Φύση του Αριστοτελισμού

Φύση του Αριστοτελισμού

[Aristotelianism | Definition, Philosophy, & History | Britannica](https://www.britannica.com/topic/Aristotelianism)

Η έκταση στον οποία η αριστοτελική σκέψη έχει καταστεί συστατικό στοιχείο του πολιτισμού δύσκολα μπορεί να υπερεκτιμηθεί. Καταρχάς, υπάρχουν ορισμένες λέξεις που έχουν καταστεί απαραίτητες για τη σαφή διατύπωση σκέψεων, εμπειριών και προβλημάτων. Ορισμένες λέξεις διατηρούν ακόμη την ελληνική τους μορφή, ενώ άλλες έχουν καθιερωθεί στις σημαντικότερες σημασίες τους ως λατινικά ισοδύναμα των ίδιων των όρων του Αριστοτέλη. Η επί αιώνες επίδραση της αριστοτελικής σχολικής παράδοσης βρίσκεται στη ρίζα της καθιέρωσης του ακόλουθου λεξιλογίου: «υποκείμενο» και «κατηγόρημα» στη γραμματική και τη λογική· «μορφή» (information, transform) και «ύλη» ως εκφράζουσες τις δύο συσχετιζόμενες όψεις ενός πράγματος που έχει αποκτήσει ή αποκτά κάτι άλλο που ενδέχεται να είναι ουσιώδες γι’ αυτό· «ενέργεια» ως η ενεργός δύναμη που ενυπάρχει σε ένα πράγμα· «δυνατότητα» για ό,τι είναι λανθάνον αλλά μπορεί να πραγματωθεί· «υπόσταση» και «ουσία», «ποσότητα» και «ποιότητα», «συμβεβηκός», «σχέση», «αιτία» (και οι πολλές σημασίες του «επειδή» που αντιστοιχούν στα τέσσερα αίτια), «γένος» και «είδος» (γενικό, ειδικό), «άτομο», «αδιαίρετο» (ατομικό) — αυτά αποτελούν μόνο ένα μικρό δείγμα όρων που εξακολουθούν να φέρουν το αποτύπωμα της φιλοσοφίας του Αριστοτέλη.

Πέρα από τη γλώσσα, χαρακτηριστικά που, σωρευτικά ή μεμονωμένα, χαρακτηρίζουν τον αριστοτελισμό περιλαμβάνουν, στη φιλοσοφική μεθοδολογία, μια κριτική προσέγγιση προς προγενέστερες, σύγχρονες ή υποθετικές δοξασίες· την ανάδειξη και συζήτηση δογματικών δυσκολιών· τη χρήση παραγωγικού συλλογισμού που προχωρεί από αυταπόδεικτες αρχές ή από ανακαλυφθείσες γενικές αλήθειες· και συλλογιστικές μορφές αποδεικτικών ή πειστικών επιχειρημάτων.

Στην επιστημολογία, ή θεωρία της γνώσης, ο αριστοτελισμός περιλαμβάνει μια έμφαση στη γνώση είτε προσβάσιμη με φυσικά μέσα είτε δυνάμενη να λογοδοτηθεί (accountable) μέσω του λόγου· έναν επαγωγικό, αναλυτικό εμπειρισμό, ή μια έμφαση στην εμπειρία, στη μελέτη της φύσης — συμπεριλαμβανομένης της μελέτης των ανθρώπων, της συμπεριφοράς τους και των οργανώσεών τους — που οδηγεί από την αντίληψη ενδεχομενικών ατομικών περιστατικών στην ανακάλυψη μόνιμων, καθολικών μοτίβων (patterns)· και την πρωτοκαθεδρία του καθολικού, εκείνου που εκφράζεται μέσω κοινών ή γενικών όρων.

Στη μεταφυσική, ή θεωρία της έσχατης φύσης της πραγματικότητας, ο αριστοτελισμός περιλαμβάνει την πίστη στην πρωτοκαθεδρία του ατόμου στο πεδίο της ύπαρξης· στην εφαρμοσιμότητα στην πραγματικότητα ενός ορισμένου συνόλου ερμηνευτικών εννοιών (π.χ. οι 10 κατηγορίες· γένος–είδος–άτομο, ύλη–μορφή, δυνάμει–ενεργεία, ουσιώδες–συμβεβηκός· τα τέσσερα υλικά στοιχεία και οι βασικές τους ποιότητες· και τα τέσσερα αίτια — μορφικό/τυπικό, υλικό, ποιητικό και τελικό)· στην ψυχή ως την αχώριστη μορφή κάθε έμβιου σώματος στα φυτικά και ζωικά βασίλεια· στη δραστηριότητα (activity) ως την ουσία των πραγμάτων· και στην πρωτοκαθεδρία της θεωρητικής έναντι της πρακτικής δραστηριότητας.

Στη φιλοσοφία της φύσης (βλ. φιλοσοφία της βιολογίας· φιλοσοφία της φυσικής), ο αριστοτελισμός δηλώνει μια αισιόδοξη στάση ως προς τους σκοπούς της φύσης και την οικονομία της· πιστεύοντας στην τελειότητα και στην αιωνιότητα των ουράνιων, γεωκεντρικών σφαιρών, αντιλαμβανόμενος αυτές ως κινούμενες από νοήμονες κινούντες, ως φέρουσες με τις κυκλικές τους κινήσεις τα άστρα, τον Ήλιο, τους πλανήτες και τη Σελήνη, και ως επηρεάζουσες επίσης τον υποσελήνιο κόσμο· και υποστηρίζοντας ότι τα ελαφρά σώματα ανέρχονται φυσικά μακριά από το κέντρο της Γης, ενώ τα βαριά σώματα κινούνται φυσικά προς αυτό με ταχύτητα σχετιζόμενη με το βάρος τους.

Στην αισθητική, την ηθική και την πολιτική, η αριστοτελική σκέψη υποστηρίζει ότι η ποίηση είναι μίμηση του δυνατού στην πραγματική ζωή· ότι η τραγωδία, μέσω της μίμησης μιας σοβαρής πράξης που λαμβάνει δραματική μορφή, επιτυγχάνει κάθαρση μέσω του φόβου και του ελέους· ότι η αρετή είναι ένα μέσο μεταξύ ακροτήτων· ότι η ανθρώπινη ευδαιμονία συνίσταται πρωτίστως σε διανοητική δραστηριότητα και δευτερευόντως στην άσκηση των αρετών· και ότι το κράτος είναι μια αυτάρκης κοινωνία, αναγκαία για να επιτύχουν οι άνθρωποι την ευδαιμονία.