Σωκρατική μέθοδος / «η αρετή είναι γνώση» / «ο ανεξέταστος βίος δεν αξίζει να βιώνεται» / Σωκρατική άγνοια

Σωκράτης († 399 π.Χ.)

(https://web.archive.org/web/20100615111456/https://philosophy.tamu.edu/%7Esdaniel/Notes/00class1.html)

* Σωκρατική μέθοδος: να θέτει κανείς ερωτήματα για να ανακαλύψει την ουσία αυτού που κάνει ένα πράγμα να είναι αυτό που είναι. Χωρίς να γνωρίζει τι είναι ένα πράγμα, δεν μπορεί να ενεργεί με φρόνηση.
    * Το «η αρετή είναι γνώση» σημαίνει την ικανότητα να ενεργεί κανείς με βάση ό,τι γνωρίζει.
    * Το «ο ανεξέταστος βίος δεν αξίζει να βιώνεται» [ὁ δὲ ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ (Πλάτων, Ἀπολογία 38a5–6)] σημαίνει ότι η αριστεία ή η αξία (αρετή) της ανθρώπινης ύπαρξης προϋποθέτει την κατανόηση.
* Σωκρατική άγνοια: Ο Σωκράτης αγνοεί την ουσία των πραγμάτων και, ακόμη σημαντικότερο, δε γνωρίζει γιατί κάνει όσα κάνει ούτε πώς πρέπει να πράττει. Η έλλειψη δικαιολόγησης των πράξεών του ισοδυναμεί με άγνοια. Ωστόσο, γνωρίζει τη μέθοδο με την οποία μπορεί να προσδιοριστεί η ουσία ενός πράγματος (π.χ. της δικαιοσύνης ή της αρετής) και, υπό αυτή την έννοια, είναι σοφός.

Socrates (d. 399 BC)

* Socratic method: ask questions to discover the essence of what makes a thing be what it is. Without knowing what a thing is, one cannot act intelligently.
    * "Virtue is knowledge" means the ability to act based on what one knows.
    * "The unexamined life is not worth living" means that the excellence or value (aretê) of human existence demands understanding.
* Socratic ignorance: Socrates is ignorant of the essence of things and, more importantly, does not know why he does what he does or how he should act. His lack of a justification in acting is like being ignorant. But he does know the method for determining the essence of a thing (e.g., justice, virtue), and in that sense he is wise.

### «η αρετή είναι γνώση»

(https://www.physics.ntua.gr/mourmouras/greats/platon/)

Ἀποδιδόμενα / Περὶ δικαίου (Σωκράτης, Ἀνώνυμος Ἀθηναῖος)

/[375]/

/{Ἀνώνυμος}/ Ἴθι δὴ καὶ ἐκεῖ, ἐπειδὴ τὰ αὐτὰ ὀνομάζων τὰ μὲν δίκαια φῂς
εἶναι, τὰ δὲ ἄδικα, ἔχεις εἰπεῖν ὁπότερα τὰ δίκαια καὶ ὁπότερα τὰ ἄδικα;

/{Σωκράτης}/ Ἐμοὶ μὲν τοίνυν δοκεῖ ἐν μὲν τῷ δέοντι καὶ τῷ καιρῷ ἕκαστα
τούτων γιγνόμενα δίκαια εἶναι, ἐν δὲ τῷ μὴ δέοντι ἄδικα.

/{Ἀνώνυμος}/ Καλῶς γέ σοι δοκοῦν. ὁ μὲν ἄρα ἐν τῷ δέοντι ἕκαστα τούτων
ποιῶν δίκαια ποιεῖ, ὁ δὲ μὴ ἐν τῷ δέοντι ἄδικα;

/{Σωκράτης}/ Ναί.

/{Ἀνώνυμος}/ Οὐκοῦν ὁ μὲν τὰ δίκαια ποιῶν δίκαιος, ὁ δὲ τἄδικα ἄδικος;

/{Σωκράτης}/ Ἔστι ταῦτα.

/{Ἀνώνυμος}/ Τίς οὖν ὁ ἐν τῷ δέοντι καὶ καιρῷ οἷός τε τέμνειν καὶ κάειν
καὶ ἰσχναίνειν;

/{Σωκράτης}/ Ὁ ἰατρός.

/{Ἀνώνυμος}/ Ὅτι ἐπίσταται ἢ δι᾿ ἄλλο τι;

/{Σωκράτης}/ Ὅτι ἐπίσταται.

/{Σωκράτης}/ Τίς δ᾿ ἐν τῷ δέοντι σκάπτειν καὶ ἀροῦν καὶ φυτεύειν οἷός τε;

/{Ἀνώνυμος}/ Ὁ γεωργός.

/{Σωκράτης}/ Ὅτι ἐπίσταται, ἢ ὅτι οὔ;

/{Ἀνώνυμος}/ Ὅτι ἐπίσταται.

/{Σωκράτης}/ Οὐκοῦν καὶ τἆλλα οὕτως; ὁ μὲν ἐπιστάμενος οἷός τε τὰ δέοντα
ποιεῖν ἐστιν καὶ ἐν τῷ δέοντι καὶ ἐν τῷ καιρῷ, ὁ δὲ μὴ ἐπιστάμενος οὔ;

/{Ἀνώνυμος}/ Οὕτως.

/{Σωκράτης}/ Καὶ ψεύδεσθαι ἄρα καὶ ἐξαπατᾶν καὶ ὠφελεῖν, ὁ μὲν
ἐπιστάμενος οἷός τε ποιεῖν ἕκαστα τούτων ἐν τῷ δέοντι καὶ τῷ καιρῷ, ὁ δὲ
μὴ ἐπιστάμενος οὔ;

/{Ἀνώνυμος}/ Ἀληθῆ λέγεις.

/{Σωκράτης}/ Ὁ δέ γε ταῦτα ποιῶν ἐν τῷ δέοντι δίκαιος;

/{Ἀνώνυμος}/ Ναί.

/{Σωκράτης}/ Δι᾿ ἐπιστήμην δέ γε ταῦτα ποιεῖ.

/{Ἀνώνυμος}/ Πῶς δ᾿ οὔ;

/{Σωκράτης}/ Δι᾿ ἐπιστήμην ἄρα δίκαιος ὁ δίκαιος.

/{Ἀνώνυμος}/ Ναί.

/{Σωκράτης}/ Οὐκοῦν ὁ ἄδικος διὰ τὸ ἐναντίον ἄδικός ἐστιν τῷ δικαίῳ;

/{Ἀνώνυμος}/ Φαίνεται.

/{Σωκράτης}/ Ὁ δὲ δίκαιος διὰ σοφίαν δίκαιος.

/{Ἀνώνυμος}/ Ναί.

/{Σωκράτης}/ Δι᾿ ἀμαθίαν ἄρα ὁ ἄδικος ἄδικος.

/{Ἀνώνυμος}/ Ἔοικε.

/{Σωκράτης}/ Κινδυνεύει ἄρα ὃ μὲν οἱ πρόγονοι ἡμῖν κατέλιπον σοφίαν
δικαιοσύνη εἶναι, ὃ δὲ ἀμαθίαν, τοῦτο δὲ ἀδικία.

/{Ἀνώνυμος}/ Ἔοικεν.

/{Σωκράτης}/ Ἑκόντες δὲ ἀμαθεῖς εἰσιν οἱ ἄνθρωποι ἢ ἄκοντες;

/{Ἀνώνυμος}/ Ἄκοντες.

/{Σωκράτης}/ Ἄκοντες ἄρα καὶ ἄδικοι;

/{Ἀνώνυμος}/ Φαίνεται.

/{Σωκράτης}/ Οἱ δὲ ἄδικοι πονηροί;

/{Ἀνώνυμος}/ Ναί.

/{Σωκράτης}/ Ἄκοντες ἄρα πονηροὶ καὶ ἄδικοι;

/{Ἀνώνυμος}/ Παντάπασι μὲν οὖν.

/{Σωκράτης}/ Διὰ δὲ τὸ ἄδικοι εἶναι ἀδικοῦσιν;

/{Ἀνώνυμος}/ Ναί.

/{Σωκράτης}/ Διὰ τὸ ἀκούσιον ἄρα;

/{Ἀνώνυμος}/ Πάνυ γε.

/{Σωκράτης}/ Οὐ μὲν δὴ διὰ τὸ ἀκούσιόν γε τὸ ἑκούσιον γίγνεται.

/{Ἀνώνυμος}/ Οὐ γὰρ οὖν.

/{Σωκράτης}/ Διὰ δὲ τὸ ἄδικον εἶναι τὸ ἀδικεῖν γίγνεται.

/{Ἀνώνυμος}/ Ναί.

/{Σωκράτης}/ Τὸ δὲ ἄδικον ἀκούσιον.

/{Ἀνώνυμος}/ Ἀκούσιον.

/{Σωκράτης}/ Ἄκοντες ἄρα ἀδικοῦσιν καὶ ἄδικοί εἰσιν καὶ πονηροί.

/{Ἀνώνυμος}/ Ἄκοντες, ὥς γε φαίνεται.

/{Σωκράτης}/ Οὐκ ἄρα ἐψεύσατο τοῦτό γε ἀοιδός.

/{Ἀνώνυμος}/ Οὐκ ἔοικεν.