Μέθοδος της διαίρεσης (Αριστοτέλης)

Ο Αριστοτέλης προτείνει μια λύση που εφαρμόζεται σε ορισμούς που προκύπτουν μέσω της «μεθόδου της διαίρεσης». Σύμφωνα με αυτή τη μέθοδο (βλ. τη λογική του Αριστοτέλη (https://plato.stanford.edu/entries/aristotle-logic/index.html#MetDiv)), ξεκινά κανείς από το ευρύτερο γένος που περιέχει το προς ορισμό είδος και διαιρεί το γένος σε δύο υπογένη μέσω μιας διαφοράς (differentia). Έπειτα εντοπίζει το οριζόμενο (definiendum) σε ένα από τα υπογένη και προχωρά να το διαιρέσει με μια άλλη διαφορά, και ούτω καθεξής, μέχρι να φθάσει στο οριζόμενο είδος. Πρόκειται για τον κλασικό ορισμό μέσω γένους και διαφοράς. Η πρόταση του Αριστοτέλη είναι ότι «η διαίρεση πρέπει να γίνεται μέσω της διαφοράς της διαφοράς» (1038a9). Για παράδειγμα, αν χρησιμοποιήσει κανείς τη διαφορά *έχον πόδια* για να διαιρέσει το γένος *ζώο*, τότε χρησιμοποιεί μια διαφορά όπως *διχαλωτά οπλοφόρο* (cloven-footed) για την επόμενη διαίρεση. Αν διαιρεί κανείς με αυτόν τον τρόπο, ισχυρίζεται ο Αριστοτέλης, «είναι φανερὸν ὅτι ἡ τελευταία διαφορὰ ἡ οὐσία τοῦ πράγματος ἔσται καὶ ὁ ὁρισμός» (1038a19). Διότι κάθε «διαφορά μιας διαφοράς» συνεπάγεται την προηγούμενή της (το να είναι κάτι διχαλωτό συνεπάγεται ότι έχει πόδια), και έτσι η μακρά αλυσίδα διαφορών μπορεί να αντικατασταθεί απλώς από την τελευταία διαφορά. Όπως επισημαίνει ο Αριστοτέλης, «το να λέμε *ζώο έχον πόδια δίποδο* … είναι το ίδιο με το να λέμε το ίδιο πράγμα περισσότερες από μία φορές» (1038a22–24).

Η πρόταση αυτή δείχνει πώς μια μακρά ακολουθία διαφορών σε έναν ορισμό μπορεί να αναχθεί σε μία, αλλά δεν επιλύει το πρόβλημα της ενότητας του ορισμού. Διότι εξακολουθούμε να ερχόμαστε αντιμέτωποι με το φαινομενικό γεγονός ότι γένος + διαφορά συνιστούν μια πολλαπλότητα, ακόμη κι αν η διαφορά είναι η τελευταία ή «ολοκληρωτική». Δεν είναι, λοιπόν, παράδοξο ότι ο Αριστοτέλης επανέρχεται στο πρόβλημα της ενότητας αργότερα (Η.6) και προτείνει μια διαφορετική λύση.

URL: https://plato.stanford.edu/cgi-bin/encyclopedia/archinfo.cgi?entry=aristotle-metaphysics