξικές αντιφάσεις αλλά  ακόμη τις
έχει ξεχάσει στην πρακτική ζωή. 249

> Πριν η αρχική σύλληψη της σχετικής ισότητας μπορούσε να οδηγήσει
στο συμπέρασμα ότι οι άνθρωποι πρέπει να έχουν ίσα δικαιώματα στο κράτος και στην
κοινωνία, πριν αυτό το συμπέρασμα μπορούσε να φανεί ακόμα και
ως κάτι φυσικό και αυτονόητο έπρεπε όμως να περάσουν χιλιάδες χρόνια
και όντως πέρασαν. 250

> Η ιδέα της ισότητας, λοιπόν, τόσο στην αστική όσο και στην
προλεταριακή μορφή της, είναι η ίδια ένα ιστορικό προϊόν, η δημιουργία του
οποίου απαιτούσε καθορισμένες ιστορικές συνθήκες οι οποίες με τη σειρά τους
προϋποθέτουν οι ίδιες μια μακρά προηγούμενη ιστορική εξέλιξη. 254

> Όσο περισσότερο τα προϊόντα της κοινότητας έπαιρναν την εμπορευματική μορφή,
δηλαδή, όσο λιγότερο παράγονταν για τη χρήση των παραγωγών τους,
και όσο περισσότερο με σκοπό την ανταλλαγή, τόσο ο πιο πρωτόγονος
φυσικός καταμερισμός της εργασίας αντικαταστάθηκε από την ανταλλαγή επίσης εντός της
κοινότητας, τόσο περισσότερο αναπτυσσόταν η ανισότητα στην ιδιοκτησία των
μεμονωμένων μελών της κοινότητας, τόσο πιο βαθιά υπονομευόταν η αρχαία
κοινή ιδιοκτησία της γης , και τόσο πιο γρήγορα η
κοινότητα προχώρησε προς τη διάλυσή της και τη μετατροπή της σε ένα
χωριό μικρών αγροτών. 267

> όλη η πολιτική εξουσία βασίζεται αρχικά σε μια οικονομική, κοινωνική
λειτουργία, και αυξάνεται αναλογικά με το πόσο τα μέλη της κοινωνίας,
μέσω της διάλυσης της πρωτόγονης κοινότητας,
μετατρέπονται σε ιδιώτες παραγωγούς, και έτσι διαχωρίζονται όλο και περισσότερο
από τους διαχειριστές των γενικών λειτουργιών της
κοινωνίας. 277

> Η υλιστική αντίληψη της ιστορίας ξεκινά από την αρχή ότι
η παραγωγή, και με την παραγωγή η ανταλλαγή των προϊόντων της, είναι η
βάση κάθε κοινωνικής τάξης (social order). 279

> Η συσσώρευση πλούτου σε έναν πόλο είναι, επομένως, ταυτόχρονα
συσσώρευση δυστυχίας, αγωνίας μόχθου (agony of toil), σκλαβιάς, άγνοιας,
βαρβαρότητας, ψυχικής υποβάθμισης, στον αντίθετο πόλο, δηλ. στην
πλευρά της τάξης που *παράγει το δικό της προϊόν με τη μορφή*
*κεφαλαίου.* 289

> Η επέκταση της αγοράς δεν μπορεί να συμβαδίσει με την επέκταση της
παραγωγής. Η σύγκρουση γίνεται αναπόφευκτη και, καθώς δεν μπορεί να προσφέρει
καμία λύση εφόσον δεν διαρρήξει τον ίδιο τον καπιταλιστικό τρόπο
παραγωγής, γίνεται περιοδική. 289

> ο τρόπος παραγωγής επαναστατεί ενάντια στον τρόπο ανταλλαγής·
οι παραγωγικές δυνάμεις επαναστατούν ενάντια στον τρόπο παραγωγής, τον οποίο
έχουν ξεπεράσει. 290

### Lenin, V. *Imperialism: The Highest Stage of Capitalsim*

> Εάν ήταν αναγκαίο να δοθεί ο συντομότερος δυνατός ορισμός του
ιμπεριαλισμού, θα έπρεπε να πούμε ότι ο ιμπεριαλισμός είναι το
μονοπωλιακό στάδιο του καπιταλισμού. 689

> Ο ιμπεριαλισμός είναι ο καπιταλισμός στο στάδιο ανάπτυξης στο οποίο
έχει διαμορφωθεί η κυριαρχία των μονοπωλίων και του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου· στο
οποίο η εξαγωγή κεφαλαίου έχει αποκτήσει έντονη σημασία· στο
οποίο έχει αρχίσει η διαίρεση του κόσμου από τα διεθνή τραστ,
και στο οποίο ο διαμερισμός όλης της επικράτειας της γης
από τις μεγαλύτερες καπιταλιστικές χώρες έχει ολοκληρωθεί. 690

> [Κάουτσκι] «Ο ιμπεριαλισμός είναι ένα προϊόν του υψηλά ανεπτυγμένου βιομηχανικού
καπιταλισμού. Συνίσταται στην προσπάθεια κάθε βιομηχανικού
καπιταλιστικού έθνους να θέσει υπό τον έλεγχό του και να προσαρτήσει όλο και μεγαλύτερες
*αγροτικές* περιοχές, ανεξάρτητα από τα έθνη που κατοικούν
σε αυτές.» 691

> Το πιο βαθύ οικονομικό θεμέλιο του ιμπεριαλισμού είναι το μονοπώλιο. 700

> [Sartorius von Waltershausen] Ο πιστωτής είναι πιο γερά
δεμένος με τον οφειλέτη από όσο ο πωλητής είναι με τον αγοραστή. 702

### Berlin, I. (1963) *Karl Marx: His Life and Environment*, Νέα Υόρκη: Time.

> [Ο Μαρξ] συμπέρανε ότι η ιστορία της κοινωνίας είναι η ιστορία του
ανθρώπου που επιδιώκει να επιτύχει την κυριαρχία του εαυτού του και του εξωτερικού
κόσμου μέσω της δημιουργικής του εργασίας. 6

> η πρόοδος συγκροτείται από τη διαδοχή νικών μιας τάξης
έναντι μιας άλλης, και ο άνθρωπος είναι ορθολογικός όταν ταυτίζει τον
εαυτό του με την προοδευτική τάξη στην κοινωνία του, είτε, αν χρειαστεί,
εγκαταλείποντας σκόπιμα το παρελθόν του και συμμαχώντας με αυτή,
είτε, αν η ιστορία τον έχει ήδη τοποθετήσει εκεί, αναγνωρίζοντας
συνειδητά την κατάστασή του και ενεργώντας υπό το πρίσμα αυτής. 6-7

> Ηθικές, πολιτικές, οικονομικές, συλλήψεις και ιδανικά αλλάζουν με τις
κοινωνικές συνθήκες από τις οποίες πηγάζουν: το να θεωρούμε οποιανδήποτε από αυτές
ως καθολικές και αμετάβλητες ισοδυναμεί με το να πιστεύουμε ότι η τάξη
στην οποία ανήκουν, στην προκειμένη περίπτωση η αστική τάξη -- είναι αιώνια. 8

> Εάν ο ταξικός πόλεμος είναι πραγματικός, αυτά τα συμφέροντα είναι εντελώς ασύμβατα. 8

> Τα μανιφέστα, οι ομολογίες πίστης και τα προγράμματα δράσης
στα οποία προσάρτησε το όνομά του, δεν περιέχουν σχεδόν καμία αναφορά
στην ηθική πρόοδο, την αιώνια δικαιοσύνη, την ισότητα του ανθρώπου, τα δικαιώματα των
ατόμων ή των εθνών, την ελευθερία της συνείδησης, τον αγώνα για
πολιτισμό, και άλλες τέτοιες φράσεις που ήταν το εμπόρευμα
(και είχαν κάποτε ενσαρκώσει γνήσια ιδανικά) των δημοκρατικών κινημάτων
της εποχής του· τα έβλεπε σαν τόσο άχρηστη αερολογία,
που υποδηλώνει σύγχυση σκέψης και αναποτελεσματικότητα στη δράση. 8-9

> Το να καταγγείλουμε την ίδια τη διαδικασία – τις οδυνηρές συγκρούσεις μέσω και
με τις οποίες η ανθρωπότητα αγωνίζεται να επιτύχει την πλήρη πραγματοποίησή των
δυνάμεων της – ήταν για τον Μαρξ ένα είδος παιδικού υποκειμενισμού, λόγω μιας
νοσηρής ή ρηχής άποψης της ζωής, κάποιας παράλογης προκατάληψης
υπέρ αυτής ή εκείνης της αρετής ή θεσμού· αποκάλυπτε προσκόλληση
στον παλιό κόσμο και ήταν σύμπτωμα ατελούς χειραφέτησης από
τις αξίες του. 10

> Γιατί ενώ ο ρεαλισμός του, ο εμπειρισμός του, οι επιθέσεις του στις αφηρημένες
αρχές, το αίτημά του ότι κάθε λύση πρέπει να δοκιμάζεται από την
εφαρμοσιμότητά της, και την ανάδυσή της από την πραγματική κατάσταση, η
περιφρόνησή του για συμβιβασμό ή σταδιακότητα (gradualism) ως τρόπους διαφυγής από την
αναγκαιότητα δραστικής πράξης, η πεποίθησή του ότι οι μάζες είναι
απείρως ευκολόπιστες και πρέπει πάση θυσία να διασωθούν, αν χρειαστεί
με τη βία, από τους παλιανθρώπους και τους ανόητους που τους επιβάλλονται, τον κάνουν
τον πρόδρομο της αυστηρότερης γενιάς των πρακτικών επαναστατών
του επόμενου αιώνα: η άκαμπτη πίστη του στην αναγκαιότητα μιας ολοκληρωμένης
ρήξης με το παρελθόν, στην ανάγκη για ένα εντελώς νέο κοινωνικό σύστημα ως το
μόνο ικανό να σώσει το άτομο, το οποίο, αν αφεθεί στον εαυτό του,
θα χάσει το δρόμο του και θα αφανιστεί, τον τοποθετεί ανάμεσα στους μεγάλους
αυταρχικούς ιδρυτές νέων θρησκειών, αδίστακτους ανατροπείς και
καινοτόμους που ερμηνεύουν τον κόσμο με όρους μιας ενικής, σαφούς,
με πάθος υποστηριζόμενης αρχής, καταγγέλλοντας και καταστρέφοντας όλα όσα
συγκρούονται με αυτή. 16

> Το πνευματικό του σύστημα ήταν κλειστό, ό,τι εισερχόταν
προσαρμοζόταν για να συμμορφωθεί με ένα προκαθορισμένο πρότυπο, αλλά
βασιζόταν στην παρατήρηση και την εμπειρία. 17

> έκανε περισσότερα από κάθε άλλον άνθρωπο για να επισπεύσει τη διαδικασία, επιδιώκοντας να
συντομεύσει την τελική αγωνία που προηγείται του τέλους. 18

> Ο λόγος είναι πάντα σωστός. Σε κάθε ερώτηση υπάρχει μόνο μία αληθινή
απάντηση που με αρκετή επιμέλεια μπορεί να ανακαλυφθεί αλάνθαστα,
και αυτό ισχύει όχι λιγότερο για ζητήματα ηθικής ή πολιτικής,
προσωπικής και κοινωνικής ζωής, όσο για προβλήματα φυσικής και
μαθηματικών. Μόλις βρεθεί, η εφαρμογή μιας λύσης είναι στην πράξη
θέμα απλής τεχνικής ικανότητας· αλλά οι παραδοσιακοί εχθροί της
προόδου πρέπει πρώτα να απομακρυνθούν, και οι άνθρωποι να διδαχθούν τη σημασία της
πράξης σε όλα τα ερωτήματα με τη συμβουλή ανιδιοτελών επιστημονικών
ειδικών, των οποίων η γνώση βασίζεται στη λογική και την εμπειρία. Μόλις
αυτό έχει επιτευχθεί, η διαδρομή είναι ξεκάθαρη για τη χιλιετία. 32-3

> Ο άνθρωπος είναι αντικείμενο στη φύση, και η ανθρώπινη ψυχή, όπως και η υλική
υπόσταση, δεν επηρεάζεται από καμία υπερφυσική επιρροή και δεν θέτει
απόκρυφες ιδιότητες· ολόκληρη η συμπεριφορά της μπορεί να υπολογιστεί επαρκώς
μέσω συνήθων επαληθεύσιμων φυσικών υποθέσεων. 33

> στη συνηθισμένη διαμάχη μεταξύ δύο αντιπάλων, όταν, στη σύγκρουση
ανάμεσα σε δύο επιμέρους ψεύδη, η νέα αλήθεια ανακαλύπτεται η ίδια μόνο
σχετική, δέχεται επίθεση η ίδια από μια αντίθετη αλήθεια, η καταστροφή της
καθεμίας από την άλλη οδηγεί για άλλη μια φορά σε ένα νέο επίπεδο στο οποίο
τα ανταγωνιστικά στοιχεία μεταμορφώνονται σε ένα νέο οργανικό σύνολο -- μια
διαδικασία που συνεχίζεται χωρίς τέλος. Ονόμασε αυτή τη διαδικασία
διαλεκτική. 46

> Η μεταρρύθμιση πρέπει να πηγάζει από ιστορικά προετοιμασμένο έδαφος· αλλιώς είναι
καταδικασμένη σε αποτυχία, καταδικασμένη εκ των προτέρων από τις δυνάμεις της ιστορίας
που κινούνται σύμφωνα με τη δική τους λογική στον δικό τους χρόνο και
με τον δικό τους ρυθμό. 47

> Ενώ ο ανταγωνισμός ζωντανεύει τις χειρότερες και πιο βάναυσες ποιότητες
των ανθρώπων, η συνεργασία, εκτός από την προώθηση της μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας, τους ηθικοποιεί
και τους εκπολιτίζει αποκαλύπτοντας το αληθινό τέλος της κοινοτικής ζωής. 95

> Η μόνη δυνατή περιοχή στην οποία μπορούμε να αναζητήσουμε τις αρχές της
ιστορικής κίνησης πρέπει να είναι μία που είναι ανοιχτή στον επιστημονικό, δηλαδή
εμπειρικό, έλεγχο. 104

> Το στάτους ενός ατόμου καθορίζεται από τον ρόλο που παίζει
στη διαδικασία της κοινωνικής παραγωγής και αυτός με τη σειρά του εξαρτάται
άμεσα από τον χαρακτήρα των παραγωγικών δυνάμεων και τον βαθμό
ανάπτυξής τους σε κάθε δεδομένο στάδιο. 105

> Η εργασία μεταμορφώνει τον κόσμο του ανθρώπου, αλλά και τον ίδιο, στην πορεία της
δραστηριότητάς της. 106

> Έχουν δημιουργηθεί τεράστιοι θεσμοί, κοινωνικοί, πολιτικοί, πολιτιστικοί για
να διατηρήσουν τα υπάρχοντά τους στα χέρια των σημερινών ιδιοκτητών τους,
όχι πράγματι από εσκεμμένη πολιτική, αλλά από μία που προκύπτει ασυνείδητα από
τη γενική στάση ζωής εκείνων που κυβερνούν μια δεδομένη κοινωνία. 109

> Η αλλοτρίωση συμβαίνει όταν τα αποτελέσματα των πράξεων των ανθρώπων έρχονται σε αντίθεση με τους δικούς τους
πραγματικούς σκοπούς, όταν οι επίσημες αξίες τους ή οι ρόλοι που παίζουν,
παραποιούν τα πραγματικά τους κίνητρα, τις ανάγκες και τους στόχους τους. Αυτή είναι η
περίπτωση, για παράδειγμα, όταν κάτι το οποίο οι άνθρωποι έχουν κάνει για να ανταποκριθούν
στις ανθρώπινες ανάγκες -- ας πούμε, ένα σύστημα νόμων ή οι κανόνες μιας μουσικής
σύνθεσης -- αποκτά μια ανεξάρτητη υπόσταση από μόνο του, και φαίνεται
στους ανθρώπους, όχι ως κάτι που δημιουργήθηκε από αυτούς για να ικανοποιήσει μια κοινή κοινωνική
ανάγκη (που μπορεί να έχει εξαφανιστεί εδώ και πολύ καιρό), αλλά ως ένας αντικειμενικός νόμος
ή θεσμός, που διαθέτει αιώνια, απρόσωπη εξουσία από μόνος του,
όπως οι αναλλοίωτοι νόμοι της Φύσης όπως συλλήφθηκαν από
τους επιστήμονες και τους συνηθισμένους ανθρώπους, όπως ο Θεός για έναν πιστό. 114

> Το μονοπώλιο των μέσων παραγωγής που κατέχει μια καθέκαστη ομάδα
ανθρώπων, της δίνει τη δυνατότητα να επιβάλλει τη θέλησή της στους άλλους και να τους αναγκάσει
να επιτελούν καθήκοντα ξένα προς τις ανάγκες τους. Έτσι η ενότητα της κοινωνίας
καταστρέφεται και οι ζωές και των δύο τάξεων παραμορφώνονται. 115

> Ο πιο καταπιεστικός από όλους, στη δαιμονολογία του Μαρξ, είναι η αστική
οικονομική επιστήμη, η οποία αναπαριστά την κίνηση των εμπορευμάτων ή του
χρήματος – πράγματι τη διαδικασία παραγωγής, κατανάλωσης και
διανομής – ως μια απρόσωπη διαδικασία, παρόμοια με αυτές της φύσης,
ένα αναλλοίωτο πρότυπο αντικειμενικών δυνάμεων ενώπιον των οποίων οι άνθρωποι μπορούν μόνο
να υποκλιθούν, και που θα ήταν τρελό να αντισταθούν. 116

> Η αλλοτρίωση – η υποκατάσταση φανταστικών σχέσεων μεταξύ, ή η
λατρεία, άψυχων αντικειμένων ή ιδεών για τις πραγματικές σχέσεις μεταξύ,
ή σε αναφορά με, προσώπων – θα τελειώσει μόνο όταν η τελική
τάξη – το προλεταριάτο – νικήσει την αστική τάξη. 117

> Όλη η απογοήτευση, για τον Μαρξ, είναι προϊόν αλλοτρίωσης – των
εμποδίων και των στρεβλώσεων που δημιουργούνται από τον αναπόφευκτο πόλεμο των
τάξεων, και αποκλείουν αυτό ή εκείνο το σώμα ανθρώπων από την αρμονική
συνεργασία μεταξύ τους για την οποία ποθεί η φύση τους. 118

> Οι «Αληθινοί Σοσιαλιστές» [Grün και Hess] αντιτάχθηκαν στο δόγμα της
αναγκαιότητας ενός ανοιχτού ταξικού πολέμου με το σκεπτικό ότι τύφλωνε τους
εργάτες για εκείνα τα δικαιώματα και τα ιδανικά για χάρη των οποίων
πολεμούσαν. Μόνο αντιμετωπίζοντας τους ανθρώπους ως ίσους από την αρχή, αντιμετωπίζοντας
τους ως ανθρώπινα όντα, δηλαδή με την παραίτηση από τη δύναμη, και
κάνοντας έκκληση στο αίσθημα της ανθρώπινης αλληλεγγύης, της ίσης δικαιοσύνης και των
γενναιόδωρων αισθημάτων της ανθρωπότητας, θα μπορούσε μια διαρκής αρμονία των συμφερόντων
να αποκτηθεί. 120

> Για τον Μαρξ αυτή ήταν η πιο παλιά, η πιο οικεία, η πιο ξεπερασμένη από όλες τις
ορθολογιστικές πλάνες. Την είχε συναντήσει στη χειρότερη μορφή της στην πεποίθηση
του ίδιου του πατέρα του και των συγχρόνων του ότι στο τέλος ο λόγος και
η ηθική καλοσύνη ήταν βέβαιο ότι θα θριάμβευαν, μια θεωρία που απαξιώθηκε εντελώς
από τα συμβάντα κατά τη διάρκεια των σκοτεινών μεθεόρτιων της Γαλλικής
Επανάστασης. 121

> Όποιες κι αν ήταν οι απόψεις του, οι πράξεις ενός ανθρώπου καθοδηγούνταν αναπόφευκτα από τα δικά του
πραγματικά συμφέροντα, από τις απαιτήσεις της υλικής του κατάστασης· 122

> Αλλά αυτοί οι άλλοι, που διακηρύσσουν την αλληλεγγύη τους με τους εργάτες,
και υποθέτουν ότι υπάρχουν πάντα καθολικά συμφέροντα της ανθρωπότητας
ως τέτοιας, κοινά για όλους τους ανθρώπους – ότι οι άνθρωποι έχουν συμφέροντα ανεξάρτητα από,
ή υπερβαίνοντα, την ταξική τους ένταξη – διαδίδουν το λάθος και το σκοτάδι
στο ίδιο το προλεταριακό στρατόπεδο, και έτσι το αποδυναμώνουν για την επερχόμενη
πάλη. 123

> Η αληθινή ελευθερία είναι ανέφικτη έως ότου η κοινωνία γίνει ορθολογική,
δηλαδή έχει ξεπεράσει τις αντιφάσεις που γεννούν ψευδαισθήσεις και
διαστρεβλώνουν την κατανόηση τόσο των κυρίων όσο και των δούλων. 129

> Η επιστημονική μελέτη των ιστορικά εξελισσόμενων οικονομικών σχέσεων,
και της επίδρασής τους σε άλλες πτυχές της ζωής των κοινοτήτων
και των ατόμων, ξεκίνησε με την εφαρμογή των μαρξιστικών κανόνων της
ερμηνείας. 130

> η εγελιανή θέση, σύμφωνα με την οποία το κράτος, ακόμα και στη δική του
παρούσα κατάσταση, αποτελεί την πιο προοδευτική και δυναμική
λειτουργία μιας συλλογής ανθρώπινων όντων που συγκεντρώθηκαν για να ακολουθήσουν μια κοινή
ζωή. 172

> Ο Μαρξ, όπως φάνηκε από την ομιλία του στην Κεντρική Κομμουνιστική
Επιτροπή το 1850, θεώρησε ότι είχε κάνει σοβαρό σφάλμα
υποθέτοντας ότι ήταν δυνατή μια συμμαχία με τη ριζοσπαστική αστική τάξη
και μάλιστα αναγκαία πριν την τελική νίκη του προλεταριάτου. 174.

> Οι άνθρωποι, απελευθερωμένοι επιτέλους από την τυραννία τόσο της φύσης όσο και των
δικών τους κακοπροσαρμοσμένων και κακοελεγχόμενων και άρα καταπιεστικών
θεσμών, θα αρχίσουν να αναπτύσσουν τις ικανότητές τους
στο έπακρο. 203

### Ollman, B. (1976) *Alienation: Marx's Conception of Man in Capitalist Society*, 2nd edn, Cambridge: Cambridge University Press.

> Η θεωρία της αλλοτρίωσης είναι το διανοητικό κατασκεύασμα στο οποίο ο Μαρξ
εμφανίζει την καταστροφική επίδραση της καπιταλιστικής παραγωγής των ανθρώπινων
όντων, στις σωματικές και νοητικές τους καταστάσεις και στις κοινωνικές τους
διαδικασίες στις οποίες αποτελούν μέρος. 131

> ως μια μεγάλη περίληψη, ως η σύλληψη του Μαρξ για τον άνθρωπο στην καπιταλιστική
κοινωνία, η θεωρία της αλλοτρίωσης μπορεί να εκτεθεί μόνο μετά από την λήψη υπόψη
των συστατικών της στοιχείων. 131

> Για τον Μαρξ, η μη αλλοτρίωση είναι η ζωή που κάνει ο άνθρωπος στον κομμουνισμό. 132

> Ο Μαρξ αναφέρεται στην αλλοτρίωση ως «ένα λάθος, ένα ελάττωμα, που δεν θα έπρεπε
να υπάρχει» (1844 Χειρόγραφα, 170).

> όλες οι τάξεις θεωρούνται αλλοτριωμένες κατά τον τρόπο και τον βαθμό
που τα μέλη τους υπολείπονται του κομμουνιστικού ιδεώδους. 132

> Ο αλλοτριωμένος άνθρωπος... έχει περιοριστεί στην επιτέλεση αδιαφοροποίητης εργασίας
σε ανθρωπίνως δυσδιάκριτα αντικείμενα μεταξύ ανθρώπων που στερούνται της
ανθρώπινης ποικιλίας και συμπόνιας τους. ... Λίγα απομένουν
από τις σχέσεις του με τη δραστηριότητά του, το προϊόν και τους συνεργάτες του που μας επιτρέπουν
να συλλάβουμε τις ιδιόμορφες ποιότητες του είδους του. 134

> Ο Μαρξ παρουσιάζει την αλλοτρίωση ως συμμετοχή σε τέσσερις ευρείες σχέσεις που
είναι έτσι κατανεμημένες ώστε να καλύπτουν ολόκληρη την ανθρώπινη ύπαρξη. Αυτές
είναι οι σχέσεις του ανθρώπου με την παραγωγική του δραστηριότητα, το προϊόν του, άλλους
ανθρώπους και το είδος του. 136

> Τι συνιστά, λοιπόν, την αλλοτρίωση της εργασίας; Ο Μαρξ προσφέρει την
ακόλουθη απάντηση. «Πρώτον, το γεγονός ότι η εργασία είναι εξωτερική προς τον
εργάτη, δηλ. δεν ανήκει στην ουσιαστική του υπόσταση· ότι στην
εργασία του, επομένως, δεν βεβαιώνει τον εαυτό του αλλά αρνείται τον εαυτό του,
δεν αισθάνεται ικανοποιημένος αλλά δυστυχισμένος, δεν αναπτύσσει ελεύθερα τη σωματική του
και νοητική ενέργεια, αλλά ταπεινώνει το σώμα του και καταστρέφει το νου του.» 136
(73-74).

> [Παραπάνω] ο Μαρξ περιγράφει μια κατάσταση όπου οι σχέσεις μεταξύ
της δραστηριότητας και των δυνάμεων του ανθρώπου υπάρχουν σε πολύ χαμηλό επίπεδο επιτευγμάτων. 137

> [Στην] κομμουνιστική κοινωνία... οι παραγωγικές δραστηριότητες του ανθρώπου εμπλέκουν όλες τις δυνάμεις του
και δημιουργεί ολοένα διευρυνόμενες ευκαιρίες για την
εκπλήρωσή τους. Με αυτόν τον τρόπο, η εργασία στον κομμουνισμό είναι μια βεβαίωση της
ανθρώπινης φύσης, ενώ η καπιταλιστική εργασία είναι η άρνησή της... 138

> οι σχέσεις της ανθρώπινης καπιταλιστικής παραγωγικής δραστηριότητας με το ίδιο το ανθρώπινο
είδος, το σώμα και το νου του, τα υποκειμενικά του συναισθήματα
όταν εργάζεται, τη θέλησή του να ασχοληθεί με την εργασία, με τον καπιταλιστή,
επίσης και με τις δικές του ανθρώπινες και ζωικές λειτουργίες και με αυτό που η παραγωγική
δραστηριότητα θα είναι η, στον κομμουνισμό, ίση αλλοτριωμένη εργασία. 140

> ο άνθρωπος αλλοτριώνεται από το προϊόν του επειδή η δραστηριότητα η οποία
το παρήγαγε αλλοτριώνεται. 141

> «το προϊόν δεν είναι παρά η σύνοψη της δραστηριότητας, της παραγωγής... Στην
αποξένωση (estrangement) του αντικειμένου της εργασίας συνοψίζεται απλώς η
η αποξένωση, η αλλοτρίωση, της ίδιας της δραστηριότητας της εργασίας. (73) 141.

> «Ο εργάτης έβαλε τη ζωή του στο αντικείμενο» (84) 141

> μέσω της αλλοτριωμένης εργασίας ο άνθρωπος όχι μόνο δημιουργεί τη σχέση του με
το αντικείμενο και την πράξη παραγωγής ως δυνάμεις που είναι ξένες και
εχθρικές μαζί του· γεννά επίσης τη σχέση στην οποία οι άλλοι
άνθρωποι στέκονται στην παραγωγή και στο προϊόν του, και τη σχέση
στην οποία στέκεται με αυτούς τους άλλους ανθρώπους. Όπως ακριβώς γεννά το δικό του
προϊόν ως μια απώλεια, ως ένα προϊόν που δεν του ανήκει· έτσι γεννά
την κυριαρχία αυτού που δεν παράγει πάνω στην παραγωγή και
πάνω στο προϊόν. Όπως ακριβώς αποξενώνεται από τη δική του
δραστηριότητα, έτσι εκχωρεί στον ξένο δραστηριότητα που δεν είναι δική του
... σε έναν άνθρωπο ξένο στην εργασία και που στέκεται έξω από αυτήν... στον καπιταλιστή,
ή όπως επιλέγει κανείς να αποκαλέσει τον κύριο της εργασίας» (79-80) 148

> τραβώντας σε αντίθετες κατευθύνσεις, υπό την προσταγή ανταγωνιστικών
συμφερόντων, οι σχέσεις τους είναι αναγκαστικά ανταγωνιστικές. 149

> Είδος... είναι η κατηγορία του δυνατού που δηλώνει τις καθέκαστες
εκείνες δυνατότητες που ξεχωρίζουν τον άνθρωπο από τα άλλα ζωντανά πλάσματα. 150

> ο κομμουνιστής άνθρωπος και το είδος του ανθρώπου είναι ταυτόσημα. 150

> «Απομακρύνοντας από τον άνθρωπο το αντικείμενο της παραγωγής του... η αποξενωμένη
εργασία αφαιρεί από αυτόν τη ζωή του είδους, την πραγματική ειδητική του αντικειμενικότητα,
και μετατρέπει το πλεονέκτημά του έναντι των ζώων στο μειονέκτημα ότι
το ανόργανο σώμα του, η φύση, αφαιρείται από αυτόν» (76) 150

> Για τον Μαρξ «η παραγωγική ζωή είναι η ζωή του είδους» (75).
Αυτή η δραστηριότητα είναι το κύριο μέσο μέσω του οποίου το άτομο
εκφράζει και αναπτύσσει τις δυνάμεις του. 151

[Από τα *Οικονομικά και Φιλοσοφικά Χειρόγραφα του 1844* , στο Fromm and Erich (επιμ.) (1963), *Marx's Conception of Man*, NY.]

### Huaco, G. (1999) *Marx and Sociobiology*, Lanham, MD: University Press of America.

> Οι φιλοσοφικές προτάσεις, όπως οι μεταφυσικοί, οντολογικοί ή
επιστημολογικοί ισχυρισμοί, είναι εγγενώς μη επαληθεύσιμες από οποιαδήποτε εμπειρική
απόδειξη. 1

> Ο Μαρξ περιγράφει την καπιταλιστική αγορά ως «μια φυσικά εξελιγμένη
ολότητα που κατακερματίζεται σε έναν κύκλο ιδιαιτεροτήτων.» (1857-61, CW
29: 468)

> Η διυποκειμενικότητα είναι ένα χαρακτηριστικό των πρωταρχικών ομαδικών δραστηριοτήτων,
και είναι άσκοπο να θρηνούμε το γεγονός ότι μια κοινωνία δεν μπορεί να είναι μια
κοινότητα. 3

> «Το ερώτημα αν η αντικειμενική αλήθεια μπορεί να αποδοθεί στην ανθρώπινη
σκέψη δεν είναι ένα ερώτημα θεωρίας αλλά είναι ένα *πρακτικό* ερώτημα.
Ο άνθρωπος πρέπει να αποδείξει την αλήθεια της σκέψης του στην πράξη.» (1845-47, CW
5:3) 4

> μια από τις σημασίες της λέξης «υλισμός» στον Μαρξ, είναι να μας
υπενθυμίζει ότι οι θεωρίες μπορούν να επαληθευτούν (ή να διαψευσθούν) μόνο από
εμπειρικά γεγονότα. 4

> η ιστορία επιτρέπει βραχυπρόθεσμους συσχετισμούς αλλά όχι επιστημονικούς
νόμους που θα ισχύουν πάντα. 8

> «Η κοινωνία δεν αποτελείται από άτομα, αλλά εκφράζει το άθροισμα των
σχέσεων και των συνθηκών στις οποίες βρίσκονται αυτά τα άτομα
το ένα με το άλλο.» (1857-61, CW, 28: 195) 9

> Οι αλλαγές στην κοινωνία προκαλούν αλλαγές στην κουλτούρα και οι αλλαγές στην
κουλτούρα προκαλούν αλλαγές στην κοινωνία. 9

> «όλη η επιστήμη θα ήταν περιττή αν η εξωτερική εμφάνιση και
η ουσία των πραγμάτων συνέπιπτε.» (Μαρξ, 1894, Κεφάλαιο III: 797)

> Οι «Πραγματικές Επιστήμες» επιδιώκουν να αποκαλύψουν την ουσία που κρύβεται πίσω από τις
κοινές εμφανίσεις, και που ως επί το πλείστον έρχεται σε αντίφαση με τη μορφή των
κοινών εμφανίσεων (όπως για παράδειγμα στην περίπτωση της κίνησης
του ήλιου γύρω από τη γη).» (1861, CW 34:86) 10

> «ο μοναδικός δεσμός που κρατά» τους ανθρώπους «μαζί είναι η φυσική αναγκαιότητα, η ανάγκη
και τα ιδιωτικά συμφέροντα, η διατήρηση της ιδιοκτησίας τους και οι
εγωιστικοί εαυτοί τους.»  (1843, CW 3:164) 14

> «Μόνο όταν ο πραγματικός, ατομικός άνθρωπος επαναπορροφήσει εκ νέου μέσα του τον
αφηρημένο πολίτη, και ως ένα ατομικό ανθρώπινο ον έχει γίνει ένα
*είδος-ον* στην καθημερινότητά του, στην ιδιαίτερη εργασία του, και στην
ιδιαίτερη κατάστασή του, μόνο τότε θα έχει ολοκληρωθεί η ανθρώπινη χειραφέτηση.»
(1843-44, CW 3:168) 15

> Είναι σαφές ότι ο Μαρξ θα ήθελε να μετατρέψει τις κοινωνίες ξανά σε
κοινότητες, αν αυτό ήταν κατά κάποιο τρόπο δυνατό. 15

> Ο Μαρξ υποστηρίζει ότι η «ανθρώπινη φύση» (ή «η ουσιώδης φύση του κάθε
ατόμου») είναι η ένταξη σε αυτό που ο Μαρξ αποκαλεί «η *αληθινή κοινότητα*»
ή «η *ανθρώπινη κοινότητα*». Ωστόσο, στον κόσμο του αστικού
βιομηχανικού καπιταλισμού, μια «*εμπορική κοινωνία*» που κυβερνάται από την «*ανταλλαγή*
*και το εμπόριο*», οι άνθρωποι ζουν σε διευθετήσεις που είναι αντίθετες με την
αληθινή κοινότητα. 15

> «Το να πούμε λοιπόν ότι ο άνθρωπος είναι αποξενωμένος από τον εαυτό του είναι το ίδιο
πράγμα με το να πούμε ότι η κοινωνία αυτού του αποξενωμένου ανθρώπου είναι μια
καρικατούρα της πραγματικής του κοινότητας, της αληθινής ειδητικής ζωής του, ότι
η δραστηριότητα του εμφανίζεται λοιπόν ως μαρτύριο, το δικό του δημιούργημα ως
μια ξένη δύναμη, ο πλούτος του ως φτώχεια, ο ουσιαστικός δεσμός
του με τους άλλους ανθρώπους ως μη ουσιαστικός δεσμός και χωρισμός από τους δικούς του
συνανθρώπους, από την άλλη πλευρά, ως ο αληθινός τρόπος της
ύπαρξης του.» (1843, CW 3:217) 15

> η βαρετή εργασία, η κοινωνική απομόνωση και η φτώχεια νοούνται ως
συνέπειες της απώλειας της κοινότητας. 16

> Δεν είναι δύσκολο να προσδιοριστεί η σύλληψη του Μαρξ για μια πραγματική
κοινότητα. Είναι μία στην οποία «ο παραγωγός» έχει «άμεση απόλαυση»
του προϊόντος του και το χρησιμοποιεί για να ικανοποιήσει «προσωπικές ανάγκες». Επί πλέον,
η εργασία «είναι για αυτόν η απόλαυση της προσωπικότητάς του και η
πραγματοποίηση των φυσικών ικανοτήτων και των πνευματικών στόχων του.» (1843, CW,
3:220). 16

> Σε μια πραγματική κοινότητα, «η άμεση, φυσική και αναγκαία σχέση
προσώπου προς πρόσωπο είναι η //σχέση άνδρα γυναίκας/.» «Αυτή είναι η
«σχέση φυσικού είδους». (1843, CW 3:295). Ως εκ τούτου, μια πραγματική
κοινότητα είναι μια ζεστή πρωταρχική ομάδα σημαντικών άλλων. 16

> Σε τι είδους κοινωνικό κόσμο θα ήταν όλοι οι άνθρωποι
χαρούμενοι στην εργασία τους και θα τη χρησιμοποιούσαν για να αναπτύξουν τη «φυσική και
νοητική ενέργειά τους»; Σε τι είδους κοινωνική διάταξη η εργασία θα
ικανοποιούσε τις εγγενείς ανθρώπινες ανάγκες των εργατών και θα ήταν κάτι άλλο
από ένα μέσο για να κερδίζεις τα προς το ζην; Αυτά είναι τα γνωρίσματα της
χαμένης ιδανικής κοινότητας του Μαρξ. 18

> Ο Μαρξ λέει ότι «η αποξενωμένη εργασία μετατρέπει...το είδος-είναι του ανθρώπου σε ένα
είναι ξένο προς αυτόν, σε ένα μέσο για την ατομική του
ύπαρξη.» (1843, CW, 3:277).

> εφόσον η κοινότητα (ή το είδος-είναι) είναι το «*ουσιαστικό είναι*» (1843,
CW 3:276) ή ο πυρήνας της ανθρώπινης φύσης, προκύπτει ότι ο άνθρωπος που ζει μέσα
στην κοινωνία αλλοτριώνεται από τον πυρήνα της ανθρώπινης φύσης του. 19

> Αυτό που είναι ιδιαίτερο για τα *Οικονομικά και Φιλοσοφικά Χειρόγραφα του 1844*
του Μαρξ, είναι ότι στο έργο αυτό, τα δύο μεγάλα θέματα της απώλειας της
κοινότητας και της οικονομικής εκμετάλλευσης συναντώνται για πρώτη φορά. 19

> Πίσω από όλη αυτή την [επιθυμία για κοινότητα] βρίσκεται μια πιθανή πηγή
στην ενόραση του Φρόιντ για μια καθολική ανθρώπινη επιθυμία να επιστρέψουμε στη μήτρα. 20

> οι οικογένειες μοιράζονται μια κοινή γονιδιακή δεξαμενή. Η φροντίζουσα και γενναιόδωρη συμπεριφορά
σε μια πραγματική κοινότητα είναι πιθανώς μια ασυνείδητη υπεράσπιση μιας κοινής
γονιδιακής δεξαμενής. 21

> Ενώ οι Γάλλοι συγκεντροποιήθηκαν και, ως εκ τούτου, συντόμευσαν τη βασιλεία
της τρομοκρατίας, οι Ισπανοί, πιστοί στις παραδόσεις τους, αποκεντρώθηκαν
και, κατά συνέπεια, κωλυσιέργησαν. Συμμορφούμενο με την ισπανική
παράδοση, το επαναστατικό κόμμα δεν ήταν πιθανό να αποδειχθεί
νικητής ανατρέποντας τον θρόνο (Marx and Engels, 1854-55, CW
13:659) 147

> Η τεχνολογία περιγράφεται από τον Μαρξ ως «μηχανές, ατμομηχανές, σιδηρόδρομοι,
ηλεκτρικοί τηλέγραφοι--η αντικειμενοποιημένη δύναμη της γνώσης.» CW 29:92 25

> «Η επιστήμη, που αναγκάζει τα άψυχα μέλη της μηχανής,
μέσω του σχεδιασμού τους, να λειτουργήσουν σκόπιμα ως ένα αυτόματο,
δεν υπάρχει στη συνείδηση ​​του εργάτη, αλλά ενεργεί πάνω του μέσω
της μηχανής ως μια ξένη δύναμη, ως δύναμη της ίδιας της μηχανής.»
(M&E, 1857-61, CW 29:83) 25

> Από το 1850, ο Μαρξ δεν εννοούσε την κατάργηση· το μόνο που εννοούσε ήταν μείωση
της κρατικής εξουσίας. 28

> η κυβέρνηση είναι το «κοινωνικό όργανο για τη διατήρηση της κοινωνικής
τάξης.» (M&E 1874-83, CW 24:82 28

> Γιατί ο Μαρξ θέλει να απαλλαγεί από αυτό που αποκαλεί το «κράτος παράσιτο»;
Επειδή είχε γίνει «ανεξάρτητο από την κοινωνία». Ο Μαρξ θέλει να αντικαταστήσει
αυτό το κράτος παράσιτο με μια αποκεντρωμένη και εξιδανικευμένη εκδοχή της
αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα στην περιγραφή του και
τον έπαινό του της Παρισινής Κομμούνας το 1871. 30

> Πρώτον, το 1871, ο Μαρξ πίστευε ακόμα σε μια εξισωτική οικονομική
τάξη. Δεύτερον, ο Μαρξ πίστευε στην *αντιπροσωπευτική* δημοκρατία. Δεν θα έκανε
καμία χρήση των εκδοχών της συμμετοχικής δημοκρατίας ή της άμεσης
δημοκρατίας την οποία είχαν υποστηρίξει αναρχικοί στοχαστές. 31

> Το επίπεδο ανάπτυξης των δυνάμεων εξηγεί αιτιακά το
χαρακτήρα των σχέσεων ιδιοκτησίας. 33

> Η δουλοκτησία στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αποθάρρυνε επινοήσεις εξοικονόμησης εργασίας,
και έτσι εμπόδισε την ανάπτυξη της τεχνολογίας. 35

> «η χαρακτηριστική 'φιγούρα' μιας κρίσης σε ένα τρόπο παραγωγής δεν είναι
κάποια στην οποία ορμάνε θριαμβευτικά ρωμαλέες (οικονομικές) παραγωγικές δυνάμεις
μέσα από ανάδρομες (κοινωνικές) σχέσεις παραγωγής,
και εγκαθιδρύουν αμέσως μια υψηλότερη παραγωγικότητα και κοινωνία πάνω στα
ερείπιά τους. Αντίθετα, οι παραγωγικές δυνάμεις τείνουν συνήθως σε
στασιμότητα και υποχωρούν μέσα στις υπάρχουσες παραγωγικές σχέσεις· αυτές
τότε οι ίδιες πρέπει πρώτα να αλλάξουν ριζικά και να αναδιαταχθούν πριν να
μπορέσουν να δημιουργηθούν νέες παραγωγικές δυνάμεις. (Perry Anderson, 1974:204) 37

> «Εφόσον μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο *νομαδικός τρόπος ζωής*, είναι η πρώτη μορφή
της ύπαρξης· ότι η φυλή δεν εγκαθίσταται σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία αλλά
ότι βόσκει ό,τι βρίσκει εκεί και προχωρά -- οι άνθρωποι δεν
εγκαθίστανται εκ φύσεως (εκτός αν ίσως σε μια τόσο εξαιρετικά γόνιμη
περιοχή που εγκαθίστανται σε ένα δέντρο όπως οι πίθηκοι· αλλιώς
περιφέρονται σαν άγρια ​​ζώα).» (M, 1857-61, CW 28:400) 42

> Οι ανθρωπολόγοι μας λένε ότι οι κυνηγοί και οι συλλέκτες εργάζονταν
κατά μέσο όρο τρεις ώρες την ημέρα και είχαν μια διατροφή πλούσια σε πρωτεΐνες,
φρούτα, και λαχανικά. 42

> Εάν ολόκληρη η εργάσιμη ημέρα (διαθέσιμος χρόνος εργασίας) ενός ανθρώπου (οποιουδήποτε
ανθρώπου) αρκούσε μόνο για να ταΐσει τον εαυτό του (και στην καλύτερη περίπτωση την *οικογένειά* του
επίσης), τότε *δεν θα υπήρχε υπερεργασία, υπεραξία*,
και *υπερπροϊόν*. (1861-63, M, CW, 33:369) 43

> Γιατί η κοινωνία των νομάδων κυνηγών-τροφοσυλλεκτών τελείωσε και γιατί άλλαξε
σε παραδοσιακή ταξική κοινωνία; Ο Μαρξ επισημαίνει δύο παράγοντες: 1) «την
αύξηση του πληθυσμού» και 2) «τον αντίκτυπο του πολέμου και των κατακτήσεων.» (Μ,
1857-61, CW, 28:410) 43

> «Ένας κατακτητής λαός μοιράζει τη γη στους κατακτητές και με
αυτό τον τρόπο επιβάλλει έναν ορισμένο τρόπο διανομής και μια μορφής
γαιοκτησίας, καθορίζοντας έτσι την παραγωγή. Ή μετατρέπει τους κατακτημένους
σε σκλάβους, καθιστώντας έτσι την εργασία των σκλάβων σε βάση της παραγωγής.» (Μ,
1857-61, CW, 28:33). 44

> Η καπιταλιστική βιομηχανική ταξική κοινωνία ανεβάζει το βιοτικό επίπεδο
για τις περισσότερες τάξεις και ομάδες και διπλασιάζει τη μέση διάρκεια ζωής (από
35 ετών έως 70 και πλέον). Οι παραγωγοί δεν είναι ούτε χωρικοί αγρότες, ούτε
δουλοπάροικοι, ούτε σκλάβοι, αλλά σε μεγάλο βαθμό αστικοί «τυπικά ελεύθεροι» εργάτες που κατέχουν
τη φυσική και νοητική εργατική δύναμή τους (M, 1861-64, CW, 34:95, 100,
118). 47

> Ο βιομηχανικός καπιταλισμός δημιουργεί την πρώτη κοινωνία που γίνεται
εχθρός της φύσης. «Για πρώτη φορά η φύση γίνεται αντικείμενο
των ανθρώπων, τίποτα περισσότερο από ένα αντικείμενο χρησιμότητας. Παύει να
αναγνωρίζεται ως δύναμη καθεαυτή» (Μ, 1857-51, 28:337)· και «Η
άποψη της φύσης που επιτυγχάνεται υπό την κυριαρχία της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και
του χρήματος είναι μια πραγματική περιφρόνηση και πρακτική υποτίμηση
της φύσης.» (M&E, 1843-44, 3:172) 48

> Στις 8 Σεπτεμβρίου 1872, ο Μαρξ έδωσε μια ομιλία στο Άμστερνταμ στην οποία
είπε ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Βρετανία η αλλαγή προς το σοσιαλισμό
θα είναι ειρηνική και όχι με βίαιη επανάσταση (M&E, 1871-1874,
23:255). 49

> Αυτό δείχνει ξεκάθαρα ότι η τελική άποψη του Μαρξ ήταν ότι ο βιομηχανικός
καπιταλισμός, που είναι επίσης αντιπροσωπευτική δημοκρατία, θα αλλάξει με
ειρηνικά μέσα. Στην εποχή του, ο καπιταλιστικός βιομηχανισμός και
η αντιπροσωπευτική δημοκρατία ήταν παρόντα μόνο στη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σήμερα υπάρχουν σε ολόκληρο τον αστικό-βιομηχανικό
κόσμο. Έτσι, εάν η βίαιη επανάσταση δεν είναι στην ιστορική ατζέντα για
τον αστικό-βιομηχανικό τομέα του πλανήτη, τι επιφυλάσσει το μέλλον;
Η απάντηση είναι αυτοματοποίηση. 49

> «Στην Αγγλία, οι απεργίες έχουν γίνει τακτικά αφορμή για την εφεύρεση και
εφαρμογή νέων μηχανών. Οι μηχανές ήταν, μπορεί να ειπωθεί, το
όπλο που χρησιμοποιούσαν οι καπιταλιστές για να καταπνίξουν την εξέγερση της
εξειδικευμένης εργασίας. Η *αυτόματη κλωστική μηχανή*, η μεγαλύτερη εφεύρεση της
σύγχρονης βιομηχανίας, έθεσε εκτός δράσης τους κλώστες που ήταν σε εξέγερση.
Αν οι ενώσεις και οι απεργίες δεν είχαν άλλο αποτέλεσμα από το να κάνουν
τις προσπάθειες της μηχανικής ιδιοφυΐας να αντιδράσουν εναντίον τους,
θα εξακολουθούσαν να ασκούν τεράστια επιρροή στην ανάπτυξη της
βιομηχανίας.» (M&E, 1845-1848, 6:207) 49-50

> «Μια ανάπτυξη της παραγωγικής δύναμης που θα μείωνε τον απόλυτο αριθμό
των εργατών, δηλ. που στην πραγματικότητα θα επέτρεπε σε ολόκληρο το έθνος να εκτελεί
τη συνολική παραγωγή του σε μικρότερο χρονικό διάστημα, θα επέφερε
επανάσταση, γιατί θα αποχρηματοποιούσε την πλειοψηφία του
πληθυσμού.» (Μ, 1861-63, 33: 142) 50

> Η επιβίωση της καπιταλιστικής βιομηχανικής κοινωνίας εξαρτάται από την αποτελεσματική
καταναλωτική ζήτηση *εντός* του βιομηχανικού κόσμου. 51

> «μια αρχή μπορεί να φαίνεται 'λογική' από την πλευρά του οικονομολόγου και των
τάξεων των οποίων είναι το θεωρητικό φερέφωνο, και μπορεί,
ωστόσο, όχι μόνο να αποδεικνύεται αντίθετη με όλους τους νόμους της ανθρώπινης
συνείδησης, αλλά σαν ένας καρκίνος, να τρώει τα ίδια τα ζωτικά στοιχεία
ολόκληρης της γενιάς.» (M&E, 1858-60, 16:191) 51

> «Σήμερα όπως πάντα, οι άνθρωποι χωρίζονται σε δύο ομάδες: σκλάβους και ελεύθερους ανθρώπους.
Όποιος δεν έχει τα δύο τρίτα της ημέρας του για τον εαυτό του, είναι σκλάβος,
ό,τι κι αν είναι: πολιτικός, επιχειρηματίας, αξιωματούχος ή
λόγιος.» (Nietzsche, 1984, [1878]: 171, παρ. 283) 52

> Βασικά, ο Μαρξ ήθελε δημόσια ή «κοινή ιδιοκτησία των μέσων
παραγωγής» (M&E, 1874-83, 24:85) και ήθελε μια σχεδιασμένη οικονομία
ή μια «κοινωνία οργανωμένη ως μια συνειδητή και σχεδιασμένη
ένωση» (Marx, 1962, [1895] Capital III: 645). 56

> Δυστυχώς η εξιδανικευμένη αρχική ανθρώπινη κοινότητα έχει προ
πολλού χαθεί και δεν πρόκειται να επιστρέψει ποτέ. 56

> «Η ανάπτυξη του πολιτισμού και της βιομηχανίας γενικότερα έχει ανέκαθεν
εκδηλωθεί μέσω μιας τόσο έντονης καταστροφής των δασών, ώστε
οτιδήποτε γίνεται από αυτήν, αντιστρόφως, για τη διατήρηση και
την αποκατάστασή τους, φαίνεται απειροελάχιστο.» (M, [1893] 1961, Capital II: 244) 59

> «Ακόμα και μια ολόκληρη κοινωνία, ένα έθνος, ή ακόμα και όλες οι ταυτόχρονα υπάρχουσες
κοινωνίες μαζί, δεν είναι οι ιδιοκτήτες του πλανήτη. Είναι
μόνο οι κάτοχοί του, οι επικαρπωτές του, και αυτοί πρέπει να τον παραδώσουν
στις επόμενες γενιές σε μια βελτιωμένη κατάσταση. (Μ, 1962 [1895]
Capital III: 757) 59

> Οι βραχυπρόθεσμες πραγματικές απειλές του παγκόσμιου υπερπληθυσμού φαίνεται να είναι
(α) μια αύξηση του συνωστισμού/συμφόρησης (crowding), φτώχεια και μείωση της ποιότητας
της ζωής τόσο στις βιομηχανικές όσο και στις μη βιομηχανικές περιοχές· (β) την
εξολόθρευση των τροπικών δασών και της φυτικής ζωής· (γ) την
εξολόθρευση των μη ανθρώπινων ζώων. 60

> Αν όλοι οι άνθρωποι, παγκοσμίως, περιορίζονταν στο να έχουν το πολύ δύο
βιολογικά παιδιά ανά ζευγάρι, τότε ο παγκόσμιος πληθυσμός θα επέστρεφε
με τον καιρό σε ένα επίπεδο, όπου θα μπορούσε να σταθεροποιηθεί έχοντας
επιτρέψει τις γεννήσεις να αντιστοιχούν στον αριθμό των θανάτων. Αυτό θα παρείχε ένα
περιθώριο για την επιβίωση άλλων μορφών ζωής. 61

> Τα άμεσα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι αστικές-βιομηχανικές κοινωνίες είναι τέτοια
που απαιτούν ισχυρές και αποτελεσματικές κεντρικές κυβερνήσεις. Σε αυτό
πλαίσιο, η ελπίδα και η προσδοκία του Μαρξ ότι το πολιτικό κράτος και
η πολιτική κυριαρχία θα εξαφανιστεί κάποια στιγμή στο μέλλον, μπορεί να
φαίνεται να είναι κάτι περισσότερο από μια αναρχική ψευδαίσθηση. 61

> Ό,τι απομένει από τα τροπικά δάση μπορεί να σωθεί μόνο από κάποια μάλλον
ακραία και δραστικά μέτρα: οι χώρες των βιομηχανικών
κοινωνιών θα έπρεπε πιθανότατα να συμμετάσχουν σε μια συντονισμένη στρατιωτική
παρέμβαση για την τοποθέτηση ολόκληρων περιοχών του πλανήτη εκτός ορίων
περαιτέρω ανθρώπινης καταπάτησης. 62

> «Χωρίς τις μεγάλες εναλλακτικές φάσεις της νωθρότητας, της ευημερίας,
της υπερδιέγερσης, των κρίσεων και της αγωνίας, που η σύγχρονη βιομηχανία διασχίζει
σε περιοδικά επαναλαμβανόμενους κύκλους, με άνοδο και πτώση των μισθών
που προκύπτουν από αυτές, όπως με τον συνεχή πόλεμο μεταξύ κυρίων
και ανθρώπων, που αντιστοιχούν στενά με αυτές τις διακυμάνσεις στους μισθούς και
τα κέρδη, οι εργατικές τάξεις της Βρετανίας και όλης της Ευρώπης, θα ήταν
μια συντετριμμένη, μια αδύναμη νοητικά, μια φθαρμένη, χωρίς αντίσταση μάζα, της οποίας
η αυτοχειραφέτηση θα αποδεικνυόταν τόσο αδύνατη όσο αυτή των σκλάβων της
Αρχαίας Ελλάδας και Ρώμης. (Μ&Ε, 1853-4, 12:169) 67

> η μείωση του οικονομικού πλαισίου (π.χ. η μείωση του μεγέθους του
κατώτερης τάξης) θα μείωνε αυτό το συγκεκριμένο είδος εγκληματικής δραστηριότητας.
Συγκεκριμένα, ο Μαρξ απέρριψε τη ρομαντική αντίληψη του Μπακούνιν ότι
ο εγκληματίας είναι κάποιο είδος επαναστατικού ήρωα (M&E, 1871-4,
23:519-555) 68

> Αν η αιτία του ρατσισμού είναι η κατάκτηση και η αποικιοκρατία, τότε μπορεί
να αναιρεθεί μόνο με αποαποικιοποίηση ή οικονομική αποκατάσταση. Ωστόσο,
μακροπρόθεσμα, οι προοπτικές είναι λιγότερο αισιόδοξες. Με δεδομένη την αρπακτική
επιθετικότητα του ανθρώπινου είδους, την οποία ο Μαρξ αναγνώρισε (M, 1936
[1867] Κεφάλαιο Ι: 785), θα έχουμε πάντα πόλεμο. Αν έχουμε
πόλεμο, θα έχουμε κατάκτηση και αποικιοκρατία με μια μορφή ή
άλλη. Αν έχουμε κατάκτηση και αποικιοκρατία, τότε η επαναλαμβανόμενη
ιδεολογία του ρατσισμού είναι πιθανό να είναι μαζί μας για το προβλέψιμο
μέλλον. 69

> «Η γραφειοκρατία είναι ένας κύκλος από τον οποίο κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει.
Η ιεραρχία της είναι μια *ιεραρχία γνώσης*. Η κορυφή εμπιστεύεται την
κατανόηση των λεπτομερειών στα κατώτερα επίπεδα, ενώ τα κατώτερα επίπεδα
πιστώνουν στην κορυφή την κατανόηση του στρατηγού, και έτσι είναι όλοι
αμοιβαία εξαπατημένοι.» (M&E, 1843-4, 3:46-47) 70

> η ιδεολογία είναι «διανοητική παραγωγή όπως εκφράζεται στη γλώσσα της
πολιτικής, των νόμων, της ηθικής, της θρησκείας, της μεταφυσικής κ.λπ. ενός λαού»
(M&E, 1845-7, 5:30, 36). 77

> Το γεγονός ότι ο Μαρξ ξεκινά την ανάλυσή του για την ιδεολογία με επίκεντρο
τον γραπτό και προφορικό λόγο, μας λέει ότι για αυτόν η ιδεολογία είναι ένα
διατομικό πολιτιστικό ομαδικό φαινόμενο. 77

> Η ιδεολογία είναι κάτι περισσότερο από μια πτυχή, γνώρισμα ή διάσταση του γραπτού
και προφορικού λόγου, η ιδεολογία είναι μια πτυχή του *πολιτιστικού λόγου*. 79

> Επειδή η επιστημονική γνώση είναι μία από τις τέσσερις δυνάμεις (στην κρυφή
δομή της κοινωνίας), έπεται ότι αποκλείεται από την ιδεολογία. Ωστόσο, αυτό ισχύει μόνο για την καθαρή επιστημονική γνώση που μπορεί να
εκφράζεται με μαθηματική σημειογραφία. Στο βαθμό που η επιστημονική
γνώση εκφράζεται στην προφορική ή γραπτή γλώσσα, γίνεται επίσης
μέρος του φαινομένου της ιδεολογίας. 78

> Ο Μαρξ λέει ότι ο Δαρβίνος οργάνωσε τα επιστημονικά του δεδομένα με τη
βοήθεια ενός οράματος της κοινωνίας, που προβάλλεται στη φύση. 78

> Ο ισομορφισμός μπορεί να οριστεί ως η ανάπτυξη ενός προτύπου της
φαινομενικής επιφάνειας της κοινωνίας, και η αναπαραγωγή ή η αντανάκλαση αυτού
του ίδιου μοτίβου σε κάποιο τομέα του πολιτισμού. 82

> για τον Μαρξ, η ιδεολογία είναι ένα γνώρισμα, πτυχή ή διάσταση της γραπτής ή
προφορικής γλώσσας. Περιλαμβάνει μη γλωσσικές μορφές όπως η ζωγραφική
ή η γλυπτική, αλλά αποκλείει την καθαρή επιστημονική γνώση. 83

> Είναι η παλιά ψευδαίσθηση ότι η αλλαγή των υπαρχουσών σχέσεων εξαρτάται μόνο
από την καλή θέληση των ανθρώπων και ότι οι υπάρχουσες σχέσεις είναι ιδέες.
Η μεταβολή της συνείδησης χωρισμένης από τις πραγματικές σχέσεις--μια
ενασχόληση που ακολουθείται από τους φιλοσόφους ως επάγγελμα, δηλ. ως
*επιχείρηση*--είναι η ίδια προϊόν υφιστάμενων σχέσεων και αδιαχώριστη
από αυτές. 85

> «Οι κοινωνικές αρχές του Χριστιανισμού κηρύττουν δειλία, αυτο-
περιφρόνηση, ταπείνωση, υποταγή και ταπεινότητα, εν ολίγοις, όλες
τις ποιότητες του όχλου (rabble).» (M&E, 1845-8, 6:231)

> Ο κόσμος της εξωτερικής πραγματικότητας παραμένει ανεξάρτητος, αδιάφορος και
πιο ισχυρός και πιο μακροχρόνιος από τα ανθρώπινα όντα. Ο Μαρξ θα
απέρριπτε τον υπερβολικό γλωσσικό ντετερμινισμό του Νίτσε. Η γλώσσα
δεν δημιουργεί όλη την πραγματικότητα. Η γλώσσα δεν δημιουργεί αλήθεια ή υποκείμενο
και αντικείμενο. 86

> Για τον Μαρξ, η εννοιολογική σκέψη είναι εσωτερικευμένη γλώσσα: «Οι ιδέες δεν
υπάρχουν χωριστά από τη γλώσσα» (M, 1857-61, 28:99). Ο Μαρξ έχει δίκιο, γιατί σκεφτόμαστε
όντως σε μια γλώσσα. Ωστόσο, ο περαιτέρω ισχυρισμός του ότι «η γλώσσα είναι
τόσο παλιά όσο η συνείδηση» (M&E, 1845-7, 5:43-44), είναι πολύ αμφίβολος. 87

> «Η ιδεολογία είναι μια διαδικασία που ολοκληρώνεται από τον λεγόμενο στοχαστή
συνειδητά, είναι αλήθεια, αλλά με μια ψευδή συνείδηση. Οι πραγματικές
κινητήριες δυνάμεις τον ωθούν να παραμείνει άγνωστος σε αυτόν, διαφορετικά
απλά δεν θα ήταν μια ιδεολογική διαδικασία.» (Feuer et. M&E, 1959:408)

> Εάν ο στοχαστής αποκτήσει συνείδηση ​​αυτού που προηγουμένως ήταν ασύνειδο,
τότε η σκέψη του δεν είναι πια «μια ιδεολογική διαδικασία». 89

> Υπάρχουν δύο βασικά προβλήματα με τη χρήση του όρου ψευδής
συνείδηση ​​ως ενός ορισμού της ιδεολογίας. Πρώτον, μετατοπίζει την
εστίαση της προσοχής από την τάξη ή την ομάδα στο άτομο.
Δεύτερον, μετατοπίζει την προσοχή από τον εξωτερικό, αντικειμενικό κόσμο,
κοινόχρηστο με άλλους, στον εσωτερικό, υποκειμενικό, ιδιωτικό,
ενδοσκοπικό τομέα του οποίου το περιεχόμενο δεν μπορεί να επιθεωρηθεί από άλλα.
Αυτό το δεύτερο πρόβλημα είναι μοιραίο. Αντιβαίνει στον ορισμό του Μαρξ της
ιδεολογίας ως κάτι στην κοινωνικά κοινοποιημένη γραπτή ή προφορική γλώσσα
(και μη λεκτικές μορφές πολιτισμικού λόγου), και επομένως ως
κάτι *εξωτερικό* που μπορεί να εξεταστεί από άλλα. 90

> Οι συντηρητικοί επικρίνουν το κοινωνικό παρόν και θα ήθελαν να
επιστρέψουν στο παρελθόν. Οι φιλελεύθεροι πιστεύουν ότι το κοινωνικό παρόν μπορεί να
διορθωθεί με μερικές μικρές αλλαγές. Οι αριστεροί ριζοσπάστες ασκούν κριτική
στο παρελθόν και στο παρόν και επικεντρώνονται στο μέλλον. 94

> οι άνθρωποι, αναπτύσσοντας την υλική τους παραγωγή και την υλική τους
συναναστροφή αλλάζουν, μαζί με τον πραγματικό κόσμο, επίσης τη σκέψη τους
και τα προϊόντα της σκέψης τους. Δεν είναι η συνείδηση ​που
καθορίζει τη ζωή, αλλά η ζωή που καθορίζει τη συνείδηση. (M&E,
1845-7, 5: 36-7). 97

> Εφόσον οι Τούρκοι είναι ένας ισλαμικός λαός, και η ειμαρμένη (predestination) προσδιορίζει
τον Καλβινιστικό Χριστιανισμό, ο Μαρξ λέει ότι ο πουριτανικός Προτεσταντικός
Χριστιανισμός ευνόησε τον καπιταλιστικό βιομηχανισμό, ενώ το Ισλάμ όχι. 106

> Ας πάρουμε, για παράδειγμα, τη σχέση της ελληνικής τέχνης, και αυτής του
Σαίξπηρ, με το σήμερα. Γνωρίζουμε ότι η ελληνική μυθολογία είναι
όχι μόνο το οπλοστάσιο της ελληνικής τέχνης, αλλά και η βάση της (M&E, 1857-61,
28:47). 110

> Η αρχή μιας υψηλής κουλτούρας φαίνεται να αποτελείται κυρίως από
πιστούς, το τέλος του πολιτισμού φαίνεται να αποτελείται κυρίως από
άθεους. 111

> Ο πληθυσμός εγκαταλείπει την ύπαιθρο και συνωστίζεται σε γιγάντιες
κοσμοπόλεις όπου απαιτεί ψωμί και τσίρκα (ή πρόνοια και
διασκεδαστικά θεάματα). 117

> Ο Μαρξ ήθελε μια βιομηχανική κοινωνία χωρίς φτώχεια και χωρίς
οικονομική εκμετάλλευση. Πίστευε ότι η μεταφορά πλεονάσματος από
τους παραγωγούς στους ιδιοκτήτες θα μπορούσε να σταματήσει εάν η αγορά αντικατασταθεί από τον
οικονομικό σχεδιασμό και αν εξαλείφονταν οι καπιταλιστές με την αντικατάσταση
τους με κυβερνητική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής. Γνωρίζουμε
ότι αυτές οι προτάσεις είναι αποτυχίες γιατί παράγουν γραφειοκρατική
στασιμότητα στην οικονομία και δίνουν συντριπτική δύναμη στην κεντρική
κυβέρνηση. Παρόλα αυτά, η δυνατότητα δημιουργίας μας βιομηχανικής
κοινωνίας χωρίς φτώχεια και χωρίς οικονομική εκμετάλλευση παραμένει.
Θα μπορούσαμε να διατηρήσουμε μια αγορά και θα μπορούσαμε να διατηρήσουμε ανταγωνιστικούς επιχειρηματίες
αλλά να θέσουμε εκτός νόμου την περισσότερη οικονομική κληρονομιά. 122

> Σταματήστε και αντιστρέψτε την έκρηξη του ανθρώπινου πληθυσμού θέτοντας όρια
στην ανθρώπινη αναπαραγωγή. Θέστε όρια στην οικονομική κληρονομιά και περιορίστε
την στους άμεσους απογόνους. Χρησιμοποιήστε το μεγαλύτερο μέρος του ανακτημένου πλεονάσματος για την
εξάλειψη της φτώχειας. Αυτό το ονομάζω δημοκρατικό σοσιαλισμό. Κάποιος άλλος
μπορεί να το ονομάσει μεταρρυθμισμένο και εξανθρωπισμένο καπιταλισμό. Και οι δύο έχουν δίκιο. 122

> Ο Μαρξ είχε μια φιλοσοφία, αλλά δεν ήταν πρωτότυπη και ήταν σχετικά
ασήμαντη. Αυτό που είναι σημαντικό είναι η δόκιμη κοινωνική θεωρία του (δηλ.
το μοντέλο του για την κοινωνία και τον πολιτισμό και οι σχετικές υποθέσεις) και
αυτό είναι ένα έργο μιας ιδιοφυΐας που υψώνεται πάνω από τον ανταγωνισμό
τους τελευταίους δύο αιώνες. 123

### Barbalet, J. (1983) *Marx's Construction of Social Theory*, Λονδίνο: Routledge και Kegal Paul.

> η αποξένωση του ανθρώπου είναι συνέπεια της φύσης της κοινωνίας των πολιτών,
και η χειραφέτηση από την αλλοτρίωση απαιτεί τον ολοκληρωτικό μετασχηματισμό
της κοινωνίας των πολιτών, τον οποίο ο εκδημοκρατισμός της είναι ανίκανος
να επιτύχει. 129